TรฤฐK’ten yapฤฑlan aรงฤฑklamada, erteleme kararฤฑnฤฑn “idari kayฤฑtlardan รผretilmekte olan istatistiklere iliลkin รงalฤฑลmalarฤฑn henรผz tamamlanamamฤฑล olmasฤฑ sebebiyle” alฤฑndฤฑฤฤฑ belirtildi.
TรฤฐK, her yฤฑl Haziran ayฤฑnฤฑn รผรงรผncรผ haftasฤฑnda bir รถnceki yฤฑla ait รถlรผm ve รถlรผm nedenleri istatistiklerini yayฤฑmlฤฑyordu.
Bu raporda; illere, cinsiyetlere, bรถlgelere ve รถlรผm nedenlerine gรถre bir รถnceki yฤฑl รผlke genelinde gรถrรผlen can kayฤฑplarฤฑnฤฑn ayrฤฑntฤฑlarฤฑ yer alฤฑyor.
TรฤฐK, BBC Tรผrkรงe’nin verinin yayฤฑnlanamamasฤฑnฤฑn nedenlerinin ayrฤฑntฤฑlarฤฑna, ertelemenin Covid-19 pandemisiyle ilgisi olup olmadฤฑฤฤฑna ve ne zaman yayฤฑnlanacaฤฤฑna dair sorularฤฑna “Kamuoyu duyurumuzda gerekli aรงฤฑklamalar yapฤฑlmฤฑลtฤฑr, teลekkรผr ediyoruz” yanฤฑtฤฑnฤฑ verdi.
Tรผrkiye’de รถlรผm istatistiklerinin ayrฤฑntฤฑlarฤฑ senede bir aรงฤฑklanan veriler arasฤฑnda bulunuyor.
Bilim insanlarฤฑ, istatistikรงiler ve epidemiyologlar, 2020 yฤฑlฤฑna ait verilerin pandemi nedeniyle รถzellikle bรผyรผk รถnem taลฤฑdฤฑฤฤฑnฤฑ vurguluyordu.
Bilim insanlarฤฑ, pandemi nedeniyle tรผm dรผnyada รถlรผmlerin ortalamanฤฑn รผzerinde gerรงekleลtiฤini ve Tรผrkiye’de de bu ek รถlรผmlerin anlaลฤฑlmasฤฑ iรงin TรฤฐK’in verilerinin gรถrรผlmesi gerektiฤini ifade ediyor.
Eski TรฤฐK Baลkanฤฑ Aydemir: Esas neden Covid verilerindeki tutarsฤฑzlฤฑk olabilir
2011-2016 yฤฑllarฤฑ arasฤฑnda TรฤฐK Baลkanlฤฑฤฤฑ yapan, DEVA Partisi Sektรถrel Politikalar baลkanฤฑ Birol Aydemir, TรฤฐK’in bu verileri aรงฤฑklamamasฤฑnฤฑn temel nedeninin Covid-19 pandemisi dรถneminde gรผnlรผk olarak verilerde tutarsฤฑzlฤฑklarฤฑn ortaya รงฤฑkmamasฤฑ olduฤunu รถne sรผrdรผ.
Daha รถnce bรถyle bir durumun yaลanmadฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran Aydemir, aรงฤฑklamada yer alan “idari kayฤฑtlardan รผretilmekte olan istatistiklere iliลkin รงalฤฑลmalarฤฑn henรผz tamamlanamamฤฑล olmasฤฑ” ifadesinin iki seรงeneฤi ortaya รงฤฑkardฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
BBC Tรผrkรงe’nin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlayan Aydemir, “Birincisi bu veriler alฤฑnmฤฑลtฤฑr ancak tutarsฤฑzlฤฑk vardฤฑr. Bu verilerin analizinde sฤฑkฤฑntฤฑlar ortaya รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. ฤฐkincisi ise bu veriler hiรง alฤฑnamamฤฑลtฤฑr” dedi.
Aydemir, รถlรผm istatistiklerinin toplanmasฤฑyla ilgili sistemin kendi dรถneminde ve elektronik ortamda hazฤฑrlandฤฑฤฤฑnฤฑ belirterek, hazฤฑrlanan รถlรผm belgelerin bu sisteme iลlendiฤini ve dijital ortamda ilgili kamu kuruluลlarฤฑna daฤฤฑtฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
Aydemir, bu nedenle sistemin otomatik รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ ve veri gelmemesi gibi bir durumun olamayacaฤฤฑnฤฑ da sรถzlerine ekledi.
Bu durumda da iki olasฤฑlฤฑฤฤฑn sรถz konusu olduฤunu belirten Aydemir, “Ya bu verilerdeki tutarsฤฑzlฤฑฤฤฑ gideremiyorlar ya da Saฤlฤฑk Bakanlฤฑฤฤฑ bu verilerin elektronik olarak daฤฤฑtฤฑmฤฑnฤฑ durdurmuล olabilir. Bu ikisi de Tรผrkiye aรงฤฑsฤฑndan รงok sakฤฑncalฤฑ, kabul edilemeyecek bir durum” dedi.
Aydemir, TรฤฐK’in bu verileri aรงฤฑklayamamฤฑล olmasฤฑnฤฑ da “facia” sรถzleriyle nitelendirdi.
Ek รถlรผm nedir?
Epidemiyolojide, ek รถlรผm kavramฤฑ, normal veya kriz dฤฑลฤฑ koลullar altฤฑnda beklenenden daha fazla gerรงekleลen รถlรผmleri tanฤฑmlฤฑyor.
Bunun hesaplamasฤฑ da geรงmiล yฤฑllarฤฑn รถlรผm ortalamalarฤฑna ve yฤฑllฤฑk beklenen artฤฑลlara bakฤฑlarak yapฤฑlฤฑyor. En yaygฤฑn kullanฤฑlan basit yรถntemlerden birisi de belli bir tarih aralฤฑฤฤฑnda mevcut yฤฑlฤฑn รถlรผm sayฤฑsฤฑ ile son beล yฤฑllฤฑk ortalama arasฤฑndaki farka bakmak.
Uzmanlar, pandemi gibi olaฤanรผstรผ koลullarฤฑn yaลandฤฑฤฤฑ belli bir zaman diliminde ek รถlรผmรผn tespit edilmesi halinde bunun da pandemi ile iliลkilendirilmesinin normal olduฤunu belirtiyor.
Avrupa Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalฤฑklarฤฑ Derneฤi (ESCMID) Yรถnetim Kurulu รyesi Prof. Dr. รnder Ergรถnรผl, Eylรผl ayฤฑnda BBC Tรผrkรงe’ye yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada ek รถlรผm kavramฤฑnฤฑ ลรถyle tanฤฑmlamฤฑลtฤฑ:
BBC Tรผrkรงe’nin sorularฤฑnฤฑ yanฤฑtlayan Prof. Dr. Ergรถnรผl, “Beklenen รถlรผm sayฤฑsฤฑ geรงmiล yฤฑllarฤฑn รถlรผm verilerine tarihsel olarak bakฤฑlarak ortaya konulur. Son 5 yฤฑlda, 10 yฤฑlda beklenen รถlรผm sayฤฑsฤฑ bellidir. Beklenenden daha fazla รถlรผm olmasฤฑ, hele de pandemi dรถnemi varsa, neye baฤlanฤฑr? Pandemiye baฤlanฤฑr. Son derece basit ama saฤlam bir mantฤฑk. Gรถreceksiniz รถnรผmรผzdeki yฤฑllarda pandemi bittikten sonra bile yapฤฑlacaktฤฑr” dedi.
Geรงmiล dรถnemlerde ฤฐspanyol Gribi ve 2009-10 yฤฑllarฤฑnda yaลanan Domuz Gribi ile ilgili de ek รถlรผmlere dayanarak yapฤฑlmฤฑล รงok sayฤฑda bilimsel รงalฤฑลma mevcut.
Dรผnyada pandemi nedeniyle ek รถlรผm aรงฤฑklamalarฤฑ nasฤฑl yapฤฑlฤฑyor?
Dรผnyada birรงok รผlke, pandemi nedeniyle ek รถlรผmleri de Covid-19 veri setlerinin iรงinde belli dรถnemlerde dรผzenli olarak aรงฤฑklฤฑyor.
Birleลik Krallฤฑk Ulusal ฤฐstatistik Ofisi, Mayฤฑs baลฤฑnda demografik yapฤฑyla ilgili aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ rutin raporlara ek olarak 2020 yฤฑlฤฑna ait ek รถlรผm verilerini de aรงฤฑkladฤฑ.
Bu raporda, “Ek รถlรผm, belli bir yฤฑlda meydana gelen can kayฤฑplarฤฑyla bu yฤฑldan รถnceki beล yฤฑlda gรถrรผlen ortalama รถlรผmler arasฤฑndaki fark olarak tanฤฑmlanmฤฑลtฤฑr” denildi.
Bu rapora gรถre, ฤฐngiltere ve Galler’de 2020 yฤฑlฤฑnda 75 bin 845 ek รถlรผm gerรงekleลti ve 2020’de hayatฤฑnฤฑ kaybedenlerin sayฤฑsฤฑ beล yฤฑlฤฑn ortalamasฤฑna kฤฑyasla yรผzde 14,3 artฤฑล gรถsterdi.
Ayrฤฑca Birleลik Krallฤฑk’ฤฑn Covid-19 veri tabanฤฑnda haftalฤฑk olarak da ortalamanฤฑn รผzerinde gerรงekleลen รถlรผmlerin sayฤฑsฤฑna ulaลmak mรผmkรผn.
Ek รถlรผmleri dรผzenli aรงฤฑklayan bir diฤer yer de Avrupa Birliฤi (AB). AB ฤฐstatistik Ofisi (EUROSTAT) da aylฤฑk olarak รผye devletlerde ve birliฤin genelinde gรถrรผlen ek รถlรผm verilerini aรงฤฑklฤฑyor.
EUROSTAT’ฤฑn son raporuna gรถre, 2020 yฤฑlฤฑnda รถlenlerin sayฤฑsฤฑ bir รถnceki beล yฤฑlฤฑn ortalamasฤฑna kฤฑyasla yรผzde 12 artฤฑล gรถsterdi.
ABD’de ise resmi verilerde, ek รถlรผm bir diฤer yรถntemle hesaplanฤฑyor.
ABD’deki resmi hesaplamada, belli bir dรถnemde gerรงekleลen รถlรผmle ile yine aynฤฑ dรถnem iรงin beklenen รถlรผmlerin arasฤฑndaki fark ek รถlรผm olarak nitelendiriliyor.
ABD Hastalฤฑk Kontrol ve รnleme Merkezi’nin (CDC) internet sitesinde, ek รถlรผmlere ayrฤฑlmฤฑล ayrฤฑ bir bรถlรผm bulunuyor ve bu yรถntemle hesaplanmฤฑล veri setine haftalฤฑk olarak ulaลฤฑlabiliyor.
