NTV yorumcusu, eski Hazine Mรผsteลarฤฑ, รผnlรผ ekonomist Mahfi Eฤilmez, ilginรง bir yazฤฑ kaleme aldฤฑ. Yazฤฑnฤฑn ilginรงliฤi, Eฤilmez’in faiz-enflasyon iliลkisi konusunda bugรผne kadar sรถylediklerinin aksini ortaya atmasฤฑndan ileri geliyor. โBaลฤฑma taล falan dรผลmediโ diye baลlayan yazฤฑsฤฑnda Eฤilmez, โmadem faiz enflasyonun nedeni deฤil de sonucu olarak gรถrรผlรผyor, enflasyon hedefini yรผzde 5 olarak belirleyen Merkez Bankasฤฑ faiz oranlarฤฑnฤฑ da aynฤฑ seviyeye, yani yรผzde 5โe indirmeliโ gรถrรผลรผnรผ ortaya attฤฑ.
ฤฐลte Mahfi Eฤilmezโin o yazฤฑsฤฑ:
โMerkez Bankasฤฑ Faizi Yรผzde 5’e ฤฐndirmeli
Baลฤฑma taล filan dรผลmedi, yฤฑllardฤฑr savunduklarฤฑmฤฑn yanlฤฑล olduฤunu da kabul etmedim, โburasฤฑ Tรผrkiye burada baลka dinamikler geรงerliโ gibi sokak teorilerine de kapฤฑlmadฤฑm. Sadece bฤฑktฤฑm. ฤฐnatla bilime meydan okuyanlara karลฤฑ bilimi savunmaktan bฤฑktฤฑm. Faizin neden deฤil sonuรง olduฤunu ลekillerle, denklemlerle, hipotezlerle kanฤฑtlamaya รงabalamaktan, enflasyonu bฤฑrakฤฑp faizi dรผลรผrรผrseniz faizi orada tutamazsฤฑnฤฑz, kur fฤฑrlar, enflasyon fฤฑrlar, mecbur kalฤฑr faizi indirdiฤiniz yerden de daha yukarฤฑ รงฤฑkarmak zorunda kalฤฑrsฤฑnฤฑz demekten yoruldum. ABDโde, Avrupaโda, Japonyaโda faiz sฤฑfฤฑra yakฤฑn รงรผnkรผ oralarda enflasyon yok, oysa bizde enflasyon yรผzde 9โa dayanmฤฑล diye dรผzeltme yapmaktan sฤฑkฤฑldฤฑm. Merkez Bankasฤฑโnฤฑn bile sesini รงฤฑkarmadฤฑฤฤฑ bir ortamda โfaizi dรผลรผrerek enflasyonun dรผลmesini beklemek hatadฤฑrโ demekten usandฤฑm. Kendisini savunmayan bir Merkez Bankasฤฑโnฤฑ savunmak bana mฤฑ kaldฤฑ diye dรผลรผnรผr hale geldim ve sonunda pes ettim.
Baลka yerlerde bu konuda kaรง gรถrรผล vardฤฑr bilmiyorum ama enflasyon ve faiz iliลkisi konusunda Tรผrkiyeโde baลlฤฑca iki gรถrรผล var: (1) Benim de aralarฤฑnda bulunduฤum bir bรถlรผm iktisatรงฤฑ enflasyonun neden, faizin sonuรง olduฤunu sรถylรผyor. Bunlarฤฑn gรถrรผลรผne katฤฑlan insanlar da ikiye ayrฤฑlฤฑyor: (a) Gerรงekten bu gรถrรผลte olanlar, (b) ฤฐktisatรงฤฑlarฤฑn bir bildiฤi vardฤฑr diyerek bu gรถrรผลten yana gรถrรผnenler. (2) Siyasetรงilerin ve halkฤฑn รถnemli bir bรถlรผmรผ, hatta bazฤฑ iktisatรงฤฑlar faizin neden enflasyonun sonuรง olduฤunu iddia ediyor. Bunlar da ikiye ayrฤฑlฤฑyor: (a) Bir bรถlรผmรผ faizin her tรผrlรผ belanฤฑn kaynaฤฤฑ olduฤuna inandฤฑklarฤฑ iรงin yani inanรงlarฤฑnฤฑ bilimin รถnรผne koyduklarฤฑ iรงin bu gรถrรผลรผ savunuyorlar. (b) Bir bรถlรผmรผ gerรงekten faizin neden, enflasyonun sonuรง olduฤunu sanฤฑyor.
Faizin neden, enflasyonun sonuรง olduฤu yolundaki Tรผrk teorisinin doฤru olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ yani faizi indirirsek enflasyonu dรผลรผrรผp dรผลรผremeyeceฤimizi geรงmiลte iki kez test ettik. ฤฐlki 1994 kriziyle, ikincisi 2014โรผn baลlarฤฑnda รถnce kurda, sonra enflasyon ve faizde ciddi artฤฑลlarla sonuรงlandฤฑ. Bu iki test sonrasฤฑnda durumu anlamฤฑล gรถrรผnsek de bir sรผre sonra yine neden โ sonuรง iliลkilerini karฤฑลtฤฑrmaya baลladฤฑk.
Ekonomi, laboratuvarฤฑ olmayan bir bilim dalฤฑ. Yaลananlardan รงฤฑkarฤฑlacak gรถzlemler ve deneyimlere baฤlฤฑ yasalara, teorilere ve hipotezlere dayanฤฑyor. รyle olunca da herkes inanรง ve koลullanmฤฑลlฤฑklarฤฑ รงerรงevesinde kendi gรถzlemlerine dayalฤฑ teoriler ve hipotezler geliลtirebiliyor. Ve bunlar bazen benzer koลullanmฤฑลlฤฑklara sahip insanlar arasฤฑnda kabul de gรถrebiliyor. Bazen hastalar laboratuvar sonuรงlarฤฑndan kuลkuya dรผลerler. Bu gibi durumlarda hastayฤฑ sรถzle ikna etmeye รงalฤฑลmak yerine testleri yenilemek en iyi yoldur. Aynฤฑ ลeyi faizler konusunda da yapabiliriz.
Salฤฑ gรผnรผ yapฤฑlacak Merkez Bankasฤฑ Para Politikasฤฑ Kurulu toplantฤฑsฤฑna iliลkin beklenti, gecelik borรง verme faizinin yรผzde 8,75โden 8,50โye indirilmesi yolunda oluลmuล bulunuyor. Bence artฤฑk bรถyle cesaretsiz adฤฑmlarla zaman geรงirmekte yarar yok. Enflasyon hedefi yรผzde 5 olduฤuna ve enflasyonun faizin nedeni deฤil de sonucu olduฤu inancฤฑ yayฤฑldฤฑฤฤฑna gรถre Merkez Bankasฤฑ faizi yรผzde 5โe indirmelidir. Bu durumda eฤer โfaiz, enflasyonun nedenidir teorisiโ doฤruysa bir sรผre sonra enflasyon da yรผzde 5โe inecek demektir. Eฤer tersi doฤruysa yani faiz, enflasyonun sonucuysa o zaman enflasyon yรผkselecek demektir. Bu durumda tฤฑpkฤฑ hastanฤฑn, sonuรงtan emin olmak iรงin, ikinci kez test maliyetine katlanmasฤฑ gibi biz de toplum olarak enflasyon artฤฑลฤฑnฤฑn maliyetine katlanmฤฑล oluruz ama en azฤฑndan bu tartฤฑลmayฤฑ bir sรผreliฤine bitirmiล oluruz. Bir sรผreliฤine diyorum รงรผnkรผ geรงmiลte de iki kez aynฤฑ ลeyi test edip konunun gรผndemden รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ sanmฤฑลtฤฑk.
