KPMG Tรผrkiyeโnin รผรง ayda bir yayฤฑmladฤฑฤฤฑ Bakฤฑล, makroekonomik veriler ฤฑลฤฑฤฤฑnda geride kalan รผรง รงeyreฤi deฤerlendirdi, gelecek yฤฑla dair รถngรถrรผlerde bulundu. Bakฤฑลโa gรถre, beklendiฤi gibi 2016โdan sonra gรผรงlรผ bir toparlanma yaลanan Tรผrkiyeโde yฤฑl sonuna kadar tablo pozitif gรถrรผnรผyor. Ancak 2018โle ilgili beklentiler alarm veriyor. Risk unsurlarฤฑnฤฑn da etkisiyle bรผyรผme, enflasyon, cari aรงฤฑk, iลsizlikle ilgili sinyaller kritik.
KPMG Tรผrkiyeโnin hazฤฑrladฤฑฤฤฑ Bakฤฑล, dรผnyada ve Tรผrkiyeโde ekonominin nabzฤฑnฤฑ tuttu, yakฤฑn dรถnem seyir rotasฤฑnฤฑ รงizdi. Bakฤฑลโa gรถre, geride kalan รผรง รงeyrekte kรผresel ticaret ve finans piyasalarฤฑnda yaลanan geliลmelerle dรผnya ekonomisi 2017โde bir รถnceki yฤฑla gรถre daha iyi bir performans sergiledi. Kรผresel ekonominin 2018โdeki seyrini ise ABD-Kuzey Kore gerilimi, Almanyaโda koalisyon sancฤฑsฤฑ, Katalonyaโdaki baฤฤฑmsฤฑzlฤฑk hamlesi, Ortadoฤuโda yaลanan hareketlilik ve sฤฑnฤฑr bรถlgesindeki gibi kriz potansiyeli yรผksek baลlฤฑklar belirleyecek.
Bakฤฑล, risk merkezlerinin yanฤฑ baลฤฑndaki Tรผrkiye iรงin de temkinli bir tablo รงiziyor. Bakฤฑลโta โReel sektรถr dฤฑลฤฑndaki gรผven endeksleri sonbahara dรถnรผk karamsar bir baลlangฤฑcฤฑ iลaret ediyor. Reel sektรถr gรผven endeksinde dฤฑล ticaretteki canlฤฑlฤฑฤฤฑn etkisiyle yรผzde 0,5โlik artฤฑล olsa da tรผketici gรผven endeksi yรผzde 3,0 geriledi. Hizmet ve
perakende sektรถrlerinde gรผven endeksleri yรผzde 2,0 ve 2,3 gerilerken, inลaat sektรถrรผnde gรผven kaybฤฑ yรผzde 5,5 oldu. Dรผลรผลler kฤฑsmen jeopolitik belirsizlikler ve finansal piyasalardaki รงalkantฤฑlarฤฑ yansฤฑtsa da Tรผrkiye ekonomisine gรผvenin kฤฑsa sรผrede gรผรงlendirilmesi gerekiyor. Bazฤฑ eleลtirilerle karลฤฑlanmasฤฑna raฤmen OVPโdeki
dรผzenlemelerin uygulamaya konmasฤฑ ve hedeflerin geniล kitlelerce benimsenmesi iรงin รงaba gรถsterilmesi gerekiyorโ denildi.
Bรผyรผme yavaลlayabilir
2016โdan sonra alฤฑnan tedbirlerin de etkisiyle bu yฤฑlฤฑn ilk yarฤฑsฤฑnฤฑ gรผรงlรผ ลekilde tamamlayan Tรผrkiyeโnin, Bakฤฑลโa yansฤฑyan gรถrรผntรผsรผ ลรถyle:
ฤฐlk yarฤฑda yรผzde 5,1 seviyesinde bรผyรผyen ve G20 รผlkeleri arasฤฑnda en hฤฑzlฤฑ bรผyรผyen ekonomilerden biri olan Tรผrkiyeโnin, รผรงรผncรผ รงeyrekte daha yรผksek bรผyรผme oranฤฑ yakalamasฤฑ bekleniyor. Ancak son รงeyrekle ekonomide yavaลlama belirtileri gรถrรผleceฤine iliลkin endiลeler var. Bununla birlikte, ekonominin yฤฑl genelinde yรผzde 5โin รผzerinde
bรผyรผyeceฤi, 2018โin ise daha zorlu geรงeceฤi, bรผyรผmenin yรผzde 5โin altฤฑna inebileceฤi tahminleri yapฤฑlฤฑyor. Bรผyรผmenin kalitesi ve sรผrdรผrรผlebilirliฤine yรถnelik soru iลaretleri de devam ediyor.
Vergi gelirlerindeki kademeli toparlanmaya raฤmen, bรผyรผmeyi desteklemek รผzere alฤฑnan tedbirler bรผtรงe performansฤฑnฤฑ olumsuz etkilemeyi sรผrdรผrdรผ. Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑ finanse etmek รผzere Hazine yฤฑllฤฑk borรงlanma tavanฤฑna henรผz yฤฑl bitmeden ulaลtฤฑ.
2016 ikinci yarฤฑdan bu yana bรผyรผmeyi desteklemek รผzere kamu harcamalarฤฑ artฤฑrฤฑlฤฑrken, yeni yฤฑlda bazฤฑ รผrรผnlerde yapฤฑlan KDV indirimleri ve istihdam seferberliฤi nedeniyle 2017 baลฤฑnda vergi gelirlerinde ciddi kayฤฑplar yaลandฤฑ. Bu nedenle ilk yarฤฑda merkezi yรถnetim bรผtรงe dengesi ciddi biรงimde bozuldu. Yฤฑlฤฑn kalan dรถneminde vergi gelirlerinin gรผรงlรผ performansฤฑnฤฑ koruyabileceฤi ve mali dengedeki bozulmayฤฑ bir miktar frenleyebileceฤi รถngรถrรผlรผyor.
Yapฤฑsal reformlar hayati รถnemde
Gรผรงlรผ ilk yarฤฑ sonuรงlarฤฑnฤฑn ve kรผresel bรผyรผmedeki kademeli toparlanmanฤฑn verdiฤi destek ile hรผkรผmet yol haritasฤฑnฤฑ ve ekonomik รถnceliklerini iรงeren 2018-2020 Dรถnemi Orta Vadeli Programฤฑโnฤฑ (OVP) yayฤฑmladฤฑ. Bรผyรผmenin hฤฑzlandฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ, istihdamฤฑn artฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ ve gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑnฤฑn iyileลtirilmesini amaรงlayan program, รงok sayฤฑda
yapฤฑsal reformu gerekli kฤฑlฤฑyor.
OVPโdeki rakamsal hedefler รงok iddialฤฑ gรถrรผnmese de bu hedeflerin รงoฤuna ulaลmak kolay deฤil. Zira kรผresel ekonomideki orta vadedeki olumlu tabloya karลฤฑn, riskler รถnemini koruyor. 2017 iรงin yรผzde 5,5 olmasฤฑ hesaplanan GSYH bรผyรผme oranฤฑnฤฑn gelecek รผรง yฤฑlda da bu seviyede gerรงekleลmesi hedefleniyor.
ฤฐลsizliฤe karลฤฑ nitelikli bรผyรผme
รte yandan bu seviyede bir bรผyรผme ile iลsizlik oranฤฑnฤฑn 2017 sonunda olmasฤฑ รถngรถrรผlen yรผzde 10,8โden her yฤฑl bir milyona yakฤฑn istihdam artฤฑลฤฑ kaydederek, program dรถnemi sonunda yรผzde 9,6โya ineceฤi tahmin ediliyor. Gelecek รผรง yฤฑlda iลsizlikte iyileลme saฤlayabilecek bir bรผyรผmenin istihdam artฤฑran yatฤฑrฤฑmlar รถncรผlรผฤรผnde olmasฤฑ gerekiyor. Yani, iลsizlikte dรผลรผลรผ saฤlamak iรงin bรผyรผmenin niceliฤi deฤil, niteliฤi รถnemli kazanฤฑyor.
Gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑnda eลitsizlik artฤฑyor
Gelir adaleti ve bรถlgesel gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑndaki olumsuz tablo devam ediyor. TรฤฐKโin 2015 gelirlerini esas alan 2016 yฤฑlฤฑ gelir ve yaลam koลullarฤฑ araลtฤฑrmasฤฑna gรถre, en zengin yรผzde 10โun geliri ile en yoksul yรผzde 10โun geliri arasฤฑndaki uรงurum da 1,77 puan artarak 38,52 kata yรผkseldi. Son iki yฤฑlda yรผzde 5โlik gelir dilimlerine gรถre tรผm gelir gruplarฤฑnฤฑn payฤฑ azalฤฑrken, sadece en zengin yรผzde 5โlik dilimin payฤฑ arttฤฑ. En zengin yรผzde 5โin payฤฑ iki yฤฑlda 1,80 puan artarken,
toplam gelirden aldฤฑฤฤฑ pay ise nรผfusun yรผzde 45โinin gelirinden fazla.
Aรงฤฑklar geniลliyor
Geรงtiฤimiz iki yฤฑlda petrol fiyatlarฤฑnda yaลanan dรผลรผล, dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑnda ciddi daralma getirdi. 2017 baลฤฑndan bu yana ise emtia fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn yanฤฑ sฤฑra yurtiรงindeki gรผรงlรผ altฤฑn talebi ile aรงฤฑk geniลliyor.
Cari aรงฤฑktaki iyileลme, 2014 ve 2015โteki olumlu tablonun ardฤฑndan 2016โda turizmdeki sorunlarla duraksadฤฑ. 2017โnin ilk yedi ayฤฑnda geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 20,8โlik geniลleme yaลandฤฑ. Turizm gelirlerindeki kademeli toparlanmaya karลฤฑn enerji ve altฤฑn ithalatฤฑndaki artฤฑลlar ile dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑndaki geniลleme, cari aรงฤฑฤฤฑn geniลlemesinin nedenleri olarak gรถrรผlรผyor. 2017 sonunda 39 milyar dolara ulaลmasฤฑ beklenen cari aรงฤฑk iรงin 2018 tahmini 42 milyar dolar.
Turist sayฤฑsฤฑ artฤฑyor, gelirler zayฤฑf
Turizmde toparlanma var. Tรผrkiye’ye gelen yabancฤฑ turist sayฤฑsฤฑ Aฤustosโta yรผzde 46,35, Ocak-Aฤustos dรถneminde ise yรผzde 26,41 arttฤฑ. Rusya’dan Temmuzโda gelen turist sayฤฑsฤฑnda ise yรผzde 670,8 artฤฑล gรถrรผldรผ. ฤฐlk altฤฑ ayda zayฤฑf bir performans sergilese de Alman turistlerde de Aฤustos ayฤฑnda yรผzde 3,9โluk bir iyileลme gรถzlendi. รte yandan yฤฑlbaลฤฑndan bu yana turist sayฤฑsฤฑndaki toparlanmaya karลฤฑn turizm gelir artฤฑลlarฤฑ sฤฑnฤฑrlฤฑ kaldฤฑ. ฤฐlk yedi ayda turizm
gelirlerindeki artฤฑล oranฤฑ yรผzde 5,5. Bu eฤilimin yฤฑl sonuna kadar devam etmesi halinde turist sayฤฑsฤฑ aรงฤฑsฤฑndan 2016โdaki kayฤฑplarฤฑnฤฑn telafi edilebilmesi beklenebilir. Gelirler aรงฤฑsฤฑndan ise ancak รผรงte birinin telafisi mรผmkรผn. Turist sayฤฑsฤฑnda 2015 seviyesini yakalamak ancak 2018โde mรผmkรผn olacak. Turizm gelirlerinde 2015โteki seviyeler ise en erken 2019โda yakalanabilecek gibi gรถrรผnรผyor.
Enflasyonda รงift hane baskฤฑsฤฑ
Temmuzโda yรผzde 9,79โe inen TรFE yฤฑllฤฑk enflasyonu, Aฤustosโta yรผzde 10,68 ile tekrar รงift haneli seviyelere yรผkseldi. Aฤustosโtaki hฤฑzlanmada enerji fiyatlarฤฑ etkili oldu. TรฤฐKโin yฤฑlbaลฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ yรถntem deฤiลikliฤi de enflasyonda รถngรถrรผlmeyen hareketlere yol aรงฤฑyor. TCMB, bu etki ile Eylรผl-Ekim ve Kasฤฑm dรถneminde enflasyonda yukarฤฑ yรถnlรผ bir baskฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor.
รรงรผncรผ รงeyrekte bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde kredi bรผyรผmesi hฤฑz kesse de makroekonomik zayฤฑflฤฑklar nedeniyle faizlerde dรผลรผล saฤlanamฤฑyor. Bu da kredi maliyetleri รผzerinde yukarฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ yapฤฑyor. Bรผyรผmenin finansmanฤฑ ve sรผrdรผrรผlebilirliฤi aรงฤฑsฤฑndan soru iลaretleri oluลuyor.
