Bir hafta รถnce ย tarihi zirve seviyesini 3.715 puanla yenileyen Borsa ฤฐstanbul‘da yaลanan รงรถkรผล bรผyรผk tartฤฑลmalarฤฑ da beraberinde getirdi. Zirveden yรผzde 15 uzaklaลan BIST 100 endeksi 565 puanlฤฑk kayฤฑpla 3.150 puan seviyesini test etti. Son bir haftada yaลanan sert dรผลรผล paniฤe ve manipรผlasyon iddialarฤฑna neden olurken, pazartesi akลamฤฑ regรผlatรถrler ve aracฤฑ kurumlar ย krizi aลmak iรงin olaฤanรผstรผ toplandฤฑ.
Teminat sorunu var
ABD’li yayฤฑn kuruluลu Bloomberg’e konuลan konuya yakฤฑn bir yetkili, รถncelikle likiditede bir รงรถzรผm bekleneceฤini ve gerekmesi durumunda da en az mรผdahaleyle tedbir alฤฑnacaฤฤฑnฤฑ kaydetti. Tahta kapatmanฤฑn gรผndemde olmadฤฑฤฤฑnฤฑ dile getiren yetkili, aracฤฑ kurumlara iliลkin sitematik bir riskin de ย olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti. ย Yetkili, ancak bazฤฑ patronlarฤฑn bu sรผreรงte zarar etmesinin kaรงฤฑnฤฑlmaz olduฤunu da dile getirdi.ย
Sรถzcรผ’nรผn haberine gรถre 5 Temmuz-13 Eylรผl tarihleri arasฤฑnda yaklaลฤฑk yรผzde 170 oranฤฑnda olaฤanรผstรผ yรผkseliล kaydeden bankacฤฑlฤฑk endeksi, son 7 gรผnde yรผzde 30 deฤer kaybetti. Bazฤฑ analistler aracฤฑ kurumlarฤฑn teminat tamamlama yรผkรผmlรผlรผklerinin arka arkaya รผรง gรผn boyunca gรผnlรผk 1.5 milyar lirayฤฑ geรงtiฤini, aracฤฑ kurumlarฤฑn takasฤฑ tamamlayamadฤฑฤฤฑnฤฑ aktardฤฑ. Yaลanan teminat sorunlarฤฑ piyasada sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑk yaratฤฑrken, dรผn รถฤleden sonra Takasbank, Vadeli ฤฐลlem ve Opsiyon Piyasasฤฑ’nda (VฤฐOP) bankalarฤฑn dayanak varlฤฑklarฤฑ iรงin iลlem teminatฤฑ hesaplamalarฤฑnda kullanฤฑlan risk parametrelerinin piyasa koลullarฤฑnฤฑ dikkate alarak gรผncellendiฤini duyurdu. Analistlere gรถre teminat limitlerinde yapฤฑlacak bu deฤiลiklik oluลan sฤฑkฤฑลฤฑklฤฑฤa kฤฑsa vadeli รงรถzรผm olabilir. Ancak hisse senedi piyasalarฤฑ geรงici olarak sakinleลse de dรผzelme ย zaman alacak.
Bu arada Borsa ฤฐstanbul, bugรผnden itibaren, Tรผrkiye Sฤฑnai Kalkฤฑnma Bankasฤฑ paylarฤฑndaki aรงฤฑฤa satฤฑล, kredili iลlem yasaฤฤฑnฤฑ kaldฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ duyurdu. ย Dรผzenlemenin etkisiyle Borsa ฤฐstanbul gรผnรผ yรผzde 2.44 yรผkseliลle 3.277 puandan gรผnรผ tamamladฤฑ.
Gerรงek yatฤฑrฤฑmcฤฑ zarar gรถrdรผ
Borsa analisti Berrin รnder, piyasalarda รถzelikle negatif faizin yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ riskli arayฤฑลlara soktuฤunu vurguluyor. รnder, โBanka hisse senetlerinde baลlayan hareket bรผyรผk bir merak uyandฤฑrdฤฑ ve kamu kaynaklฤฑ olduฤu dรผลรผnรผldรผ. Ve diฤer hisselere de yayฤฑldฤฑ. Ancak piyasalar birรงok etkeni barฤฑndฤฑrฤฑr. Ve kontrol edebilmek รงok zordur. Spekรผlatif hareketler de her zaman zarara yol aรงar. Gelinen noktada piyasa kilitlendi ve aracฤฑ kurumlar ve gerรงek yatฤฑrฤฑmcฤฑlar dahi zarar gรถrdรผโ diye konuลtu.
Saadet zinciri gibi iลledi
Noorcm Menkul Deฤerler Araลtฤฑrma Birim Mรผdรผrรผ Arzu Toktay โTabii son sรผreรงte hisse senedi piyasasฤฑna giren paranฤฑn saฤlฤฑklฤฑ bir ลekilde oluลmuล bir para olmamasฤฑ ve daha รงok kredili iลlemlerle Vadeli ฤฐลlemler Piyasasฤฑ ve spot piyasa arasฤฑnda oluลan bir saadet zinciri denebilecek bir iลleyiล ile gerรงekleลtirilmiล olmasฤฑ ลu gรผnlerde yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz sert satฤฑลlarฤฑn sebebi olarak gรถrรผnรผyorโ diyor.
Neler oldu?
1-PIYASALARDA รถzelikle negatif faiz yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ riskli arayฤฑลlara sokuyor. Faiz dฤฑลฤฑnda tek seรงenek olarak borsa kaldฤฑ. Bu duยญrumu dile getiren Hazine ve Maliye Bakanฤฑ Nuretยญtin Nebati, vatandaลฤฑn borsaya yatฤฑrฤฑm yaparak kazanacaฤฤฑna dair aรงฤฑklama yaptฤฑ.
2-YUKARIDAKฤฐ gerยญรงeklerden yola รงฤฑkan borsanฤฑn bรผyรผk oyuncularฤฑ ise ellerinยญde bรผyรผk paralar olmasa bile kendi kendini besleยญyen bir sistem kurdular. Bu sistemi kurarken baลta Varlฤฑk Fonu olmak รผzere devletten destek aldฤฑklarฤฑ da iddia edildi. Sektรถr olaยญrak da bankacฤฑlฤฑk seรงildi.
3 โOYUNCULARIN en bรผyรผk dayanaฤฤฑ bu sistem ile hisseleยญrin piyasada alฤฑnฤฑp satฤฑlan kฤฑsmฤฑnฤฑ ele geรงirmiล olmalarฤฑydฤฑ. Yani yรผkselen hisseler karลฤฑsฤฑnda satฤฑcฤฑ kalmamฤฑลtฤฑ. Hisse fiyatฤฑ yรผkseldikรงe VฤฐOP’tan elde edilen teminat fazlasฤฑ ile el atฤฑlan hisselerde tavanยญlar sรผrdรผrรผlรผyordu.
4 โVฤฐOP’tan kazandฤฑฤฤฑยญnฤฑ spot piyasada hisยญse senedine yatฤฑran yani elinde yeterli nakdi olmayan yatฤฑrฤฑmcฤฑยญlar da borsada hisselerini satmak zorunda kaldฤฑ. Veya aracฤฑ kurumlar bu yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn hisselerini satarak teminat aรงฤฑklarฤฑnฤฑ tamamlamaya baลladฤฑlar.
5 -SON olarak olup bitene Sermaye Piyasasฤฑ Kurulu’nun (SPK) seyirci kalmasฤฑ bรผyรผk tepki topluyor. Bazฤฑ hisselerde yรผzde 2-3 yรผkseยญliลlerde ลirketten aรงฤฑklama isteyen SPK bu hareketler olurken bankalardan herยญhangi bir bilgi istemedi.
