Bilkent รniversitesi Ulusal Nanoteknoloji Araลtฤฑrma Merkezinde (UNAM) Tรผrk araลtฤฑrmacฤฑlar tarafฤฑndan yeni tip koronavirรผs (Kovid-19) teลhisini 10 saniyede yรผzde 99 gรผvenilirlikle ve burundan sรผrรผntรผ almadan yapabilen nanoteknoloji temelli tanฤฑ sistemi geliลtirildi.
Dรผnya genelinde ilk olacaฤฤฑ belirtilen yรผksek teknoloji รผrรผnรผ Tรผrk malฤฑ “Diagnovir” adlฤฑ sistemin yabancฤฑ menลeli PCR testlerinin yerini almasฤฑ hedefleniyor.
Tรผrkiye’de ilk vakanฤฑn gรถrรผlmesinin ardฤฑndan kurulan iล birliฤi ile aylar sรผren รงalฤฑลmanฤฑn yรผz gรผldรผren sonuรงlarฤฑnฤฑ Bilkent รniversitesi Rektรถrรผ Prof. Dr. Abdullah Atalar, AA muhabirine aรงฤฑkladฤฑ. Koronavirรผsรผn dรผnyayฤฑ dizler รผzerine รงรถktรผrdรผฤรผnรผ ifade eden Atalar, “Koronavirรผs, 150 nanometre boyutunda bir parรงacฤฑk. UNAM araลtฤฑrmacฤฑlarฤฑmฤฑz yฤฑllarca nano boyuttaki parรงacฤฑklarla uฤraลtฤฑlar. Dolayฤฑsฤฑyla bu konu, nanoteknoloji ile uฤraลan hocalarฤฑmฤฑzฤฑn tam alanฤฑna giriyor.” diye konuลtu.
Koronavirรผsรผn Tรผrkiye’de gรถrรผlmeye baลlamasฤฑnฤฑn hemen ardฤฑndan hฤฑzlฤฑ sonuรง veren bir test sisteminin geliลtirilmesi iรงin projeye baลlandฤฑฤฤฑnฤฑ bildiren Atalar, ลรถyle devam etti:
“Proje tamamlandฤฑ ve PCR’ฤฑn yerini alabilecek hem de รงok hฤฑzlฤฑ yani saniyeler iรงinde sonuรง verebilen bir yรถntem geliลtirildi. Pozitifse hemen sonuรง veriyor, negatiflik olmasฤฑ halinde kontrollerle biraz daha uzun sรผrรผyor. Yapฤฑlan kontrollerde bu yรถntemle pozitif bulduklarฤฑmฤฑzฤฑn PCR’ฤฑ negatif รงฤฑksa bile birkaรง gรผn sonra PCR’larฤฑnฤฑn pozitife dรถndรผฤรผnรผ gรถrdรผk. Bu cihaz tamamen Tรผrk malฤฑ. Tรผrkiye’ye ait eลi bulunmayan bu teknolojiden bรผtรผn dรผnya faydalanacak. Bunu tabii hocalarฤฑmฤฑza ve Bilkent UNAM’daki araลtฤฑrma ortamฤฑna borรงluyuz.”
Koronavirรผsรผ รงok hฤฑzlฤฑ test etmenin รถnemine iลaret eden Atalar, “Kitleri de รงok ucuz, cihazla seri halde testler yapฤฑlabilir. Bir kiลinin รงok hฤฑzlฤฑ bir ลekilde pozitif olduฤunu bulup karantinaya almak, salgฤฑnฤฑ kontrol altฤฑna almak iรงin รงok รถnemli. Teknoloji, aynฤฑ zamanda koronavirรผs benzeri salgฤฑnlarda kullanฤฑlabilecek รถzellikler taลฤฑyor.” ลeklinde konuลtu.
Rektรถr Atalar, yeni teknolojinin Tรผrkiye’de kullanฤฑlmaya baลlamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan dรผnyaya da yayฤฑlacaฤฤฑna iลaret ederek “รnรผmรผzdeki sรผreรงte bu buluลun รผlkemizde ve dรผnyada รงok ses getireceฤine inanฤฑyoruz.” ifadesini kullandฤฑ.
– Sistem saniyeler iรงinde ve hastalฤฑฤฤฑn erken evresinde sonuรง veriyor
Bilkent รniversitesi UNAM baล araลtฤฑrmacฤฑlarฤฑndan Doktor รฤretim รyesi Bรผlend Ortaรง ise fotonikรงiler, malzeme bilimciler ve biyoloji alanฤฑnda รงalฤฑลan bilim insanlarฤฑndan oluลan รงalฤฑลma grubu olarak koronavirรผsรผn Tรผrkiye’de gรถrรผlmesinin hemen ardฤฑndan yeni test kiti geliลtirmek รผzere รงalฤฑลmalara baลladฤฑklarฤฑnฤฑ anlattฤฑ.
Optik yรถntemleri kullanarak hฤฑzlฤฑ ลekilde tanฤฑ sistemi ve kitinin geliลtirilmesi iรงin yรผrรผttรผkleri รงalฤฑลmanฤฑn 7 ay sรผrdรผฤรผnรผ bildiren Ortaรง, “ฤฐkinci faz รงalฤฑลmalarฤฑnda olumlu sonuรงlar aldฤฑk. Burada hem laboratuvarda yaptฤฑฤฤฑmฤฑz hem de hastanede koronavirรผs hastalarฤฑyla yaptฤฑฤฤฑmฤฑz testlerin bรผyรผk bir doฤrulukla sonuรง verdiฤini gรถrdรผk.” bilgisini paylaลtฤฑ.
รalฤฑลmanฤฑn รผrรผn haline getirildiฤini aktaran Ortaรง, ลรถyle devam etti:
“Sadece aฤฤฑzdan alฤฑnan sรผrรผntรผ iรงin hฤฑzlฤฑ bir kit ve optik dรผzenekle hฤฑzlฤฑ tanฤฑ yapabilen cihaz geliลtirdik. PCR testi, hata payฤฑ yรผksek ve hastalฤฑk baลladฤฑktan 2-3 gรผn sonra sonuรง veren bir yรถntemken bizim sistemimiz saniyeler iรงinde ve hastalฤฑฤฤฑn erken evresinde sonuรง veriyor, doฤruluk payฤฑ ise yรผzde 99’lฤฑk oran ile รงok รงok yรผksek. Hastalar รผzerinde yaptฤฑฤฤฑmฤฑz testlerde, PCR testlerinin รงok รถncesinde sonuรง aldฤฑk.”
Ortaรง, geliลtirdikleri yรผksek teknolojinin tamamen yeni bir sistem olduฤuna deฤinerek fikri koruma hakkฤฑ iรงin uluslararasฤฑ patent baลvurusu yaptฤฑklarฤฑnฤฑ aktardฤฑ.
Hฤฑzlฤฑ ve gรผvenilir bir virรผs tespit yรถntemi olarak, sistemin Tรผrkiye’de ve dรผnyada yaygฤฑn olarak kullanฤฑlacaฤฤฑna inandฤฑklarฤฑnฤฑ dile getiren Ortaรง, “Bu biyosensรถr sisteminin seri รผretimi iรงin gerekli altyapฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑna halihazฤฑrda baลlandฤฑ. Etik Kurul onayฤฑ ve Tรผrkiye ฤฐlaรง ve Tฤฑbbi Cihaz Kurumu (TฤฐTCK) onayฤฑ gibi gerekli izinlerin en kฤฑsa sรผrede tamamlanarak, รผrรผnรผn seri รผretim safhasฤฑna geรงilmesi ve tahminen 2 ay iรงerisinde kullanฤฑcฤฑlarla buluลturulmasฤฑ planlanฤฑyor. Bu sayede pandeminin kontrol altฤฑna alฤฑnmasฤฑna katkฤฑda bulunulacak ve sosyal hayatฤฑn รถnemli รถlรงรผde rahatlatฤฑlmasฤฑ mรผmkรผn olacak.” deฤerlendirmesinde bulundu.
– “Virรผsรผn varlฤฑฤฤฑ ya da yokluฤunun tespitine dayanฤฑyor”
UNAM araลtฤฑrmacฤฑlarฤฑndan Fizyolog Doktor Ali Aytaรง Seymen de yeni tanฤฑ sisteminin diฤer testlerde hastalar iรงin sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ durum yaratabilen burundan derin sรผrรผntรผ almaya son vererek sadece aฤฤฑz iรงinden tรผkรผrรผk รถrneฤi alarak รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ bilgisini paylaลtฤฑ.
Hastadan alฤฑnan numune รถrneฤinin pozitif olmasฤฑ halinde 5-10 saniye iรงinde, negatif durumda ise kontrollerin yapฤฑlarak 20-30 saniye iรงinde sonuรง verdiฤini belirten Seymen, “Yaptฤฑฤฤฑmฤฑz klinik รงalฤฑลmalarda yรผzde 99 doฤruluk oranฤฑyla รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ test ettik. Sistem nanoteknoloji temelli olarak รงalฤฑลฤฑyor. Yaptฤฑฤฤฑmฤฑz bilimsel รงalฤฑลmalarda ve patent araลtฤฑrmalarฤฑnda bizim yaptฤฑฤฤฑmฤฑz sisteme benzer bir รงalฤฑลmaya rastlanmadฤฑ.” dedi.
Teลhis ve tanฤฑ sisteminin virรผs varlฤฑฤฤฑnda ฤฑลฤฑma rengi deฤiลen, bu sayede yรผksek seรงicilikte tespit yapabilen optik temelli bir yรถntem olduฤunun altฤฑnฤฑ รงizen Seymen, ลunlarฤฑ sรถyledi:
“Bu sistemde, bir biyosensรถr cihazฤฑna รถzel olarak geliลtirilen patojen tespit รงipi รผzerinden, dinamik olarak floresan sinyali alฤฑnarak, patojenlerin saniyeler iรงerisinde tespit edilmesi saฤlanฤฑyor. Bir hastadan alฤฑnan รถrnek, รถzel bir solรผsyonla karฤฑลtฤฑrฤฑldฤฑktan sonra patojen tespit รงipi รผzerine damlatฤฑlฤฑyor, biyosensรถr cihazฤฑ tarafฤฑndan ortamda patojen varsa, floresan sinyali alฤฑnarak yรผksek doฤrulukta patojen varlฤฑฤฤฑnฤฑ tespit ediyor. Halihazฤฑrda orofarenks ve nazofarenks gibi derin bรถlgelerden sรผrรผntรผ รถrneฤi almak yerine, aฤฤฑz iรงinden tรผkรผrรผk รถrneฤi alฤฑnmasฤฑ da sistemin kullanฤฑmฤฑnฤฑ tercih edilir kฤฑlฤฑyor. Yaygฤฑn olarak kullanฤฑlan PCR testlerinden farklฤฑ olarak, sistem รถrnek รงoฤaltmaya deฤil, geliลmiล optik yรถntemlerle virรผsรผn varlฤฑฤฤฑ ya da yokluฤunun tespitine dayanฤฑyor. Sistemde hem hassas biรงimde virรผs tespitini hem de tespitte yรผksek derecede seรงiciliฤi saฤlayan optik ve elektronik modรผller, ayrฤฑca รผst dรผzey biyoteknoloji ve malzeme bilimi bilgisi kullanฤฑldฤฑ.”
– “PCR’a gรถre รงok รงok ucuz”
Bilkent Holding ฤฐล Geliลtirme ve Strateji Grup Baลkanฤฑ Tunรง Batum da “Diagnovir” isimli sistemin, Bilkent UNAM altyapฤฑsฤฑ kullanฤฑlarak Bilkent Holding ve Bilkent CYBERPARK Teknoloji Geliลtirme Bรถlgesi’nde faaliyet gรถsteren “E-A Teknoloji’ isimli ลirketin ortak รงalฤฑลmasฤฑ sonucu geliลtirildiฤini aktardฤฑ.
Sistemin hฤฑz ve doฤruluk oranฤฑ olarak dรผnyada muadilinin bulunmadฤฑฤฤฑna dikkati รงeken Batum, “Seri รผretim altyapฤฑsฤฑnฤฑ hazฤฑrlฤฑyoruz. 2 ay iรงinde รถncelikle Tรผrkiye’ye, sonrasฤฑnda da dรผnyaya bu teknolojiyi sunacaฤฤฑz. รlkemizde kullanฤฑlan PCR testleri yurt dฤฑลฤฑndan geliyor. Amacฤฑmฤฑz yerli kit ile maliyet etkin bir รงรถzรผm yaratmaktฤฑ ve bunu baลardฤฑk. PCR’a gรถre รงok รงok ucuz. Bu ucuzlukla Tรผrkiye’de ve dรผnyada insanlar รงok fazla test imkanฤฑna kavuลacak.” dedi.
Batum, yรผksek ihracat potansiyeli taลฤฑyan sistemin, yurt iรงi ve yurt dฤฑลฤฑnda yaygฤฑn kullanฤฑmฤฑ iรงin tรผm iลaretleme, belgelendirme ve akreditasyon adฤฑmlarฤฑna baลlandฤฑฤฤฑnฤฑ kaydetti.
Kaynak : Anadolu Ajansฤฑ
