- Ekim ayฤฑnda รผretici ile market arasฤฑndaki fiyat farkฤฑ 4 buรงuk kata yaklaลtฤฑ
- En fazla fiyat artฤฑลฤฑ patateste, en fazla fiyat dรผลรผลรผ ise limonda
- En fazla fiyat artฤฑลฤฑ kuru kayฤฑsฤฑda
- Kuru soฤanda rekoltenin artmasฤฑ ve talebin dรผลmesi fiyat dรผลรผลรผne yol aรงtฤฑ
- Gรผbre fiyatlarฤฑ tarฤฑmsal รผretimi รถlรผmle tehdit ediyor
- Zaman tarฤฑma dรถnme, tarฤฑma tutunma zamanฤฑdฤฑr
- Tรผketici รผrรผn fiyatlarฤฑna yรถn verme ve mรผdahale etme gรผcรผnรผ kullanmalฤฑ
- ฤฐklim deฤiลikliฤi ve gฤฑda enflasyonu geleneksel tarฤฑmฤฑ da deฤiลtirecek
- รstรผnde รผretim yapฤฑlan topraklar en kutsal vatan topraฤฤฑdฤฑr
- Fahiล fiyatlar รผlkemiz iรงin bir sorundur
- Tedbir ve politikalar hayata geรงirilmeli
- รiftรงinin รผretim maliyetleri dรผลรผrรผlmelidir
- Pazar garantili sรถzleลmeli รผretim yaygฤฑnlaลtฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr
- Lojistik ayaฤฤฑ kontrol edilmeli ve รผrรผn kayฤฑplarฤฑ azaltฤฑlmalฤฑdฤฑr
- Haller ve marketler gibi pazarlamayla tรผketim ayaฤฤฑ yakฤฑndan izlenmeli
- ฤฐlgili yasalarda hem รผretici hem tรผketici lehine olacak gerekli deฤiลiklikler yapฤฑlmalฤฑ
Tรผrkiye Ziraat Odalarฤฑ Birliฤi (TZOB) Genel Baลkanฤฑ ลemsi Bayraktar, ekim ayฤฑnda รผretici ve market arasฤฑndaki fiyat deฤiลimlerini deฤerlendirdi. Bayraktar, ekim ayฤฑnda รผretici ile market arasฤฑndaki farkฤฑn 4 buรงuk kata yaklaลtฤฑฤฤฑnฤฑ vurguladฤฑ.
Ekim ayฤฑnda รผretici ile market arasฤฑndaki fiyat farkฤฑ 4 buรงuk kata yaklaลtฤฑ
Ekim ayฤฑnda รผretici ve market arasฤฑndaki fiyat farkฤฑnฤฑn en fazla yรผzde 342,11 ile kuru soฤanda yaลandฤฑฤฤฑna dikkati รงeken Bayraktar, fiyat farkฤฑnฤฑn limonda yรผzde 334,40, elmada yรผzde 272,57, yeลil fasulyede yรผzde 267,71, marulda 237,77 olduฤunu bildirdi. Kuru soฤanda 4,4 kat, limonda 4,3, elmada ve yeลil fasulyede 3,7, marulda 3,4 kat fazlaya tรผketiciye satฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ vurgulayan Tรผrkiye Ziraat Odalarฤฑ Birliฤi (TZOB) Genel Baลkanฤฑ ลemsi Bayraktar, aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ ลรถyle sรผrdรผrdรผ: “รreticide 57 kuruล olan kuru soฤan 2 lira 52 kuruลa, 1 lira 25 kuruล olan limon 5 lira 43 kuruลa, 1 lira 75 kuruล olan elma 6 lira 52 kuruลa, 3 lira 50 kuruล olan yeลil fasulye 12 lira 87 kuruลa, 1 lira 88 kuruล olan marul 6 lira 35 kuruลa markette satฤฑlmaktadฤฑr. Ekim ayฤฑnda markette 30, รผreticide 15 รผrรผnde fiyat artฤฑลฤฑ markette 8, รผreticide 13 รผrรผnde fiyat dรผลรผลรผ oldu. รreticide 2 รผrรผnde fiyat deฤiลmedi. Ekim ayฤฑnda fiyatฤฑ en fazla artan รผrรผn markette patates, รผreticide kuru kayฤฑsฤฑ fiyatฤฑ en fazla dรผลen รผrรผn ise markette ve รผreticide limon oldu.”
En fazla fiyat artฤฑลฤฑ patateste, en fazla fiyat dรผลรผลรผ ise limonda
Ekim ayฤฑnda markette fiyatฤฑ deฤiลmeyen รผrรผn olmamakla birlikte, market fiyatฤฑnda en fazla artฤฑลฤฑn yรผzde 34,71 ile patateste gรถrรผldรผฤรผnรผ bildiren Bayraktar, ลunlarฤฑ kaydetti: “Patatesteki fiyat artฤฑลฤฑnฤฑ yรผzde 27,23 ile havuรง, 27,00 ile marul (adet), yรผzde 26,97 ile ฤฑspanak, yรผzde 21,09 ile sivri biber, yรผzde 19,64 ile yeลil mercimek, yรผzde 19,57 ile kฤฑrmฤฑzฤฑ mercimek, yรผzde 19,51 ile domates, yรผzde 16,95 ile zeytinyaฤฤฑ, yรผzde16,14 ile kuru incir, yรผzde 15,69 ile kabak, yรผzde15,07 ile kuru soฤan, yรผzde 13,60 ile toz ลeker, yรผzde 12,13 ile pirinรง, yรผzde 10,24 ile nohut takip etti. Markette en fazla fiyat dรผลรผลรผ ise yรผzde 26,82 ile limonda gรถrรผldรผ. Limondaki fiyat dรผลรผลรผnรผ yรผzde 8,95 ile antepfฤฑstฤฑฤฤฑ, yรผzde 7,21 ile yeลil soฤan, yรผzde 6,46 ile elma, yรผzde 5,52 ile fฤฑndฤฑk (iรง), yรผzde 1,46 ile kuru รผzรผm, yรผzde 1,45 ile mฤฑsฤฑrรถzรผ yaฤฤฑ ve yรผzde 0,70 ile kuru kayฤฑsฤฑ izledi.”
En fazla fiyat artฤฑลฤฑ kuru kayฤฑsฤฑda
Ekim ayฤฑnda รผreticide kuru incir ve fฤฑndฤฑk iรงi fiyatฤฑnda bir deฤiลim meydana gelmezken, yรผzde 44,44 azalmayla fiyatฤฑ en fazla dรผลen รผrรผnรผn limon olduฤunu belirten Bayraktar, ลu bilgileri paylaลtฤฑ: “Limondaki fiyat dรผลรผลรผnรผ yรผzde 17,96 ile patates, yรผzde 16,81 ile salatalฤฑk, yรผzde 15,87 ile elma, yรผzde 15,25 ile yeลil fasulye, yรผzde 12,00 ile havuรง, yรผzde 9,92 ile kฤฑrmฤฑzฤฑ mercimek, yรผzde 8,70 ile patlฤฑcan, yรผzde 8,06 ile kuru soฤan, yรผzde 4,26 ile pirinรง, yรผzde 3,92 ile kuru fasulye, yรผzde 2,04 ile kuru รผzรผm, yรผzde 0,21 ile marul izledi. รreticide en fazla fiyat artฤฑลฤฑ yรผzde 31,58 ile kuru kayฤฑsฤฑda gรถrรผldรผ. Kuru kayฤฑsฤฑdaki fiyat artฤฑลฤฑnฤฑ, yรผzde 13,64 ile maydanoz, yรผzde 10,83 ile kabak, yรผzde 9,30 ile yeลil soฤan, yรผzde 8,28 ile zeytinyaฤฤฑ, yรผzde 8,06 ile sivri biber, yรผzde 7,26 ile domates, yรผzde 6,24 ile antepfฤฑstฤฑฤฤฑ, yรผzde 6,23 ile dana eti, yรผzde 5,72 ile yeลil mercimek, yรผzde 5,53 ile yumurta, yรผzde 2,78 ile ฤฑspanak, yรผzde 1,69 ile kuzu eti, yรผzde 0,67 ile sรผt, yรผzde 0,48 ile nohut takip etti”
Kuru soฤanda rekoltenin artmasฤฑ ve talebin dรผลmesi fiyat dรผลรผลรผne yol aรงtฤฑ
TZOB Genel Baลkanฤฑ Bayraktar, fiyat deฤiลimlerinin nedenlerine iliลkin ลu bilgileri paylaลtฤฑ: “Ekim ayฤฑnda fiyatฤฑ en fazla dรผลen รผrรผn limon oldu. Bu dรผลรผลรผn sebebi limon veriminde geรงen yฤฑla gรถre yรผzde 100’lere varan artฤฑลฤฑn olmasฤฑ, alฤฑcฤฑnฤฑn olmamasฤฑ ve ihracatฤฑn yeterli seviyede olmamasฤฑdฤฑr. รlkemizde baลta Rusya olmak รผzere Irak, Ukrayna, Romanya, Bulgaristan ve Suudi Arabistan gibi รผlkelere limon ihracatฤฑ yapฤฑlฤฑyor. Ancak 2020 yฤฑlฤฑnda alฤฑnan kararla limonun ihracatฤฑna kฤฑsฤฑtlama getirilmiลti. Her ne kadar bu kฤฑsฤฑtlama kaldฤฑrฤฑlsa da bu durum dฤฑล pazarda รถnemli kayฤฑplara neden oldu. Kuru soฤanda ise kฤฑลlฤฑk รผrรผnlerin hasadฤฑ baลladฤฑ. Rekoltenin artmasฤฑ ve talebin de yavaล olmasฤฑna baฤlฤฑ olarak pazarlama sorunlarฤฑ fiyatlarda dรผลรผลe yol aรงmฤฑลtฤฑr. Bir รถnceki yฤฑl ihracatฤฑn kapatฤฑlmasฤฑyla yaลanan pazar kaybฤฑ tรผccar alฤฑmlarฤฑnฤฑ etkilemiลtir. รreticide soฤan fiyatlarฤฑ dรผลรผk seyretmektedir. Yaklaลฤฑk kilogram maliyeti 1 lira olan soฤanda, hasadฤฑn yoฤunlaลmasฤฑyla birlikte fiyatlar 57 kuruล seviyesine kadar inmiลtir. รreticilerimiz tarlada bekleyen kuru soฤanฤฑ toplatacak iลรงilik maliyetini bile karลฤฑlayacak durumda deฤildir. Tarฤฑm ve Orman Bakanlฤฑฤฤฑ ile Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ bir an รถnce gerekli tedbirleri almalฤฑdฤฑr. Fiyat istikrarฤฑ iรงin kuru soฤanda ivedi olarak geรงen yฤฑl olduฤu gibi TMO alฤฑmฤฑ ile mรผdahale edilmelidir. Belediyeler ile kamu kurumlarฤฑ alฤฑm konusunda harekete geรงmelidir. Patateste ise Nevลehir bรถlgesinde hasadฤฑn รงoฤalmasฤฑ, Niฤde bรถlgesinde ise iลรงi sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑnฤฑn olmasฤฑ nedeniyle รงiftรงi tรผccara dรผลรผk fiyat vermek zorunda kaldฤฑ. Salatalฤฑk ve patlฤฑcanda ise arzฤฑn artmasฤฑ nedeniyle รผreticide fiyat dรผลรผk oldu. Kuru รผzรผmdeki fiyat dรผลรผลรผnde tรผccar alฤฑmlarฤฑndaki dรผลรผk fiyat etkili olmuลtur. Elmada fiyat dรผลรผklรผฤรผnรผn sebebi talebin azalmasฤฑ, yeลil fasulyede ise รผrรผnรผn hasat sezonunun sona ermesidir. Havuรงta yeni baลlayan hasatla beraber piyasada kฤฑsa sรผrede oluลan arz fazlasฤฑ รผrรผn fiyatlarฤฑnda kฤฑsa sรผreli gerilemeye neden olmuลtur. Pirinรงte 2021 yฤฑlฤฑ รผretim artฤฑลฤฑ ve 2021 yฤฑlฤฑnda รin’den ucuz fiyatla yapฤฑlan ithalat piyasada รผrรผn fazlalฤฑฤฤฑna neden olmuลtur. Ayrฤฑca, Marmara Bรถlgesinde aลฤฑrฤฑ sฤฑcaklฤฑklar nedeniyle yaลanan hastalฤฑk รงeltikte randฤฑman geรงen yฤฑla gรถre dรผลรผk gerรงekleลmiลtir. Bu nedenlerle bu yฤฑl รผreticide รงeltik fiyatlarฤฑ geรงen yฤฑlฤฑn da gerisine dรผลmรผลtรผr. Kฤฑrmฤฑzฤฑ mercimekte fiyat dรผลรผลรผ sezon ortalamasฤฑnฤฑn alฤฑnmaya baลlanmasฤฑndan kaynaklanฤฑyor. Kuru fasulye de ise TMO ve TKK’nฤฑn alฤฑmฤฑnฤฑn azalmasฤฑndan kaynaklฤฑ fiyat dรผลรผลleri yaลanฤฑyor. Piyasadaki spekรผlasyonlar nedeniyle de fฤฑndฤฑk fiyatฤฑnda da dรผลรผล yaลanmฤฑลtฤฑr. Fiyatฤฑ artan รผrรผnlere baktฤฑฤฤฑmฤฑzda domates, sivri biber ve kabakta tarla รผrรผnlerinin sona ermesi ile arzฤฑn รถrtรผ altฤฑndan saฤlanmasฤฑ etkili olmuลtur. Yeลil mercimek ve nohutta ise tohumluk satฤฑลlarฤฑ baลladฤฑฤฤฑ iรงin fiyat yรผkselmiลtir. Artฤฑลฤฑn en fazla olduฤu kuru kayฤฑsฤฑda rekoltenin dรผลรผk olmasฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra ihracatta yaลanan artฤฑล fiyatฤฑn yรผkselmesine neden olmuลtur. Antep fฤฑstฤฑฤฤฑnda ise periyodisiteye baฤlฤฑ olarak rekolte dรผลรผklรผฤรผ fiyatฤฑn yรผkselmesine neden olmuลtur. Zeytinyaฤฤฑnda yeni รผrรผnรผn piyasaya girmeye baลlamasฤฑ ve yaลanan kuraklฤฑk fiyatlarฤฑ etkilemiลtir. Dana eti ve kuzu etinde arz talep dengesindeki deฤiลim ve yem maliyetlerindeki artฤฑล etkili olmuลtur. Yumurtada ise yem maliyetlerindeki artฤฑล รผretimdeki azalฤฑล etkili olmuลtur.”
Gรผbre fiyatlarฤฑ tarฤฑmsal รผretimi รถlรผmle tehdit ediyor
รreticinin 2021-2022 รผretim sezonuna gรผbre kullanmadan baลlamak zorunda kaldฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Bayraktar, aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ ลรถyle sรผrdรผrdรผ: “รreticilerimizin sezon boyunca kullanacaฤฤฑ gรผbrelere ulaลmasฤฑ mรผmkรผn deฤildir. รzellikle รผretim sezonu yeni baลlayan temel รผrรผnlerimiz olan hububat ve baklagil รผretimi yeterli olmazsa dรผnyada pahalฤฑ bir hale gelen bu รผrรผnlerin ithalatฤฑ da gรผรงleลecektir. Fiyatlar daha da yรผkselerek tรผketiciye รถnemli bir yรผk getirecek, ekonomide enflasyon baskฤฑsฤฑ da artacaktฤฑr. Diฤer girdiler de รถnemli รถlรงรผlerde zamlandฤฑ. รretici รผretmekle รผreticiliฤi bฤฑrakmak arasฤฑnda karar verme aลamasฤฑna geldi. รrettiฤi รผrรผn de maliyetini kurtarmayฤฑnca girdiye ulaลamama gibi bir kฤฑsฤฑr dรถngรผye girilecek รผretimin sรผrdรผrรผlebilirliฤi zarar gรถrecektir. รreticimizin mevcut desteklerle bu fiyat-girdi-รผretim sarmalฤฑyla baลa รงฤฑkmasฤฑ mรผmkรผn gรถrรผnmemektedir. Son bir yฤฑlda amonyum sรผlfat gรผbresi yรผzde 200 artarken, aynฤฑ dรถnemde amonyum nitrat gรผbresi yรผzde 195, รผre gรผbresi yรผzde 239, DAP gรผbresi yรผzde 159 ve 20.20.0 kompoze gรผbresi yรผzde 130 artmฤฑลtฤฑr. Ayrฤฑca son bir yฤฑlda tarฤฑmsal sulamada kullanฤฑlan elektrik fiyatlarฤฑ yรผzde 57, mazot fiyatlarฤฑ yรผzde 33, TฤฐGEM hububat tohumluk fiyatlarฤฑ yรผzde 40-63 arasฤฑnda, sรผt yemi fiyatlarฤฑ yรผzde 52 ve besi yemi fiyatlarฤฑ yรผzde 48 arttฤฑ.” Tรผrkiye
Ziraat Odalarฤฑ Birliฤi (TZOB) Genel Baลkanฤฑ ลemsi Bayraktar, yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada gฤฑda enflasyonuyla mรผcadelede perakende fiyatlarฤฑn dรผลรผrรผlmesine yรถnelik รถnerilerini de aรงฤฑkladฤฑ. Bayraktar, “Tรผketicinin tรผkettiฤi her รผrรผnรผn รผretiminde olduฤu gibi fiyatlamasฤฑnฤฑn da izlediฤi bir seyir vardฤฑr. Bu nedenle zincirdeki her bir halkayฤฑ detaylฤฑ analiz etmek zorundayฤฑz. Bรถylece รผrรผn fiyatlarฤฑnda yaลanan ve bir tรผrlรผ รถnlenemeyen pahalฤฑlฤฑฤฤฑn gerรงek faillerini kolayca tespit edebiliriz. Ancak, sorunlarฤฑn รถyle sanฤฑldฤฑฤฤฑ gibi kฤฑsa zamanda รงรถzรผlmesi mรผmkรผn deฤildir. ฤฐstikrarlฤฑ politika ve uygulamalarla, sabฤฑrla รงรถzmek iรงin gayret gรถstermeliyiz” dedi.
Zaman tarฤฑma dรถnme, tarฤฑma tutunma zamanฤฑdฤฑr
2021 yฤฑlฤฑnda dรผnyada ve รผlkemizde gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn son yฤฑllarda gรถrรผlmeyen bir ลekilde sรผrekli arttฤฑฤฤฑna dikkat รงeken Bayraktar, aรงฤฑklamasฤฑna ลรถyle devam etti: “Ekim sezonunda bulunduฤumuz bu gรผnlerde tarฤฑmsal รผretim seferberliฤine girmemiz gerekiyor. Ekilmemiล bir karฤฑล toprak bฤฑrakmamalฤฑyฤฑz. Bรผtรผn imkรขnlarฤฑ รผretim iรงin seferber etmeliyiz. รretimden vazgeรงme noktasฤฑna gelmiล รงiftรงilerimiz cesaretlendirilmeli, tarlasฤฑna dรถnmesi saฤlanmalฤฑdฤฑr. Bunu baลaramazsak krizlerin etkisini azaltan bir sektรถr olarak bilinen gฤฑda sektรถrรผ, รผlkemizde krizlerin daha da bรผyรผmesine neden olacaktฤฑr. รnรผmรผzdeki dรถnem iรงin alฤฑnacak tedbirler acilen aรงฤฑklanmalฤฑdฤฑr. รiftรงimizin artan maliyetlerini hasatta yรผksek fiyat vererek karลฤฑlama dรผลรผncesi yetersiz kalacaktฤฑr. รรผnkรผ geรงen yฤฑl yaลanan kuraklฤฑk, gelirlerinde azalma, girdi maliyetlerindeki anormal artฤฑลlar nedeniyle รผreticilerimiz girdi temini ve finansmanฤฑnda zorlanacaktฤฑr. รreticilerimiz ya gรผbreyi ve diฤer girdileri daha az kullanacak, ya maliyet hesabฤฑ yaparak รผretimden uzaklaลacak, ya da daha az maliyetli gรถrdรผฤรผ รผrรผnleri ekecektir. Verim ve kalitede ciddi sorunlar yaลayabiliriz. Ekimden hasada kadar olan sรผreci doฤru yรถnetirsek hem รผretici hem de tรผketicilerin en az zararla bu olumsuz sรผreรงten kurtulduklarฤฑnฤฑ gรถrmรผล oluruz. Bir diฤer รถnemli bir hususa da deฤinmeliyiz. Tรผrkiye’de aile iลletmeleri, รผlkenin gฤฑda gรผvencesinin ve gรผvenliฤinin saฤlanmasฤฑnda รงok รถnemli bir gรถrevi yerine getirmektedirler. Maliyet artฤฑลlarฤฑ, bรผyรผk iลletmelerin bile รผretimde zorlandฤฑฤฤฑ mevcut konjonktรผrde, kรผรงรผk aile iลletmelerini tamamen รผretim dฤฑลฤฑ bฤฑrakacak bir duruma gelmiลtir. Bu da hem bรผyรผkลehirlere gรถรงe neden olacak hem de รผretimin dรผลmesi sonucunda daha bรผyรผk gฤฑda krizi ve enflasyonu ile รผlkemizi karลฤฑ karลฤฑya bฤฑrakacaktฤฑr. Tarฤฑmsal รผretimin gerรงekleลtirilmesi sรผrecinde รถnemli bir yere sahip olan aile iลletmelerini ayakta tutacak tedbirleri hiรง vakit kaybetmeden hayata geรงirmeliyiz. Eฤer bunu baลaramazsak yarฤฑn รงok geรง kalmฤฑล olacaฤฤฑz, ancak son piลmanlฤฑk fayda etmeyecektir. Birรงok รผlke bu sรผreรงte gerekli รถnlemleri alฤฑyor ve ek destek paketleri aรงฤฑklฤฑyor. Bazฤฑ รผlkeler ise gรผbre fiyatlarฤฑnฤฑ sabitledi. Ek girdi destekleri aรงฤฑklayฤฑp รผreticimize รงok geรง kalmadan ulaลtฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr. 4-5 ay sonra verilecek desteklerin bir anlamฤฑ olmaz. Bakanlฤฑk, hububat ve soya gibi รผrรผnleri ithal edip sanayiciye veriyor, gรผbreyi de ithal ederek รผreticiye uygun koลullarda รถdeme kolaylฤฑฤฤฑ saฤlayarak vermelidir. รretimin sรผrdรผrรผlebilirliฤi aรงฤฑsฤฑndan รผreticimize gelir garantisi verilmelidir. 2022 yฤฑlฤฑ tarฤฑm sektรถrรผ ve gฤฑda fiyatlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnemli bir yฤฑl olacak. Uluslararasฤฑ piyasalarda ham madde ve tarฤฑm รผrรผnleri fiyatlarฤฑ artmaya devam ediyor. Kur artฤฑyor, bazฤฑ รผrรผnlerde รผretim aรงฤฑฤฤฑmฤฑz var. Yeni ekimlerde de girdi maliyetleri nedeniyle sฤฑkฤฑntฤฑ yaลฤฑyoruz. Gerekli tedbirleri acil olarak alarak, bu riskleri รผlke olarak yรถnetmek zorundayฤฑz. Bunlarฤฑ baลaramazsak, รผreticimiz de tรผketicilerimiz de daha zor gรผnlere hazฤฑr olmalฤฑdฤฑr. Bu nedenle zaman tarฤฑma tutunma zamanฤฑdฤฑr.”
Tรผketici รผrรผn fiyatlarฤฑna yรถn verme ve mรผdahale etme gรผcรผnรผ kullanmalฤฑ
รlkemizdeki fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn maliyete baฤlฤฑ artฤฑลlar olduฤuna dikkat รงeken Bayraktar, ลu bilgileri paylaลtฤฑ: “Gฤฑda sektรถrรผnde ise รถzellikle meyve ve sebze sektรถrรผnde maliyet artฤฑลฤฑnฤฑn yanฤฑnda talebe baฤlฤฑ artฤฑลlarda gรถrรผlmektedir. Tรผketicilerimiz her tรผrlรผ ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ ertelerken karnฤฑnฤฑ doyurmak iรงin gฤฑdaya olan talebini erteleyemiyor. Yani serbest piyasa koลullarฤฑ รงalฤฑลmฤฑyor. Bu manada gฤฑda sektรถrรผ meyve sebze baลta olmak รผzere spekรผlasyonlara aรงฤฑk bir sektรถrdรผr. Bu sektรถrde tรผketicilerimize de dรผลen gรถrevler vardฤฑr. Girdiฤi marketten fiyatlarฤฑnฤฑ sorgulamayarak meyve sebzesini gรผnlรผk hayatta kullandฤฑklarฤฑ diฤer รผrรผn รงeลitlerini de satฤฑn almaktadฤฑr. Hรขlbuki semt pazarlarฤฑndan meyve sebzesini daha uygun fiyattan temin edebilir. Kaldฤฑ ki pazarlarda daha fazla รผrรผn gรถrme ve seรงme imkรขnฤฑ vardฤฑr. Gรผnlรผk hayatta รงok fazla kullandฤฑklarฤฑ รผrรผn รงeลitlerini uygun fiyattan farklฤฑ marketlerde bulabilir. Bir markanฤฑn aynฤฑ รผrรผnleri deฤiลik satฤฑล yerlerinde farklฤฑ fiyatlarla satฤฑlabiliyor. ฤฐnternet ortamฤฑnda dahi bu bilgilere ulaลmak mรผmkรผndรผr. Tรผketici รผrรผn fiyatlarฤฑna yรถn verme ve mรผdahale etme gรผcรผnรผ kullanmalฤฑ, alฤฑลveriลini bรถlรผp, fahiล fiyattan รผrรผn satan marketlerde alฤฑลveriล yapmayarak cezalandฤฑrmalฤฑdฤฑr. Tรผketicilerimiz fiyatlarฤฑndan ลikรขyet ettikleri marketlerde ayak alฤฑลkanlฤฑฤฤฑnฤฑ bahane ederek ฤฑsrarcฤฑ olmamalฤฑdฤฑr. Normal fiyatlarฤฑn bile tรผketiciyi zorladฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผndรผฤรผmรผzde fahiล fiyatlara tรผketicinin dayanma gรผcรผ yoktur.”
ฤฐklim deฤiลikliฤi ve gฤฑda enflasyonu geleneksel tarฤฑmฤฑ da deฤiลtirecek
“Kรผresel ฤฑsฤฑnma, kuraklฤฑk, tarฤฑm รผrรผnlerinin biyoyakฤฑt รผretiminde kullanฤฑlmasฤฑ gibi birรงok etken dรผnya gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ etkiliyor” aรงฤฑklamasฤฑ yapan Bayraktar, sรถzlerine ลรถyle devam etti: “Tรผrkiye Akdeniz รงanaฤฤฑnda kรผresel ฤฑsฤฑnmadan en kรถtรผ etkilenen รผlkelerin baลฤฑnda gelmektedir. รnlem alฤฑnmazsa Tรผrkiye’nin su kaynaklarฤฑ hฤฑzla kuruyacak, gฤฑda gรผvenliฤi tehlikeye girecek, insanlarฤฑmฤฑzฤฑn gฤฑdaya ulaลmasฤฑ zorlaลacaktฤฑr. Kuraklฤฑk รผlkemizde su kaynaklarฤฑnฤฑn daha รถnce gรถrรผlmediฤi ลekilde aลฤฑrฤฑ kullanฤฑlmasฤฑna sebep oldu. Sadece son 10 yฤฑlda su kullanฤฑmฤฑ รผรงte bir oranฤฑnda arttฤฑ. Yaฤmur suyunun toplanmasฤฑ ve gri suyun stratejik olarak yeniden kullanฤฑlmasฤฑ su tรผketimini azaltacaktฤฑr. Acil olarak aรงฤฑk sistemlerde kapalฤฑ sulama sistemlerine geรงilmeli, daha az su isteyen kurak bรถlgelerin ekolojisine uygun รผrรผnlerin yetiลtirilmesi teลvik edilmelidir. Bu konuda yeni รงeลit geliลtiren bitki ฤฑslahรงฤฑlarฤฑna da รงok รถnemli gรถrevler dรผลรผyor. Geleceฤin iklim ลartlarฤฑna uygun รงeลitlerin รถnemi daha da artacak gรถrรผnรผyor. รte yandan, dรผnyada enerji fiyatlarฤฑnฤฑn artmasฤฑ sonucu tarฤฑmsal รผrรผnler enerji รผretiminde daha fazla kullanฤฑlฤฑr oldu. Bu da gฤฑda enflasyonuna neden oluyor ve olmaya da devam edecek gรถrรผnรผyor. Bitkisel yaฤ fiyatlarฤฑndaki kรผresel yรผkseliล bunun en bariz รถrneฤidir.”
รstรผnde รผretim yapฤฑlan topraklar en kutsal vatan topraฤฤฑdฤฑr
“Gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn son dรถnemde aลฤฑrฤฑ bir hฤฑzla artmasฤฑnฤฑn pek รงok sebebi bulunmaktadฤฑr” aรงฤฑklamasฤฑ yapan Bayraktar, bunlarฤฑn deฤerlendirmesini yapmadan รถnce tarฤฑm arazileriyle ilgili bir konuya vurgu yaptฤฑ: “Hatฤฑrlanacaฤฤฑ รผzere, kรถylerimiz 2012 de รงฤฑkartฤฑlan bir kanunla mahalleye dรถnรผลtรผrรผldรผ ve 16 binden fazla kรถy ve bin kadar belde bir gecede mahalle oldu. Tabiatฤฑyla bu ani ve kapsamlฤฑ dรถnรผลรผmรผn yapฤฑsal, sosyal, hukukรฎ neticeleri de tarฤฑm sektรถrรผmรผzรผ etkilemeye devam ediyor. Kimi yerde รผreticilerin taลฤฑnmazlarฤฑ haraรง mezat satฤฑldฤฑ, kimi kรถylerin meralarฤฑ belediyeye devredildi. Belediyeler, arazileri hiรงbir รถngรถrรผde bulunma zahmetine katlanmadan hฤฑzla imara aรงtฤฑ. Diฤer taraftan kรถyde yaลayan รผreticiler vergi ve harca tabi tutuldu. Sonuรงta ne mi oldu? Zaten kentlere gรถรง รถnlenemiyordu, bu dรผzenlemeyle kรถyler iyice boลaldฤฑ. Bunun รงiftรงilikten kopuลa neden olduฤu da gรผn gibi aลikardฤฑr. Eฤer gฤฑda enflasyonunu konuลacaksak, sadece kรถylerin adฤฑnฤฑ mahalle yapmakla tarฤฑmsal รผretimin geliลemeyeceฤini gรถrmek zorundayฤฑz. Kฤฑrsal nรผfusa hak ettiฤi gereken รถnem verilmezse, biz, daha yฤฑllarca gฤฑda enflasyonunun kopardฤฑฤฤฑ fฤฑrtฤฑnalarฤฑ, tufanlarฤฑ konuลur dururuz. ลayet bu gรผzel vatanฤฑ atalarฤฑmฤฑzdan miras deฤil torunlarฤฑmฤฑzdan emanet aldฤฑฤฤฑmฤฑza inanฤฑyorsak topraklarฤฑmฤฑzฤฑ korumalฤฑyฤฑz, ganimet daฤฤฑtฤฑr gibi imara aรงmamalฤฑyฤฑz, kullanฤฑlmayan iki milyon hektar tarฤฑm arazimizi tarฤฑma kazandฤฑrmalฤฑyฤฑz.”
Fahiล fiyatlar รผlkemiz iรงin bir sorundur
Fahiล gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn รผlkemiz iรงin bir sorun olduฤunu dikkat รงeken Bayraktar, “Bu durum herkes tarafฤฑndan kabul edilmektedir” diyerek aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ ลรถyle sรผrdรผrdรผ: “Politika yapฤฑcฤฑlar, “sorunun temeli hallerdir, burayฤฑ รงรถzersek her ลey dรผzelir” ya da “aslฤฑnda hallerle birlikte zincir marketlerde de sorun vardฤฑr, buralarฤฑ iyi denetlersek, cezaรฎ yaptฤฑrฤฑm uygularsak bu sorunu รงรถzeriz” gibi sadece sorunun belli bir halkasฤฑna yoฤunlaลtฤฑฤฤฑ mรผddetรงe, ne yazฤฑk ki sorunu รงรถzmekten uzaklaลฤฑyoruz. รnce bir gerรงeฤi kabul etmemiz gerekiyor. รlkemizde รผretim ayaฤฤฑnda, lojistik ayaฤฤฑnda, hallerde, imalat sanayi ayaฤฤฑnda ve marketlerde ciddi sorunlar vardฤฑr. Bunlarฤฑn bir tรผrlรผ iflah olamamasฤฑ, bazen yeterince รถnemsenmemeleri yรผzรผnden, bazen de deฤiลik รงฤฑkar รงatฤฑลmalarฤฑ sebebiyledir. รrneฤin, รผreticiler yรผksek fiyattan gรผbre, tohum, mazot, elektrik, yem gibi girdilerle รผretim yapmak zorunda kalmaktadฤฑr. Bu durum gerek รผretimin sรผrdรผrรผlebilirliฤini gerekse arz/talep dengesini riske sokmaktadฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla, tarฤฑmsal girdilerin tedarik zincirinin her bir halkasฤฑnฤฑ รงok kapsamlฤฑ incelemek, denetlemek ve ฤฑslah etmek gerekir.”
Tedbir ve politikalar hayata geรงirilmeli
“รrรผnler รผreticiden tรผketiciye ulaลฤฑncaya kadar ki deฤer zincirinin bรผtรผn halkalarฤฑ bir bรผtรผnlรผk iรงerisinde deฤerlendirilmeli, tedbir ve politikalar titizlikle belirlenerek hayata geรงirilmelidir” vurgusu yapan Bayraktar, aรงฤฑklamasฤฑna ลรถyle devam etti: “Diฤer taraftan, tarฤฑm ve gฤฑda รผrรผnlerinde pazarlama kanallarฤฑ bazen kesiลmelerine raฤmen birden fazladฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla her bir kanal รงok iyi analiz edilmeli ve fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn hangi noktalarda, neden ve nasฤฑl meydana geldiฤi tam olarak anlaลฤฑlmalฤฑ ve kalฤฑcฤฑ รงรถzรผmler de ona gรถre รผretilmelidir. Sadece kanallardan birine yoฤunlaลmak yetersiz olacaฤฤฑ iรงin รงรถzรผmler de oldukรงa sฤฑnฤฑrlฤฑ, รงok kฤฑsa vadeli ve pansuman niteliฤinde olacaktฤฑr.”
รiftรงinin รผretim maliyetleri dรผลรผrรผlmelidir
Bayraktar, “รreticilerimizin รผretim maliyetleri gittikรงe artarken รผrรผn fiyatlarฤฑ aynฤฑ oranda artmamakta hatta รผrรผn fiyatlarฤฑnda gerileme gรถrรผlebilmektedir. Bu durum รผreticileri olumsuz etkilemektedir” diyerek รผretim maliyetlerini dรผลรผrmek iรงin yapฤฑlmasฤฑ gerekenleri aรงฤฑkladฤฑ: “Girdi fiyatlarฤฑ dรผลรผrรผlmelidir: Piyasada sฤฑkฤฑ girdi fiyat kontrolรผ yapฤฑlmalฤฑ, stokรงuluk ve spekรผlatif fiyat artฤฑลฤฑ mutlaka รถnlenmeli, destekler artฤฑrฤฑlmalฤฑ, girdi kalemlerinde uygulanan vergiler dรผลรผrรผlmelidir. Verim ve verimlilik artฤฑrmalฤฑdฤฑr: Uygun girdi kullanฤฑmฤฑ ile birim alandan elde edilecek verimi artฤฑrmalฤฑ, รผretici eฤitimine aฤฤฑrlฤฑk verilmeli, danฤฑลmanlฤฑk hizmetleri yaygฤฑnlaลtฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr. Dรถviz kurundaki dalgalanmalar en aza indirilmelidir: Dรถviz kurlarฤฑnda sฤฑk sฤฑk yaลanan dalgalanmalar dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑ olan girdilerde dรผzensiz fiyat artฤฑลฤฑna neden olmaktadฤฑr. Destekler beklentileri karลฤฑlamalฤฑdฤฑr: รreticilere verilen destekler artฤฑrฤฑlmalฤฑ, etkileri deฤerlendirilmeli, tarฤฑmsal รผretime yaptฤฑฤฤฑ etkisi รถlรงรผlebilir olan destekler hayata geรงirilmeli, desteklerin ilanฤฑ ve รถdemelerinde yaลanan gecikmeler ortadan kaldฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr.”
Pazar garantili sรถzleลmeli รผretim yaygฤฑnlaลtฤฑrฤฑlmalฤฑdฤฑr
รreticinin en รถnemli sorununun pazarlama olduฤuna dikkat รงeken TZOB Genel Baลkanฤฑ Bayraktar, “รreticinin รผrรผnรผnรผ nereye ve kime satacaฤฤฑ konusunda yeterli bilgisi ve bunu yapabilecek yeterli gรผcรผ bulunmamaktadฤฑr. Finansman bakฤฑmฤฑndan da yetersizdir” diyerek sรถzlerini ลรถyle sรผrdรผrdรผ: “รrรผn pazarlamasฤฑ konusunda รผretici รถrgรผtleri aktif olmalฤฑdฤฑr. รrgรผtler profesyonel kadrolarla donatฤฑlmalฤฑ, liyakate uyulmalฤฑdฤฑr. Sistemli bir fiyat ve mรผdahale mekanizmasฤฑ devreye sokulmalฤฑdฤฑr. รrรผn fiyatlarฤฑnฤฑn dรผลtรผฤรผ dรถnemde piyasa regรผle edilmeli, pazar odaklฤฑ planlama yapฤฑlmalฤฑ ve sรถzleลmeli รผretim tanฤฑmฤฑ netleลtirilmelidir. รretici รถrgรผtleri, sanayici, marketler ve ihracatรงฤฑlarla รผyeleri adฤฑna sรถzleลme imzalayabilmelidir. Her ne kadar bu konu mevzuatlarda olsa da uygulamada firmalar รผretici รถrgรผtleri ile sรถzleลme yapmaya yanaลmamaktadฤฑr. Bu sรถzleลme her iki tarafฤฑ da koruyacak ลekilde sigortalanmalฤฑdฤฑr. Ancak ilgili mevzuattaki pek รงok hรผkรผm gibi bu hรผkรผm de gerektiฤi ลekilde uygulanmamaktadฤฑr. 2008 yฤฑlฤฑnda yayฤฑmlanmฤฑล ve 2014’te kฤฑsmen deฤiลtirilmiล olan yรผrรผrlรผkteki “Sรถzleลmeli รretim Yรถnetmeliฤi” ihtiyaรงlara cevap verememekte, adeta suya sabuna dokunmamaktadฤฑr. Bu yรถnetmeliฤin dayandฤฑฤฤฑ Tarฤฑm Kanunu’na sรถzleลmeye uyulmamasฤฑ durumunda taraflara uygulanacak cezalar ve anlaลmazlฤฑklarฤฑn รงรถzรผmlenmesi ile arabuluculukla ilgili kapsamlฤฑ maddeler eklenmeli ve ciddiyetle uygulanmasฤฑ saฤlanmalฤฑdฤฑr. Lafta kalan “sรถzleลmeli รผretim” sektรถre zarar vermektedir. Ayrฤฑca, รผretici รถrgรผtleri sรถzleลmede รผyeleri adฤฑna taahhรผtte bulunduฤu miktar, kalite ve standarttaki รผrรผnรผ temin edebilmek iรงin kooperatif veya birlik teknik personeli รผretim sezonu sรผresince รผretici ile irtibat halinde olmalฤฑdฤฑr. Bu kapsamda marketler, sanayiciler, ihracatรงฤฑlar istedikleri kalite ve standartta รผrรผnรผ alabilecekleri iรงin uzman istihdam etmelerine gerek kalmayacaktฤฑr.”
Lojistik ayaฤฤฑ kontrol edilmeli ve รผrรผn kayฤฑplarฤฑ azaltฤฑlmalฤฑdฤฑr
Kara taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn da รถnemli bir maliyet kalemini oluลturduฤunu belirten Bayraktar, “Bu kapsamda deniz ve tren taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑ etkin hale getirilmelidir” dedi. Bayraktar sรถzlerine ลรถyle devam etti: “Nakliye, ambalajlama ve depolama maliyetleri desteklenmelidir. Pazarlama kanallarฤฑnฤฑn sayฤฑsฤฑ azaltฤฑlmalฤฑ, sadece kรขฤฤฑt รผzerindeki oluลumlar engellenmeli ve her aลama sฤฑkฤฑ denetlenmelidir. Kooperatifler ve รผretici birlikleri mali ve idari yรถnden gรผรงlenmeli, etkin hale getirilmeli, รผretici รถrgรผtlerinin, pazar analizi yapabilen, piyasalarฤฑ รถzellikle dรผnya piyasalarฤฑnฤฑ takip eden profesyonel kadrolarla ve yรถneticilerle idare edilmesi saฤlanmalฤฑdฤฑr. Tรผketici รถrgรผtleri gรผรงlendirilmeli, piyasayฤฑ kontrol edebilecek duruma getirilmelidir. Yรผkleme ve nakliye esnasฤฑnda oluลabilecek รผrรผn kayฤฑplarฤฑnฤฑ azaltacak tedbirler alฤฑnmalฤฑdฤฑr. Marketler kendilerine ulaลan รผrรผnlerin aรงฤฑkta satฤฑลฤฑ sฤฑrasฤฑnda oluลabilecek kayฤฑplarฤฑ doฤrudan fiyata yansฤฑtmaktadฤฑr. Buna yรถnelik tedbir alฤฑnmalฤฑdฤฑr.”
Haller ve marketler gibi pazarlamayla tรผketim ayaฤฤฑ yakฤฑndan izlenmeli
“Hal Yasasฤฑ ile zincir marketlere tanฤฑnan รผreticiden doฤrudan รผrรผn alma yetkisi daha sฤฑkฤฑ denetlenmelidir. รรผnkรผ zincir marketler uygulamada รผreticiden doฤrudan aldฤฑklarฤฑ รผrรผnleri kendi iรงlerinde kurulan aracฤฑ firmalar ile el deฤiลtirme yapmakta, kendi firmasฤฑ iรงerisindeki her el deฤiลtirmede kรขr eklenmektedir. Tรผketiciye satฤฑล kรขrฤฑ son aลamada dรผลรผk gรถrรผlse de รผreticiden gelene kadar eklenen fiyat artฤฑลฤฑyla makas aรงฤฑlmaktadฤฑr. Zincirin bu gรถrรผlmeyen halkasฤฑnฤฑn kฤฑsaltฤฑlmasฤฑ iรงin รผretici รถrgรผtleri de etkin bir ลekilde devreye sokulmalฤฑdฤฑr. Marketlerin kรขr marjฤฑna limit getirilmeli ve etkin kontrol saฤlanmalฤฑdฤฑr. Pakete girmiล รผrรผnlere gramaj hilesi ile yapฤฑlan gizli zamlar รถnlenmeli, bunun iรงin รผrรผnlere gramaj standardฤฑ getirilmelidir.”
ฤฐlgili yasalarda hem รผretici hem tรผketici lehine olacak gerekli deฤiลiklikler yapฤฑlmalฤฑ
Bayraktar, kฤฑsa adฤฑ “Hal Kanunu” olan 5957 sayฤฑlฤฑ “Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliฤi Bulunan Diฤer Mallarฤฑn Ticaretinin Dรผzenlenmesi Hakkฤฑnda Kanun”, “Tรผketicinin Korunmasฤฑ Hakkฤฑnda Kanun”, “Tรผrk Ticaret Kanunu” ve halen รงฤฑkarฤฑlmamฤฑล olan “Zincir Marketler Kanunu” gibi konuyla doฤrudan ilgili kanunlarda gerekli deฤiลiklikler ve ilavelerin ลeffaf ve yansฤฑz bir ลekilde vakit geรงirilmeden yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤinin altฤฑnฤฑ รงizerek sรถzlerine ลรถyle devam etti: “Tarฤฑm รผrรผnlerinden bir nevi haksฤฑz kazanรง saฤlamak anlamฤฑna gelen organize iลler, iflah olmaz bir duruma dรถnรผลmeden รถnlenmelidir. Aksi halde tarฤฑm รผrรผnlerinde “tekelleลmeye” รงanak tutan birtakฤฑm uygulamalarฤฑn sonuรงlarฤฑ hiรง kimseyi memnun etmeyecektir. Pazarlama zincirinin hangi aktรถrรผ tarafฤฑndan yapฤฑlฤฑrsa yapฤฑlsฤฑn, fahiล ve spekรผlatif fiyat hareketlerine karลฤฑ bazฤฑ geliลmiล รผlkelerdekilere benzer ลekilde tรผketiciyi korumak รผzere ilgili mevzuatta gerekli dรผzenlemeler yapฤฑlmalฤฑdฤฑr. Bu yolla tรผketici bir dizi kuruma gidip gelip iลlem yapma zorunluluฤunda kalmadan, kolayca hakkฤฑnฤฑ geri alabilmelidir. Tรผketiciyi korumaya odaklฤฑ bu yรถntemler serbest piyasanฤฑn saฤlฤฑklฤฑ iลlediฤi รผlkelerde mevcuttur. Piyasadaki fiyat baลฤฑboลluฤunun giderilmesi iรงin birkaรง madde eklenerek tรผketici lehine bir nevi “zorunlu rekabet” ortamฤฑ tesis edilebilir. รรผnkรผ tarฤฑm รผrรผnlerindeki pahalฤฑlฤฑkta en bรผyรผk pay sahibi tarladaki รผreticiler deฤil pazarlama zincirindeki son halkalardฤฑr, ticaretin etik kurallarฤฑna uymalarฤฑ gerekir.” “Tarฤฑma neden pozitif ayrฤฑmcฤฑlฤฑk gerekiyor?” Bayraktar aรงฤฑklamasฤฑna ลu sรถzlerle son verdi: “รzetle deฤindiฤimiz tรผm bu gerรงekler gฤฑda ve tarฤฑm sektรถrรผnรผn insanlฤฑk iรงin ne kadar hayatรฎ bir รถneme ve deฤere sahip olduฤunun sadece รงok kรผรงรผk bir fotoฤrafฤฑdฤฑr. Oysa tarฤฑmsal รผretimden sorumlu olan biz, Tรผrkiye Ziraat Odalarฤฑ Birliฤi olarak bรผyรผk resme baktฤฑฤฤฑmฤฑzda pek รงok gerรงeฤi daha detaylฤฑ gรถrรผyoruz ve tarฤฑmsal รผretimin kesintiye uฤramamasฤฑ, yeterliliฤini sรผrdรผrebilmesi iรงin biran รถnce bรผtรผn tedbirlerin eksiksiz alฤฑnmasฤฑ bekliyoruz. Sรผrekli biรงimde “Tarฤฑma pozitif ayrฤฑmcฤฑlฤฑk yapฤฑlmalฤฑ!” sรถylemimizin sebebi, รผlkemiz iรงin, vatandaลlarฤฑmฤฑz iรงin kaygฤฑlandฤฑฤฤฑmฤฑzdandฤฑr. Eฤer, รผretim sรผrsรผn, gฤฑda enflasyonu olmasฤฑn, insanฤฑmฤฑz muhtaรง olmasฤฑn, aรง kalmasฤฑn istiyorsak, bu sese kulak vermeye mecburuz.”
