Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu’nun (TรฤฐK) Kasฤฑm ayฤฑ yฤฑllฤฑk enflasyon oranฤฑnฤฑ yรผzde 21,31 olarak aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan Tรผrkiye yeniden TรฤฐK’i ve enflasyon verilerini tartฤฑลmaya baลladฤฑ. CHP lideri Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu, rakamlarla ilgili gรถrรผลmek รผzere TรฤฐK binasฤฑna gitti ancak iรงeri alฤฑnmadฤฑ.
Duvarโฤฑn haberine gรถre, TรฤฐK, yฤฑllฤฑk bazda tรผketici enflasyonunu 21,1, รผretici enflasyonunu ise 54,6 olarak aรงฤฑkladฤฑ. Ancak TรฤฐK verilerinden รถne รงฤฑkan bazฤฑ detaylar da dikkat รงekti. TรฤฐK’e gรถre, yฤฑlbaลฤฑndan bu yana dizel otomobil fiyatฤฑ sadece yรผzde 16,7 oranฤฑnda arttฤฑ, kaลar peynir fiyatlarฤฑ ise dรถrt aydฤฑr azalฤฑyor.
Enflasyon nasฤฑl hesaplanฤฑyor?
Tรผrkiye’de birรงok temel gฤฑda maddesine yฤฑlbaลฤฑndan bu yana ciddi oranda zamlar gelirken ve zam haberlerinin ardฤฑ arkasฤฑ kesilmezken TรฤฐK’in aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ yรผzde 21,31’lik yฤฑllฤฑk enflasyon tartฤฑลma yaratฤฑyor. TรฤฐK, yรผzde 21,31’lik enflasyonu hesaplarken bir รผrรผn sepeti oluลturuyor. Bu sepette bulunan 415 รผrรผnรผn fiyatฤฑ ay boyunca denetlenerek artฤฑล veya azalฤฑลlar kontrol ediliyor. Her yฤฑl bazฤฑ รผrรผnler sepetten รงฤฑkarฤฑlฤฑrken bazฤฑ รผrรผnler ise ekleniyor.
Enflasyon hesaplamasฤฑnda ayrฤฑca gruplara gรถre aฤฤฑrlฤฑk sistemi kullanฤฑlฤฑyor. รrรผnler gฤฑda ve alkolsรผz iรงecekler, haberleลme, konut, alkollรผ รผrรผnler ve tรผtรผn gibi belli gruplara ayrฤฑlarak, bu gruplara belli yรผzdelerde aฤฤฑrlฤฑk veriliyor. รrรผn grubunun aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ arttฤฑkรงa enflasyona etkisi de artฤฑyor.
Bir baลka deyiลle, fiyatฤฑ artmayan bir รผrรผnรผn aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑ artฤฑrฤฑp, yรผksek fiyat artฤฑลฤฑ yaลanan bir รผrรผnรผn aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผrerek enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ olduฤundan dรผลรผk gรถstermek mรผmkรผn.
Temel gฤฑda maddeleri 2015’te eklendi
TรฤฐK’in enflasyonu hesaplarken kullandฤฑฤฤฑ รผrรผn sepeti uzun yฤฑllardฤฑr enflasyon tartฤฑลmalarฤฑnฤฑn odak noktalarฤฑndan biri olmuลtu. รyle ki kurum, 2015’e kadar doฤrudan sofralara giren peynir, zeytin, ลeker, yumurta, รงiรงek yaฤฤฑ, zeytinyaฤฤฑ, makarna ve ekmek gibi hiรงbir รผrรผnรผ enflasyon hesabฤฑna dahil etmiyordu.
Yoฤun eleลtirilerin ardฤฑndan bu รผrรผnlerden bazฤฑlarฤฑ sepete girse de TรฤฐK’in hesabฤฑnฤฑn yine pazardaki fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn gerisinde kaldฤฑฤฤฑ anlaลฤฑlฤฑyor.
Enflasyon TรฤฐK verisinin neredeyse รผรง katฤฑ
TรฤฐK’in yayฤฑnladฤฑฤฤฑ tartฤฑลmalฤฑ enflasyon verilerinin yanฤฑ sฤฑra, baฤฤฑmsฤฑz akademisyen ve ekonomistlerin oluลturduฤu Enflasyon Araลtฤฑrma Grubu (ENAG) da her ay enflasyon verilerini yayฤฑnlฤฑyor.
ENAG’a gรถre TรฤฐK’in yรผzde 21,31 olarak aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ Kasฤฑm ayฤฑ yฤฑllฤฑk enflasyon verisi yรผzde 58,65. ENAG, kendi internet sitesinde enflasyon hesaplarken kullandฤฑฤฤฑ yรถntemleri detaylฤฑ bir ลekilde aรงฤฑklฤฑyor ve TรฤฐK’in enflasyon sepetinde kullandฤฑฤฤฑ 418 รผrรผnรผn 79’unu kendi hesaplamalarฤฑnda kullanmadฤฑklarฤฑnฤฑ belirtiyor.
TรฤฐK iรงin ekonomistler ne diyor?
Uzun yฤฑllardฤฑr Tรผrkiye’nin en tartฤฑลmalฤฑ kurumlarฤฑndan biri olan TรฤฐK’in aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ enflasyon verileriyle ilgili ekonomistlerden de yorumlar geldi.
Twitter hesabฤฑ รผzerinden bir paylaลฤฑm yapan Dรผnya Gazetesi yazarฤฑ Alaattin Aktaล, “TรฤฐK’e gรถre kasฤฑmda otomobil fiyatlarฤฑ dizelde %12.13, benzinlide %6.40 arttฤฑ. Bilinen oranlar ise %30’dan fazla. Soralฤฑm: TรฤฐK acaba hangi marka otomobillerin fiyatฤฑnฤฑ derliyor ve bu fiyatlarฤฑ nereden alฤฑyor? Otomobilde รถrneฤin peynir gibi binlerce รงeลit yok,yanฤฑtlamak kolaydฤฑr” ifadeleriyle TรฤฐK’in aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ rakamlara dikkat รงekti.
Ekonomist Mahfi Eฤilmez ise kendi web sitesinde yazdฤฑฤฤฑ deฤerlendirme yazฤฑsฤฑnda yรผzde 21,31 olarak aรงฤฑklanan tรผketici enflasyonu ile yรผzde 54,6 olarak aรงฤฑklanan รผretici enflasyonu arasฤฑndaki farka dikkat รงekti. Eฤilmez konuyla ilgili yazฤฑsฤฑnda ลu ifadeleri kullandฤฑ:
“รFE ile TรFE arasฤฑnda 2,6 kat fark olmasฤฑ saฤlฤฑksฤฑz bir oluลumun iลaretidir. Burada iki durumdan birisi sรถz konusu olabilir: Ya รผreticiler, รผrettiklerini sรผrekli zararฤฑna satฤฑyor ya da TรFE yanlฤฑล รถlรงรผlรผyor. รreticiler, รผrettiklerini sรผrekli zararฤฑna satmฤฑล olsa kamuoyuna aรงฤฑklanan kรขrlarฤฑ izah edemeyiz. Sherlock Holmes diyor ki: “ฤฐmkรขnsฤฑz olanฤฑ elediฤinizde geriye kalan, olasฤฑlฤฑk dฤฑลฤฑ gรถrรผnse bile, gerรงeฤin ta kendisidir.” Bu durumda imkรขnsฤฑz olanฤฑ elediฤimizde geriye TรFEโnin yanlฤฑล รถlรงรผldรผฤรผ seรงeneฤi kalฤฑyor.”
