Londra merkezli Bluebay Asset Management Stratejisti Timothy Ash, yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn Tรผrk hรผkรผmetine gรผveninin รงok gerilediฤine dikkat รงekerek, โGerรงek ลu ki biz artฤฑk sadece somut adฤฑmlar attฤฑklarฤฑ takdirde kendilerine gรผven duyabilirizโ diye konuลtu.
Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Berat Albayrakโฤฑn aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ Yeni Ekonomi Programฤฑ Yapฤฑsal Dรถnรผลรผm Adฤฑmlarฤฑ 2019โ baลlฤฑklฤฑ yeni yol haritasฤฑnฤฑ deฤerlendiren Ash, Tรผrkiyeโdeki en bรผyรผk sorunun Tรผrk hรผkรผmetine duyulan gรผvensizlik ve dolarizasyon olduฤunu kaydetti.
Ash, “Bu nedenle asฤฑl Tรผrk halkฤฑna ลu soruyu sormanฤฑz gerekiyor: Bu program sizin dolar almaktan vazgeรงmenizi saฤlayacak mฤฑ? รรผnkรผ Tรผrkiye ekonomisinin bu รงฤฑkmazdan รงฤฑkฤฑล iรงin tek bir yolu var o da gรผveni yeniden tesis etmektir” diye konuลtu.
ฤฐstanbulโda yeniden seรงime gidilmesi ihtimalini “yatฤฑrฤฑmcฤฑlar iรงin yeni bir komplikasyon” olarak nitelendiren Ash, “Tรผrkiye 60 gรผn daha bekleyecek durumda deฤil. 2018 bize gerekli adฤฑmlarฤฑ atmakta ne kadar gecikirseniz durumun o kadar kรถtรผleลtiฤini gรถstermedi mi?” sorusunu yรถneltti.
Timothy Ash’e sorulan sorular ve yanฤฑtlarฤฑ ลรถyle:
Bakan Albayrakโฤฑn aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ reform programฤฑnฤฑ nasฤฑl deฤerlendiriyorsunuz?
“Bankacฤฑlฤฑk ve รถzellikle de enerji sektรถrรผndeki borรง sorunlarฤฑnฤฑn hรผkรผmet tarafฤฑndan kabul edilip, bunlarฤฑn รงรถzรผmรผne yรถnelinmiล olunmasฤฑnฤฑ olumlu buluyorum. Ancak piyasalar daha รงok ayrฤฑntฤฑ รถฤrenmek ister. Kanฤฑmca รถzel bankalar faaliyetlerine devletin kapsamlฤฑ bir ลekilde mรผdahil olmasฤฑnฤฑ, bilanรงolarฤฑnda devlet varlฤฑklarฤฑnฤฑn bulunmasฤฑnฤฑ pek de istemeyeceklerdir. Kamu bankalarฤฑnฤฑn sermaye yapฤฑsฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk 5 milyar dolarla yeniden dรผzenlenmesi konusunda zaten son haftalarda sรถylentiler vardฤฑ, o da olumlu bir adฤฑm. รte yandan Albayrak daha รถnce aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ sฤฑkฤฑ mali politikalar hedefini yineledi, ancak bu hala uygulanmฤฑyorโฆ Genel deฤerlendirmem ลรถyle: Aรงฤฑklanan program ile ilgili adil bir deฤerlendirme yapabilmem iรงin atฤฑlacak adฤฑmlara iliลkin henรผz yeterli ayrฤฑntฤฑ yok.”
Albayrak konuลmasฤฑnda bu programฤฑn sadece 2019 yฤฑlฤฑnda hayata geรงirmeyi hedefledikleri reformlarla sฤฑnฤฑrlฤฑ olduฤunu sรถyledi, 2020 yฤฑlฤฑnda yeni bir program aรงฤฑklayacaklarฤฑnฤฑ birkaรง kez yineledi. Size gรถre kฤฑsa vadeli programlarla ekonominin karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑฤฤฑ sorunlar รงรถzรผme kavuลturulabilir mi?
“Uzun vadeli, kapsamlฤฑ bir yapฤฑsal reform ihtiyacฤฑ olduฤu รงok aรงฤฑk, bunda hiรง bir ลรผphe yok. Aynฤฑ zamanda Tรผrkiyeโdeki 2018 krizinden kaynaklanan sorunlar konusunda รงok somut bazฤฑ adฤฑmlarฤฑn da bu yฤฑl atฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Meselenin รถzรผ gรผven sorunu. Tรผrkiyeโdeki en bรผyรผk sorun dolarizasyon. Bu nedenle asฤฑl Tรผrk halkฤฑna ลu soruyu sormanฤฑz gerekiyor: Bu program sizin dolar almaktan vazgeรงmenizi saฤlayacak mฤฑ? รรผnkรผ Tรผrkiye ekonomisinin bu รงฤฑkmazdan รงฤฑkฤฑล iรงin tek bir yolu var, o da gรผveni yeniden tesis etmek.”
Peki aรงฤฑklanan bu paketle gรผven yeniden tesis edilir mi? Yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar Tรผrkiyeโye yatฤฑrฤฑm yapmalarฤฑ konusunda ikna olur mu? Albayrak yargฤฑ reformundan da sรถz etti. Bu alanda reformlarฤฑn hayata geรงirilebileceฤini dรผลรผnรผyor musunuz?
“ลu anda yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz sorun tam da bu. 2018โden sonra piyasalarฤฑn Tรผrk hรผkรผmetine gรผveni รงok geriledi. Gerรงek ลu ki biz artฤฑk sadece somut adฤฑmlar attฤฑklarฤฑ takdirde gรผven duyabiliriz. Artฤฑk somut adฤฑmlarฤฑn atฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrmek istiyoruz. 2018 bรผyรผk hatalarฤฑn yapฤฑldฤฑฤฤฑ, รงok korkunรง bir yฤฑldฤฑโฆ Oysa รถncesinde Tรผrk hรผkรผmeti olabilecekler konusunda uyarฤฑlmฤฑลtฤฑ, ancak bu uyarฤฑlarฤฑn hiรงbiri dikkate alฤฑnmadฤฑ. O dรถnemden ders รงฤฑkarmฤฑล olmalarฤฑ gerekiyordu. รrneฤin geรงen yฤฑl en bรผyรผk hatalar para politikasฤฑ konusunda yapฤฑldฤฑ. Peki bugรผnkรผ programda Merkez Bankasฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑ konusunda herhangi bir ลey var mฤฑydฤฑ? Bizlerin kendimizi daha gรผvende hissedebileceฤimize dair bir mesaj var mฤฑydฤฑ? Gรถrebildiฤim kadarฤฑyla yok.”
Albayrak konuลmasฤฑnda yerel seรงimleri โdemokrasi ลรถleniโ olarak nitelendirmiล olsa da, ฤฐstanbulโdaki seรงim sonuรงlarฤฑ halen resmileลmedi. Erdoฤan ฤฐstanbul โda seรงimin tekrarlanmasฤฑ konusunda ฤฑsrarcฤฑ gรถrรผnรผyorโฆ ฤฐstanbulโda yeniden seรงime gidilmesi piyasalardaki Tรผrkiye algฤฑsฤฑnฤฑ, dolaysฤฑyla da Tรผrkiye ekonomisini nasฤฑl etkiler?
“Piyasalarda, yerel seรงimlerden sonra, bir sonraki seรงimlerin yapฤฑlacaฤฤฑ 2023โe kadar hรผkรผmetin halkta รงok da memnuniyetle karลฤฑlanmayacak ama zorunlu olan dรผzenlemeleri gerรงekleลtirebileceฤi beklentisi vardฤฑ. Ama ลayet Haziranโda ฤฐstanbul seรงimi yenilenecekse, ivedilikle atฤฑlmasฤฑ gereken adฤฑmlar ertelenecek. Bu da yatฤฑrฤฑmcฤฑlar aรงฤฑsฤฑndan yeni bir komplikasyondur. รรผnkรผ mali sฤฑkฤฑlaลtฤฑrma hemen ลimdi gerekli. Tรผrkiye 60 gรผn daha bekleyecek durumda deฤil. 2018 bize gerekli adฤฑmlarฤฑ atmakta ne kadar gecikirseniz durumun o kadar kรถtรผleลtiฤini gรถstermedi mi?”
Bakan Albayrak รถnรผmรผzdeki gรผnlerde Washington’a seyahat edecek, Dรผnya Bankasฤฑ, IMF ve G20 bakanlar toplantฤฑsฤฑna katฤฑlacak. Bu gรถrรผลmelerden ne bekliyorsunuz?
“Albayrakโฤฑn ayrฤฑntฤฑlarฤฑnฤฑ aรงฤฑklamadฤฑฤฤฑ reform programฤฑ hakkฤฑnda daha kapsamlฤฑ bilgi vermesi, yatฤฑrฤฑmcฤฑlara da gรผven vermesi umut ediliyor.”
Tรผrkiyeโnin ABD baลta olmak รผzere Batฤฑlฤฑ mรผttefikleriyle iliลkilerindeki gerilim sรผrรผyor. Bu durum ekonomi aktรถrlerini, yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ nasฤฑl etkiliyor?
“Tรผrk hรผkรผmetinin en รถnemli ticari partnerleriyle iliลkilerinin kรถtรผ olmasฤฑ, zaten uygulanmasฤฑ gรผรง krizle mรผcadele programฤฑnฤฑn hayata geรงirilmesini daha da zorlaลtฤฑrฤฑyor. Tรผrkiyeโye finansman ve yatฤฑrฤฑmlarฤฑn รผรงte ikisi Batฤฑโdan geliyor ve piyasa Tรผrkiyeโnin ABD ve Avrupa ile iliลkilerinde normalleลme istiyor. Rusya hiรง bir ลekilde Tรผrkiyeโye ihtiyaรง duyduฤu finansmanฤฑ saฤlayamaz. Batฤฑlฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn parasฤฑ var ve gerรงekten de Tรผrkiyeโye yatฤฑrฤฑm yapmak istiyorlar. Eฤer Tรผrkiyeโnin Batฤฑlฤฑ รผlkelerle iliลkilerinde iyileลme olursa, Tรผrk hรผkรผmeti gerekli reformlarฤฑ yaparsa รงok รถnemle oranda yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmlarฤฑn Tรผrkiyeโye akacaฤฤฑnฤฑ gรถreceksiniz.”
