Kuzey Afrika ve Orta Doฤu’dan Gรผneydoฤu Asya’ya kadar pek รงok รผlke iรงin buฤday baลta olmak รผzere ana tahฤฑl kaynaฤฤฑ olan Ukrayna, yรผzyฤฑllardan beri Avrupa’nฤฑn da tahฤฑl ambarฤฑ olarak biliniyor.
BBC‘ye konuลan ABD merkezli gฤฑda ve tarฤฑm analisti Alex Smith, “Lรผbnan, Ukrayna’dan 700 bin ton buฤday ithal ediyor. Bu, toplam arzฤฑnฤฑn yรผzde 50’si demek. Libya’nฤฑn buฤday ithalatฤฑnฤฑn yรผzde 43’รผ, Tunus’un yรผzde 32’si Ukrayna’dan geliyor” diyor ve ekliyor:
“Genel olarak, buฤdayฤฑnฤฑn en az yรผzde 10’u Ukrayna’ya baฤฤฑmlฤฑ olan 14 รผlke var”.
Kรผresel buฤday fiyatlarฤฑnฤฑn halihazฤฑrda yรผkseldiฤi bu dรถnemde, Rusya’nฤฑn iลgaliyle birlikte Ukrayna’nฤฑn buฤday รผretim kapasitesinin ciddi ลekilde engelleneceฤi dรผลรผnรผlรผyor. Bu nedenle fiyatlarฤฑn daha da artmasฤฑndan korkuluyor.
Tahminlere gรถre, Ukrayna buฤdayฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 35’i รผlkenin doฤusunda, baลkent Kiev ile Rusya iลgalinin baลladฤฑฤฤฑ Rus destekli ayrฤฑlฤฑkรงฤฑlar arasฤฑndaki bรถlgede yetiลtiriliyor.
Dรผn sabaha karลฤฑ baลlayan iลgal sonrasฤฑnda Avrupa’da buฤday fiyatlarฤฑ rekor seviyede arttฤฑ.
Birleลmiล Milletler Gฤฑda ve Tarฤฑm รrgรผtรผ (FAO) Rusya’nฤฑn Ukrayna topraklarฤฑna girmesinden รถnce, 2021 yฤฑlฤฑ gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn 10 yฤฑllฤฑk bir rekora ulaลtฤฑฤฤฑna iลaret etmiลti.
Savaลฤฑn getireceฤi fiyat artฤฑลlarฤฑndan en รงok etkilenen, zaten Covid-19 salgฤฑnฤฑ ve birkaรง Kuzey Afrika รผlkesini vuran ลiddetli kuraklฤฑฤฤฑn zor gรผnler yaลattฤฑฤฤฑ Arap dรผnyasฤฑ olacak.
Ekmek, hรผkรผmetlerin fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑ Avrupa รผlkeleri gibi karลฤฑlayabilecek ekonomik kaynaklara sahip olmayan bรถlgede, en yaygฤฑn ve dรผลรผk maliyetli besin kaynaฤฤฑ.
Uzmanlara gรถre, 2011’deki Arap Baharฤฑ protestolarฤฑnฤฑn arkasฤฑndaki faktรถrlerden biri de halkฤฑn gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesine karลฤฑ artan รถfkesiydi.
Rusya da ihracatรงฤฑ
Ukrayna’nฤฑn dฤฑลฤฑnda diฤer bir ana buฤday tedarikรงisi de, son 20 yฤฑlda yรผzde 50 gฤฑda ithalatรงฤฑsฤฑ konumundan net ihracatรงฤฑ konumuna geรงen Rusya.
Aslฤฑnda Rusya, buฤday ihracatรงฤฑsฤฑ olarak beลinci sฤฑrada yer alan Ukrayna’nฤฑn รถnรผne geรงerek yฤฑlda 35 milyon tondan fazla ihracat gerรงekleลtiren dรผnyanฤฑn lider buฤday รผreticisi haline geldi.
Ukrayna’daki iลgal ilerledikรงe, Rus buฤdayฤฑna olan talep keskin ลekilde artabilir. Ancak bu gฤฑda gรผvenliฤi endiลelerini de beraberinde getiriyor.
Uluslararasฤฑ ticaret veri sitesi OEC’nin 2019 raporuna gรถre, Rusya ve Ukrayna birlikte dรผnya buฤdayฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk dรถrtte birini รผretiyor.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk buฤday ithalatรงฤฑsฤฑ olan Mฤฑsฤฑr ise Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ iลgalini endiลeyle izliyor.
ABD Tarฤฑm Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn yayฤฑmladฤฑฤฤฑ son rapora gรถre, Mฤฑsฤฑr’ฤฑn ana buฤday tedarikรงisi yรผzde 80’le Rusya ve onu Ukrayna izliyor.
Al Ahram gazetesi, kabine sรถzcรผsรผ Nader Saad’ฤฑn, halkฤฑ Rusya-Ukrayna krizi nedeniyle รผlkenin buฤday teminatฤฑnฤฑn bozulabileceฤi konusunda uyardฤฑฤฤฑnฤฑ aktardฤฑ.
Buฤday, birรงok รผlkede sosyal ve politik etkileri nedeniyle daha รงok ilgi รงekerken Ukrayna’nฤฑn diฤer รถnemli tarฤฑmsal รผrรผnlerinin de fiyat artฤฑลฤฑ yaลayabileฤi dรผลรผnรผlรผyor.
Reuters’ฤฑn hazฤฑrladฤฑฤฤฑ bir rapora gรถre, Ukrayna dรผnyanฤฑn รถnde gelen ayรงiรงeฤi yaฤฤฑ tedarikรงisi ve Ukrayna mฤฑsฤฑrฤฑ kรผresel ihracatฤฑn yรผzde 16’sฤฑnฤฑ oluลturuyor.
รin’in mฤฑsฤฑr ithalatฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 90’ฤฑ Ukrayna’dan geliyor.
Ukrayna’nฤฑn buฤday ihracatฤฑ Aฤustos ve Eylรผl aylarฤฑnda ivme kazanฤฑrken mฤฑsฤฑr sevkiyatฤฑ daha acil bir konu. Ukrayna’nฤฑn beklenen mฤฑsฤฑr hasat hacminin yarฤฑsฤฑndan fazlasฤฑ รถnรผmรผzdeki beล ay iรงinde yurt dฤฑลฤฑna gรถnderilmek รผzere, iลgal baลlamadan รถnce ayarlanmฤฑลtฤฑ.
Alex Smith’e gรถre dรผnya, savaลฤฑn Ukrayna ve Rusya’daki tarฤฑma etkisini yakฤฑndan izlemeli:
“รoฤunlukla gaz ve petrol konuลuluyor ancak gฤฑda da รผzerine dรผลรผnรผlmesi gereken bir konu”.
