Yฤฑlฤฑn neredeyse hiรงbir gรผnรผnรผ sakin geรงirmeyen Orta Doฤuโda, 2017โnin son bรผyรผk haberi ฤฐran ฤฐslam Cumhuriyetiโnden geldi. Ekonomik sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑn yaลandฤฑฤฤฑ รผlkede bir sรผredir devam eden eylemler, perลembe gรผnรผ Meลhed kentindeki protestonun diฤer ลehirlere de yayฤฑlmasฤฑyla birlikte ivme kazandฤฑ.
Protestolar, Cumhurbaลkanฤฑ Hasan Ruhaniโnin, geรงen yฤฑl mayฤฑs ayฤฑndaki seรงimlerdeki en gรผรงlรผ rakibi olan ฤฐbrahim Reisiโnin de memleketi olan, รผlkenin petrol dฤฑลฤฑ ekonomisinde รถnemli rol oynayan ve รผlkenin gayrisafi milli hasฤฑlasฤฑnฤฑn yรผzde 20โsini oluลturan โbonyadโlarฤฑn en bรผyรผklerinden bir tanesi olan Astan-i Kudsi Vakfฤฑโnฤฑn bulunduฤu, muhafazakarlฤฑฤฤฑyla bilinen Meลhedโde baลladฤฑ. Kum, Kirmanลah, Reลt ve ฤฐsfahan baลta olmak รผzere รผlke genelinde birรงok kente yayฤฑldฤฑ.
Eylemlerde ilk olarak โRuhaniโye รถlรผmโ, โHรผkรผmet aลaฤฤฑ” sloganlarฤฑ รถne รงฤฑktฤฑ
ฤฐranโda popรผler bir akฤฑllฤฑ telefon uygulamasฤฑ olan Telegram รผzerinden รถrgรผtlendiฤi dรผลรผnรผlen protestolarda ilk olarak kรถtรผ ekonomik koลullar, yรผksek iลsizlik oranlarฤฑ, รถdenmeyen maaลlar ve lisanlฤฑ olmayan kredi kurumlarฤฑnฤฑn iflasฤฑ nedeniyle hรผkรผmete yรถnelirken; eylemlerde ilk olarak โRuhaniโye รถlรผmโ, โHรผkรผmet aลaฤฤฑ” sloganlarฤฑ รถne รงฤฑktฤฑ.
Sloganlar, eylemlerin รผlke geneline yayฤฑlmasฤฑyla birlikte farklฤฑlฤฑk gรถstermeye baลladฤฑ. รlkedeki dini eฤitimin merkezi olarak bilinen ve ฤฐslam Devrimi lideri Ayetullah Humeyni’nin de uzun yฤฑllar yaลadฤฑฤฤฑ Kum ลehrindeki protestolarda, “Mollalar dฤฑลarฤฑ”, “Halk yalvarฤฑyor, din adamlarฤฑ Allah gibi davranฤฑyor”, “ฤฐslam Cumhuriyeti’ni istemiyoruz” sloganlarฤฑ atฤฑldฤฑ.
รte yandan yer yer, 1979 ฤฐslam Devrimi’nden รถnce รผlkeyi terk eden ฤฐran ลahฤฑ Rฤฑza Pehlevi’yi hatฤฑrlatan sloganlar da eylemciler tarafฤฑndan dile getirildi. Pehlevi Hanedanฤฑ’na รผlkeye geri dรถnme ve ฤฐran’ฤฑ mollalardan kurtarma รงaฤrฤฑsฤฑ yapฤฑlฤฑrken, “Rฤฑza ลah, tanrฤฑ seni korusun” sloganฤฑ da protestocular dile getirilen talepler arasฤฑnda yer aldฤฑ.
Protestolar, Tahran polisinin baลรถrtรผ yasaฤฤฑnฤฑ gevลetmesinin ardฤฑndan baลladฤฑ
Protestolarฤฑn, Tahran polisinin 1979โdaki ฤฐslam Devrimiโnden bu yana รผlkedeki kadฤฑnlar รผzerinde baskฤฑ oluลturan zorunlu baลรถrtรผ kullanฤฑmฤฑnฤฑ ihlal edenlerin gรถzaltฤฑna alฤฑnmayacaฤฤฑ, eฤitim sฤฑnฤฑflarฤฑna gรถnderileceฤi yรถnรผndeki aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan gelmesi, eylemlerin muhafazakรขrlar tarafฤฑndan yรถnlendirildiฤi yorumlarฤฑna sebep oldu.
New York Timesโdan Thomas Erdbrinkโe konuลan International Crisis Groupโun ฤฐran direktรถrรผ Ali Vaez, โEylemleri, hรผkรผmetin muhafazakรขr muhaliflerinin dรผzenlediฤi Meลhedโdeki protesto tetikledi. Ancak bu kontrolden รงฤฑktฤฑ ve tรผm รผlkeye daฤฤฑlan, rejim karลฤฑtฤฑ bir protestoya dรถnรผลtรผโ ifadelerini kullandฤฑ.
Cihangiri: Bir hareket geliลtiฤinde, baลlatanlar en nihayetinde kontrolรผ elinden kaรงฤฑrabilir
ฤฐran Cumhurbaลkanฤฑ Birinci Yardฤฑmcฤฑsฤฑ ฤฐshak Cihangir de cuma gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamayla aynฤฑ noktaya dikkat รงekti. Cumhurbaลkanฤฑ Ruhani kanadฤฑnฤฑn en รถnemli isimlerinden biri olan Cihangiri, “Sokaklarda bir sosyal ve politik hareket geliลtiฤinde, onu baลlatanlar en nihayetinde kontrolรผ ellerinden kaรงฤฑrabilirler. Bรถyle eylemlerin arkasฤฑnda olanlar kendi parmaklarฤฑnฤฑ yakacak. Bรถyle yaparak hรผkรผmete zarar verebileceklerini sanฤฑyorlarโ dedi.
ฤฐran’ฤฑn dฤฑล politikalarฤฑ da protestolarฤฑn hedefinde
Protestolarฤฑn hedefinde, รผlkenin bir sรผredir boฤuลtuฤu ekonomik zorluklarฤฑn yanฤฑ sฤฑra, ฤฐranโฤฑn รผlke dฤฑลฤฑndaki politikalarฤฑ da vardฤฑ. Protestocular ฤฐranโฤฑn Irak ve Suriyeโdeki varlฤฑฤฤฑnฤฑ eleลtirirken; โGazze deฤil, Lรผbnan deฤil, hayatฤฑm ฤฐranโa feda olsunโ, โSuriyeโyi terk edin, bizi dรผลรผnรผnโ sloganlarฤฑnฤฑ da attฤฑ.
Eylemlerde yer alan dฤฑล politika eleลtirileri, ฤฐranlฤฑlarฤฑn Suriye Devlet Baลkanฤฑ Beลar Esadโa yardฤฑm iรงin asker gรถnderilmesine yรถnelik yรผksek desteฤini gรถsteren son araลtฤฑrmalarla รงeliลirken; ฤฐranโฤฑn bรถlgede etkisini artฤฑrmasฤฑndan rahatsฤฑz olan ABDโnin kaygฤฑlarฤฑ ile ise paralellik gรถsterdi.
ฤฐlk uluslararasฤฑ tepki ABD’den
ฤฐranโdaki eylemlerle ilgili ilk uluslararasฤฑ tepki de ABDโden geldi. Noel ile yeni yฤฑl arasฤฑndaki tatil sรผrecinde olan ABDโde ilk tepkiyi ABD Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ Sรถzcรผsรผ Heather Nauert, ฤฐran’daki yรถnetim karลฤฑtฤฑ gรถsterileri yakฤฑndan takip ettiklerini aรงฤฑklayarak gรถzaltฤฑlarฤฑ kฤฑnadฤฑklarฤฑnฤฑ sรถyledi. “ฤฐran’ฤฑn liderleri, zengin tarihi, kรผltรผrรผ olan varlฤฑklฤฑ bir รผlkeyi, ลiddet, kan ve kaos ihraรง eden ekonomisi bitmiล dolandฤฑrฤฑcฤฑ bir รผlkeye รงevirdiโ denen bakanlฤฑk aรงฤฑklamasฤฑnda da bรผtรผn รผlkelere ฤฐranโdaki protestolarฤฑ aรงฤฑk bir ลekilde desteklemeleri รงaฤrฤฑsฤฑnda bulunuldu.
ฤฑlbaลฤฑ tatili iรงin ABDโnin Florida eyaletindeki Mar-a-Lagoโda bulunan ABD Baลkanฤฑ Donald Trump da kiลisel Twitter hesabฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Rejimin yolsuzluklarฤฑndan ve รผlkenin varlฤฑฤฤฑnฤฑ yurt dฤฑลฤฑnda terรถrizme harcamasฤฑndan bฤฑkmฤฑล olan ฤฐran vatandaลlarฤฑnฤฑn barฤฑลรงฤฑl protestolarฤฑyla ilgili bilgiler geliyor. ฤฐran yรถnetimi, kendini ifade hakkฤฑ da dahil kendi halkฤฑnฤฑn haklarฤฑna saygฤฑ gรถstermelidir. Dรผnya bu sรผreci izliyor” ifadelerini kullandฤฑ.
Al Arabiya’nฤฑn odaฤฤฑnda Ahvaz var
ABDโnin destek รงaฤrฤฑsฤฑna ลimdilik herhangi bir yanฤฑt gelmezken, รผlkedeki protestolar ฤฐranโla farklฤฑ cephelerde duran Ortadoฤu รผlkelerinin medyasฤฑnda ise geniล yer buldu. Suudi Arabistan merkezli Al Arabiya, dรผn โฤฐran: Rejimin kadฤฑn haklarฤฑna karลฤฑ olduฤu รผlkeโ baลlฤฑklฤฑ bir haber yayฤฑnladฤฑ. ฤฐran genelindeki eylemlere de sayfalarฤฑnda geniล yer veren Al Arabiya, รถzellikle Ahvaz kentindeki protestolarฤฑ da detaylฤฑ bir ลekilde ele aldฤฑ.
Al Arabiyaโnฤฑn haberinde, Ahvazโda halkฤฑn โSuriyeโyi rahat bฤฑrakฤฑn, onlarฤฑn yerine bizi dรผลรผnรผnโ, โGazze ve Lรผbnanโฤฑ boลverin, hayatฤฑm ฤฐran iรงin feda olsunโ, โDiktatรถre รถlรผmโ ve โLiderler Allah gibi davranฤฑrken halk aรงโ baฤฤฑrdฤฑฤฤฑna yer verilirken; Suriye ve Ortadoฤu’ya iliลkin haberleriyle tanฤฑnan deneyimli gazeteci Hasan Sivri ise kiลisel Twitter hesabฤฑndan yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada bu kentlerdeki eylemlerde Suudi Arabistanโa destek sloganlarฤฑ atฤฑldฤฑฤฤฑna dikkat รงekti.
2 ay รถnce Suudi prens: รatฤฑลma bize gelmeden biz รงatฤฑลmayฤฑ ฤฐranโa taลฤฑyacaฤฤฑz
Suudi Arabistan etkisinin yoฤun olduฤu ve Arap-Fars kenti olarak bilinen Ahvazโdaki gรถsteride bir konuลmacฤฑsฤฑnฤฑn Suudi Arabistan Kralฤฑ Selmanโa selam gรถnderdiฤini aktaran Sivri, Veliaht Prens Muhammed Bin Selmanโฤฑn iki ay รถnce Al Arabiyaโya verdiฤi ve โฤฑlฤฑmlฤฑlaลma sinyalleriyleโ รถne รงฤฑkan rรถportajฤฑnda, โรatฤฑลma bize gelmeden biz รงatฤฑลmayฤฑ ฤฐranโa taลฤฑyacaฤฤฑz, bunun iรงin kartlarฤฑmฤฑz varโ aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ da hatฤฑrlattฤฑ.
MEK’ten destek
Mayฤฑs ayฤฑndaki cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงimlerinde sandฤฑฤa gidilmesinin รผlkede herhangi bir deฤiลikliฤe yol aรงmayacaฤฤฑnฤฑ savunan ve amacฤฑnฤฑ โgรถlge hรผkรผmetiโ devirmek, ฤฐran ฤฐslam Cumhuriyetiโni yฤฑkmak olarak nitelendiren Halkฤฑn Mรผhacitleri รrgรผtรผโnรผn (PMOI/MEK) lideri Maryam Rajavi de protestolara hฤฑzlฤฑ bir ลekilde desteฤini aรงฤฑkladฤฑ. Sรผrgรผndeki Rajavi, โKalkฤฑลma, tamamen yozlaลmฤฑล molla diktatรถrlรผฤรผnรผn รถlรผm haberi ve demokrasi, adalet ve baฤฤฑmsฤฑzlฤฑk iรงin รงanlarฤฑ รงalฤฑyorโ dedi. Rajaviโnin taraftarlarฤฑ da sosyal medya รผzerinden yaptฤฑklarฤฑ aรงฤฑklamalarla protestolara desteklerini sundu.
Ruhani hรผkรผmeti bรผtรงeyi sundu, eleลtiriler geldi
Ekonomik sฤฑkฤฑntฤฑlara yรถnelik eylemlerin yaygฤฑn olduฤu ฤฐranโdaki son protestolar, Cumhurbaลkanฤฑ Ruhani hรผkรผmetinin yeni bรผtรงeyi sunmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan geldi. ฤฐmzalanan nรผkleer anlaลmanฤฑn ardฤฑndan yฤฑllardฤฑr uygulanan ekonomik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn kademeli olarak kaldฤฑrฤฑlmasฤฑyla birlikte, ekonomik reformlarฤฑ beklenildiฤi kadar hฤฑzlฤฑ ลekilde gerรงekleลtiremeyen Ruhani yรถnetiminin sunduฤu bรผtรงe, รถzellikle Telegram รผzerinden yoฤun olarak eleลtirildi. Birรงok kiลi, diฤer alanlarla kesinti yapฤฑlฤฑrken dini kurumlar ve ฤฐslam Devrimi sonrasฤฑnda kurulan, dini lider Ali Hamaneyโe dolaylฤฑ ya da doฤrudan baฤlฤฑ olan โdevrimโ kurumlarฤฑna ayrฤฑlan bรผtรงeye tepki gรถsterdi.
ฤฐslam Devrimi dรถneminde edindiฤi eylem kรผltรผrรผnรผ baskฤฑcฤฑ yรถnetime raฤmen hiรงbir zaman kaybetmeyen ฤฐranโdaki protestolarฤฑn, ลimdiye kadar olduฤu gibi baลkent Tahranโdan deฤil, kรผรงรผk ลehirlerden baลlamasฤฑ ise dikkat รงekti.
รte yandan, eylemlerin ilk olarak yabancฤฑ merkezli uydu kanallarฤฑ tarafฤฑndan yayฤฑnlanmaya baลlamasฤฑ da, protestolara dฤฑล destek iddialarฤฑnฤฑ gรผndeme getirdi.
‘Yeลil Hareket’ten bu yana en geniล katฤฑlฤฑmlฤฑ eylemler
ฤฐran’da Perลembe gรผnรผnden bu yana sรผren protestolarฤฑn 2009 yฤฑlฤฑnda reform yanlฤฑlarฤฑn dรผzenlediฤi ‘Yeลil Hareket’ten bu yanaki en kapsamlฤฑ eylemler olduฤu belirtiliyor. 2009โdaki cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ seรงimlerinden ‘ลaibeli’ bir zaferle รงฤฑkan Mahmud Ahmedinejadโฤฑn gรถrevden alฤฑnmasฤฑ talebiyle bir araya gelen ve 1979 ฤฐslam Devrimi sonrasฤฑnda รผlkede yaลanan en bรผyรผk protesto gรถsterilerini dรผzenleyen โYeลil Hareketโin eylemleri sฤฑrasฤฑnda onlarca kiลi hayatฤฑnฤฑ kaybetmiล, รงok sayฤฑda reformist lider gรถzaltฤฑna alฤฑnmฤฑล ya da sรผrgรผne gรถnderilmiลti. (T24 – Gonca Tokyol)
