Merkezi Washingtonโda bulunan dรผลรผnce kuruluลu Freedom House (รzgรผrlรผk Evi) โDรผnyada รzgรผrlรผkler 2020โ raporunu aรงฤฑkladฤฑ.
VOA internet sitesinde yer alan habere gรถre, โDemokrasi ฤฐรงin Lideri Olmayan Bir Mรผcadeleโโ baลlฤฑklฤฑ raporda 195 รผlke ve 15 bรถlge deฤerlendirildi. Raporda 83 รผlke โรzgรผrโโ, 63 รผlke โKฤฑsmen รzgรผrโโ, 49 รผlke ise โรzgรผr Olmayanโโ kategorilerinde sฤฑnฤฑflandฤฑrฤฑldฤฑ. รzgรผr รผlkelerin sayฤฑsฤฑ geรงen yฤฑla gรถre รผรง azaldฤฑ.
Tรผrkiye, geรงen yฤฑl olduฤu gibi gibi bu yฤฑl da โรzgรผr Olmayan รlkelerโ kategorisinde yer aldฤฑ. 49 รผlke arasฤฑnda en kรถtรผ durumda olan 10 รผlke Tacikistan, Libya, Somali, Suudi Arabistan, Ekvador Ginesi, Kuzey Kore, Tรผrkmenistan, Gรผney Sudan, Eritre ve son olarak Suriye sayฤฑldฤฑ.
Tรผrkiye son 10 yฤฑlda dรผnya genelinde รถzgรผrlรผklerin en รงok gerilediฤi ikinci รผlke oldu. 10 yฤฑlda 31 puan gerileyen Tรผrkiyeโnin รถnรผndeyse 32 puan kayฤฑpla Orta Afrika รผlkesi Burundi yer aldฤฑ.
Yerel seรงim sonuรงlarฤฑ olumlu karลฤฑlandฤฑ
Raporun Avrupa kฤฑsmฤฑnda deฤerlendirilen Tรผrkiye iรงin son yerel seรงim sonuรงlarฤฑ, liberal demokrasi adฤฑna geliลme olasฤฑlฤฑฤฤฑ olarak tanฤฑmlandฤฑ. Raporda, โTรผrkiyeโdeki seรงmenler Ankara ve ฤฐstanbul belediye baลkanlฤฑklarฤฑnda Adalet ve Kalkฤฑnma Partisiโni yerinden ettiโโ denildi.
2020โde yakฤฑndan izlenecek 10 รผlke arasฤฑnda yer alan Tรผrkiye iรงin โBelediye seรงimleri, zafer kazanan muhalefet iรงin dรถnรผm noktasฤฑ olsa da temel insan haklarฤฑnda kฤฑsฤฑtlamalar sรผrdรผ. Suriyeโnin kuzeyinde devletin dรผzenlediฤi harekata karลฤฑ seslerini yรผkseltenlere baskฤฑ uygulandฤฑโโ ifadeleri kullanฤฑldฤฑ.
Raporda, ABDโnin Suriyeโnin kuzeyinden รงekilmesiyle oluลan boลluฤu Rusya ve Tรผrkiyeโnin doldurmasฤฑyla, bรถlgedeki Kรผrt nรผfusa karลฤฑ yeni bir kรถtรผ muamele dalgasฤฑnฤฑn yayฤฑldฤฑฤฤฑ ve IลฤฐDโle mรผcadelenin tehlikeye girdiฤi de savunuldu.
Suriyeโnin peลi sฤฑra Libyaโda karmaลฤฑklaลan รงatฤฑลmalarda Rusya ve Tรผrkiyeโnin rollerine de raporda dikkat รงekildi.
Trump yรถnetimine eleลtiriler sรผrdรผ
Raporda รถzgรผr รผlkeler arasฤฑnda olan ABD son 10 yฤฑlda 8 puan kaybetti ve Slovakya, Letonya ve Slovenya gibi รผlkelerin de gerisine dรผลtรผ.
ABDโye sert eleลtirilerin getirildiฤi raporda โTrump yรถnetimi demokrasi ve insan haklarฤฑ ilkelerine dayalฤฑ bir dฤฑล politikaya sรผrekli baฤlฤฑlฤฑk gรถstermekte baลarฤฑsฤฑz oldu. Baลkan Venezuela ve ฤฐran gibi ABD dรผลmanฤฑ รผlkelerdeki otoriter suistimalleri aรงฤฑkรงa kฤฑnasa da Tรผrkiye ve Mฤฑsฤฑr gibi geleneksel gรผvenlik ortaklarฤฑnฤฑn aรงฤฑk hak ihlallerini mazur gรถrdรผโโ ifadeleri kullanฤฑldฤฑ.
Freedom House, Trumpโฤฑn diplomatik desteklerini kazanmak iรงin Rusya Cumhurbaลkanฤฑ Vladimir Putin ve Kuzey Kore Devlet Baลkanฤฑ Kim Jong-un gibi otoriter liderleri hoล gรถrdรผฤรผnรผ de yazdฤฑ.
Raporda, ABDโde baลta Baลkan olmak รผzere siyasi liderlerin basฤฑna, hukukun รผstรผnlรผฤรผne ve demokrasinin diฤer unsurlarฤฑna ลiddetli saldฤฑrdฤฑฤฤฑ yer aldฤฑ. Bu saldฤฑrฤฑlar nedeniyle de, rapora gรถre, ABDโnin diฤer รผlkeleri temel insan haklarฤฑ ve รถzgรผrlรผkleri savunmaya ikna etmesi zorlaลtฤฑ.
ABDโnin mรผltecilere ve sฤฑฤฤฑnmacฤฑlara adil ve eลit muamelede gerilediฤini de belirten Freedom House, Baลkan Trumpโฤฑn azil sรผrecinde Beyaz Sarayโฤฑn eski ve hali hazฤฑrdaki รงalฤฑลanlarฤฑna tรผm Kongre celplerini reddetme emri vermesinin, Amerikan demokrasisini tehdit ettiฤini belirtti.
รzgรผrlรผkler 14 yฤฑldฤฑr dรผลรผลte
Freedom House’un รถzgรผrlรผk raporuna gรถre 2019 yฤฑlฤฑ, tรผm dรผnyada รถzgรผrlรผklerin art arda giderek gerilediฤi 14’รผncรผ yฤฑl oldu. Rapora gรถre 2019โda 64 รผlkede halklarฤฑn siyasi haklarฤฑ ve sivil รถzgรผrlรผklerinde gerileme yaลandฤฑ; bu alanlarda sadece 37 รผlkede ilerleme kaydedildi. 2018โde ilerleme kaydedilen รผlke sayฤฑsฤฑ 50โydi.
2019โun en fazla kayฤฑplarฤฑ da en bรผyรผk kazanฤฑmlarฤฑ da Afrika รผlkelerinde kaydedildi. Sudan, Madagaskar ve Etiyopya, en รงok demokratik kazanฤฑmฤฑ elde ederken, Benin, Mozambik ve Tanzanya ise seรงimlerdeki yolsuzluklar ve devletlerin baskฤฑ politikalarฤฑ nedeniyle en fazla gerileyen รผlkeler oldu.
Son 20 yฤฑldฤฑr โรzgรผrโโ kategorisinde yer alan ve demokrasi รถrneฤi sayฤฑlan 41 รผlkenin 25โinin puanlarฤฑndaysa bu yฤฑl net dรผลรผลler kaydedildi. Mesela Pekin yรถnetimi karลฤฑtฤฑ protestolarฤฑn dรผzenlendiฤi Hong Kongโda polisin baskฤฑsฤฑ ve hรผkรผmet yanlฤฑsฤฑ gruplarฤฑn saldฤฑrฤฑlarฤฑ nedeniyle dรถrt puanlฤฑk dรผลรผล yaลandฤฑ.
Demokrasiye tereddรผtlรผ destek otoriter nรผfuzu arttฤฑrdฤฑ
Raporda demokratik รผlkelerin uluslararasฤฑ sahnede รถzgรผrlรผklere desteฤinin tereddรผtlรผ olmasฤฑ nedeniyle, otoriter gรผรงlerin vekalet savaลlarฤฑ, seรงimlere mรผdahale ve sฤฑnฤฑrlarฤฑ รถtesinde sansรผr yรถntemleriyle kรผresel nรผfuzlarฤฑnฤฑ arttฤฑrdฤฑฤฤฑ kaydedildi.
โDemokrasi tรผm dรผnyada saldฤฑrฤฑ altฤฑndaโโ denilen raporda bu saldฤฑrฤฑnฤฑn etkilerinin sadece รin, Rusya ve ฤฐran gibi otoriter รผlkelerde deฤil, temel hak ve รถzgรผrlรผkleri yฤฑllardฤฑr savunan รผlkelerde de hissedildiฤi belirtildi. Raporda, โHer bรถlgede dรผzenlenen protesto eylemleri, daha iyi yรถnetilme talebini geniล รงapta ortaya koysa da, รถzgรผrlรผklerin gerilemesini tersine รงevirmek iรงin henรผz yeterli deฤilโโ denildi.
Freedom House, hรผkรผmetlerin liberal demokrasinin olmazsa olmazlarฤฑndan โรงoฤulculukโโtan uzaklaลtฤฑฤฤฑna da dikkat รงekti. Etnik, dini ve diฤer azฤฑnlฤฑk gruplarฤฑnฤฑn hem demokrasilerde hem de otoriter รผlkelerde devletin kรถtรผ muamelesine maruz kaldฤฑฤฤฑnฤฑ belirten dรผลรผnce kuruluลu, รin ve Hindistanโda Mรผslรผmanlarโa karลฤฑ yaลanan olaylarฤฑ รถrnek verdi.
รinโin Uygurlarโa baskฤฑsฤฑ da raporda yer aldฤฑ
โรinโde rejimin Uygurlarโa ve diฤer Mรผslรผman gruplara yฤฑllardฤฑr kรผltรผrel imha siyaseti uyguladฤฑฤฤฑ belgelenmiลtirโโ diyen Freedom House Hindistanโda Mรผslรผmanlarโa ayrฤฑmcฤฑlฤฑk yapan yeni vatandaลlฤฑk yasasฤฑna ve Baลbakan Narendra Modi hรผkรผmetinin Keลmirโin รถzel statรผsรผnรผ kaldฤฑrmasฤฑna yer verdi.
Raporda, โDรผnyanฤฑn nรผfusu en yรผksek 25 demokrasisi arasฤฑndan sฤฑralamada en รงok puan kaybeden รผlke olan Hindistan, bรถlgesinde otoriter รinโe karลฤฑ demokratik bir karลฤฑ unsur olarak gรถrรผlรผyordu. Ancak ลu anki Hindistan hรผkรผmetinin demokratik kurallardan endiลe verici ลekilde sapmasฤฑ, Pekin ile Yeni Delhi arasฤฑndaki ayrฤฑmฤฑ bulanฤฑklaลtฤฑrฤฑyorโโ ifadeleri kullanฤฑldฤฑ.
