Financial Times’ta yayฤฑnlanan bir Erdoฤan analizine gรถre, ‘gรผce dayalฤฑ dฤฑล politikasฤฑ Erdoฤan’ฤฑn NATO mรผttefiklerini kฤฑzdฤฑrdฤฑ, eski rekabetleri yeniden alevlendirdi ve yalnฤฑzlaลmasฤฑna yol aรงtฤฑ’.
Ermenistan ile Azerbaycan arasฤฑnda geรงen ay patlak veren Daฤlฤฑk Karabaฤ savaลฤฑnda batฤฑ รผlkeleri aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak ateลkes รงaฤrฤฑsฤฑnda bulunurken, Erdoฤan yรถnetimindeki Tรผrkiye bรผtรผn desteฤini Azerbaycan’a vermiลti.
Bunun yanฤฑnda, Erdoฤan’ฤฑn son 5 yฤฑl iรงerisinde Suriye ile Kuzey Irak’a yรถnelik askeri operasyonlar yapmasฤฑ, Libya’ya asker gรถndermesi ve Doฤu Akdeniz’de yaลanan gerilimler gรถz รถnรผnde bulundurulduฤunda, Erdoฤan’ฤฑn artan gรผรง politikasฤฑnฤฑn NATO mรผttefiklerini kฤฑzdฤฑran, eski rekabetleri yeniden alevlendiren ve yeni dรผลmanlar yaratan sonuรงlarฤฑ oldu.
Financial Times’tan yer alan Laura Pitel imzalฤฑ analize gรถre, Erdoฤan’ฤฑn Karabaฤ meselesinde Bakรผ’ye tam askeri ve siyasi destek sunma kararฤฑ, uzlaลmazlฤฑk retoriฤinin ve gรผรง odaklฤฑ politikanฤฑn karakteristik bir รถzelliฤi.
Erdoฤan’ฤฑn Trump’ฤฑn ABD’deki seรงim yenilgisini ve Tรผrkiye’nin artan ekonomik sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑnฤฑ gidermek iรงin yabancฤฑ sermayeyi geri รงekme ihtiyacฤฑnฤฑ kabul ederken, batฤฑ ile ‘yeni bir sayfa aรงmak istediฤi’ belirtilen makalede, “Ancak Erdoฤan’ฤฑn Tรผrkiyeโnin AB, ABD ve Orta Doฤu devletleri ile iliลkilerini bozan konularda uzlaลmaya istekli olup olmadฤฑฤฤฑ veya uzlaลmacฤฑ dilin yakฤฑnda yeniden gerilimlere yol aรงฤฑp aรงmayacaฤฤฑ belirsizliฤini koruyor” ifadelerine yer verildi.
Tรผrkiye ile AB arasฤฑndaki iliลkileri yorumlayan bir diplomat, mevcut gerilimlerle ilgili olarak “Temelde anlaลamadฤฑฤฤฑmฤฑz konulara bakarsanฤฑz, her iki taraf da topun diฤerinin sahasฤฑnda olduฤu gรถrรผลรผne sahip. Yani bir yere gitmek รงok zor” ifadelerini kullandฤฑ.
‘Darbe giriลimi batฤฑdan kopuลa iลaret etti’
Partisi 2002 yฤฑlฤฑnda iktidara gelen 66 yaลฤฑndaki Erdoฤan, Washington Yakฤฑn Doฤu Araลtฤฑrmalarฤฑ Enstitรผsรผ Tรผrkiye Araลtฤฑrmalarฤฑ Programฤฑ direktรถrรผ Soner รaฤaptay’a gรถre kendisini ‘Tรผrkiye’yi yeniden muhteลem yapacak’ bir vizyoner olarak gรถstermeye รงalฤฑลฤฑyor. Ancak, 2016 yฤฑlฤฑnda bastฤฑrฤฑlan kanlฤฑ darbe giriลimi, Tรผrkiyeโnin dรผnyanฤฑn geri kalanฤฑyla iliลkilerinde bir kopuลa iลaret etti.
Bu durum Erdoฤan’ฤฑn batฤฑ konusunda daha ลรผpheci bir duruma sokarken, Rusya lideri Vladimir Putin ile de yakฤฑnlaลmasฤฑnฤฑ saฤladฤฑ.
‘Tรผrkiye’ye karลฤฑ geniลlemekte olan bir cephe var’
Alman Uluslararasฤฑ ve Gรผvenlik ฤฐลleri Enstitรผsรผ’nde araลtฤฑrmacฤฑ Sinem Adar ise, รผlkenin daha รถnce ‘komลularla sฤฑfฤฑr sorun’ noktasฤฑndan ‘komลusuz ve sฤฑfฤฑr sorun’ noktasฤฑna geldiฤine iลaret ederek Erdoฤan’ฤฑn dฤฑล politikasฤฑnฤฑn ‘Yeni Osmanlฤฑcฤฑ’ bir รงizgide olduฤunu sรถyledi. Adar, “Tรผrkiye’ye karลฤฑ รงatฤฑลmacฤฑ konumda bulunan ve geniลlemekte olan bir cephe var” ifadelerini kullandฤฑ.
Tรผrkiye’nin darbe giriลiminden sonra iรง cephede de yeni ittifaklar kurduฤu belirtilen makalede, AK Parti-MHP ittifakฤฑyla ilgili olarak รzyeฤin รniversitesi uluslararasฤฑ iliลkiler profesรถrรผ Evren Balta’nฤฑn ลu gรถrรผลlerine yer verildi:
“Tรผrkiye’nin gรผcรผnรผ artฤฑrmasฤฑ yรถnรผnde benzer fikirlere sahipler. AKP de MHP de Tรผrkiye’nin iรงeriden ve dฤฑลarฤฑdan saldฤฑrฤฑ altฤฑnda olduฤunu dรผลรผnรผyor.”
รte yandan makalede, Erdoฤan’ฤฑn eskiye oranla ‘askerlere ve casuslara daha รงok gรผvendiฤi’ dรผลรผncesi dile getiriliyor ve bu durumun iลareti olarak Erdoฤan’ฤฑn yaptฤฑฤฤฑ her gezide Milli Savunma Bakanฤฑ Hulusi Akar ile MฤฐT mรผsteลarฤฑ Hakan Fidan’ฤฑ gรถtรผrmesi gรถsteriliyor.
Makalede ayrฤฑca, Erdoฤan dรถnemi Tรผrkiye dฤฑล politikasฤฑ ‘denizaลฤฑrฤฑ maceracฤฑlฤฑk’ olarak nitelendirildi ve mevcut politik รงizgiye รผlke iรงi muhalefetten gelen itirazlara dikkat รงekildi ve CHP’nin Erdoฤan’ฤฑn Macron’un akฤฑl saฤlฤฑฤฤฑna deฤinmek, Alman hรผkรผmetini Nazilerle karลฤฑlatฤฑrmak gibi รงฤฑkฤฑลlarฤฑnฤฑn ‘diplomatik dilin dฤฑลฤฑnda olduฤu’ eleลtirilerine yer verildi.
‘Bรผyรผk bir baลarฤฑ yok’
รte yandan, EDAM baลkanฤฑ Sinan รlgen de, Financal Times’a verdiฤi demecinde ‘Tรผrkiye’nin dรผลmanca dฤฑล politikasฤฑnฤฑn kendi รงฤฑkarlarฤฑna zarar verdiฤini’ belirterek ลu deฤerlendirmede bulundu:
“Dฤฑล politikadaki baลarฤฑyฤฑ deฤerlendirme yรถntemim; ulusal รงฤฑkarlarฤฑ korumaya yardฤฑmcฤฑ olup olmadฤฑฤฤฑna ve daha sรผrdรผrรผlebilir ekonomik bรผyรผme saฤlayฤฑp saฤlamadฤฑฤฤฑna bakmak. Bu kriterlere gรถre, bรผyรผk bir baลarฤฑ yok.”
‘Zor seรงimler yapmaya istekli bir pragmatist’
ABD’de Joe Biden’ฤฑn seรงilmesiyle birlikte Tรผrkiye-ABD iliลkilerinin nasฤฑl bir rotada seyredeceฤin de deฤerlendirildiฤi makalede, Erdoฤan’ฤฑn ‘Biden’la birlikte batฤฑya aรงฤฑlฤฑm yaptฤฑฤฤฑnฤฑ’ sรถyledi. Erdoฤan’ฤฑn AB Komisyonu Baลkanฤฑ Ursula von der Leyen ile gรถrรผลmesinde kullandฤฑฤฤฑ “Tรผrkiye’nin geleceฤi AB’dedir” ifadelerinin hatฤฑrlatฤฑldฤฑฤฤฑ yazฤฑda “Tรผrkiye cumhurbaลkanฤฑ uzun sรผredir iktidarฤฑnฤฑ sรผrdรผrmek iรงin gerekirse zor seรงimler yapmaya istekli bir pragmatist” ifadelerine yer verildi.
Washington merkezli dรผลรผnce kuruluลu Center for American Progress’ten Alan Makovsky de, “Tรผrkiye’nin baฤฤฑmsฤฑz ve gรผรงlรผ dฤฑล politika hedefi NATO iรงerisinde kalarak sรผrebilir. Belki retoriฤi yumuลatฤฑr ama vizyonu yumuลatacaฤฤฑnฤฑ sanmฤฑyorum” gรถrรผลรผnde.
