Yeni tip koronavirรผs (Kovid-19) salgฤฑnฤฑnda ilk ลokun atlatฤฑlmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan canlanan kรผresel petrol talebinin etkisiyle salgฤฑn รถncesi seviyelerine dรถnen petrol fiyatlarฤฑ, arzฤฑn yetersiz olduฤuna iliลkin endiลeler ve tahminlerin รผstรผnde seyreden arz talep aรงฤฑฤฤฑ nedeniyle son bir yฤฑlda ikiye katlandฤฑ.
Geรงen yฤฑl yรผzde 3,2 daraldฤฑฤฤฑ tahmin edilen kรผresel ekonominin, bu yฤฑl yรผzde 6’lฤฑk rekor bรผyรผme kaydetmesi beklenirken, salgฤฑnฤฑn ekonomiler รผzerindeki olumsuz etkilerinin azalmaya baลlamasฤฑyla hฤฑzla artan talep birรงok sektรถrde รผretim sฤฑรงramasฤฑnฤฑ beraberinde getirdi.
Artan aktivite, enerji ve ham madde kullanฤฑmฤฑna da aynฤฑ รถlรงรผde yansฤฑdฤฑ ancak mevcut enerji รผretim kapasitesi artan talebi karลฤฑlamakta yetersiz kaldฤฑ.
Mevsim normallerinin รผstรผnde seyreden hava ลartlarฤฑ nedeniyle enerjide benzeri gรถrรผlmemiล tรผketim seviyelerine ulaลฤฑlฤฑrken, sektรถrde arz talep dengesizliฤine yol aรงan bu durum fiyatlarฤฑn hฤฑzlฤฑ yรผkseliลini tetikledi. Son bir yฤฑlda ABD’de doฤal gaz fiyatฤฑ yรผzde 150, Avrupa’da ise yรผzde 600’den fazla artฤฑล gรถsterdi.
Doฤal gazdaki maliyet baskฤฑsฤฑ รผreticileri alternatif kaynak arayฤฑลฤฑna yรถneltti. Piyasalardaki yรผksek karbon fiyatlarฤฑna raฤmen kรถmรผr kullanฤฑmฤฑnฤฑn artmasฤฑ dikkati รงekti. Kรถmรผrden elektrik รผretiminin maliyeti, รผreticilerin fazladan neden olduklarฤฑ her bir ton karbon iรงin emisyon izni satฤฑn almak zorunda olmalarฤฑyla daha da yรผkseldi. Sรถz konusu artฤฑลlar Avrupa’da elektrik fiyatlarฤฑnฤฑn rekor kฤฑrmasฤฑna neden oldu.
Yรผksek doฤal gaz ve elektrik fiyatlarฤฑ yalnฤฑzca yakฤฑta baฤฤฑmlฤฑ endรผstri รผretimlerini etkilemekle kalmadฤฑ, bu zincirleme etki petrol fiyatlarฤฑna da yansฤฑdฤฑ.
Brent petrolรผn varil fiyatฤฑ son 3 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesini gรถrdรผ
Kรผresel petrol talebi Kovid-19 kฤฑsฤฑtlamalarฤฑnฤฑn hafifletilmesi, aลฤฑlama รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑn hฤฑzlanmasฤฑ ve ekonomik toparlanmanฤฑn etkisiyle hฤฑzla toparlanฤฑrken, piyasalar dรผลรผk tรผketim ve รผretim fazlalฤฑฤฤฑ nedeniyle arz talep makasฤฑnฤฑn benzeri gรถrรผlmemiล ลekilde aรงฤฑldฤฑฤฤฑ ve petrol fiyatlarฤฑnฤฑn 20 dolarฤฑn altฤฑna indiฤi 2020 yฤฑlฤฑnฤฑn tersi bir tabloyla karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑ.
Geรงen yฤฑlฤฑn eylรผl ayฤฑnda en dรผลรผk 39,30 dolar, en yรผksek 46,22 dolardan alฤฑcฤฑ bulan Brent tรผrรผ ham petrolรผn varil fiyatฤฑ, bu yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑnda en dรผลรผk 70,42 dolardan iลlem gรถrdรผ ve bir รถnceki yฤฑla kฤฑyasla ikiye katlanarak 80,75 dolara kadar รงฤฑktฤฑ.
Bรถylece, Brent petrolรผn varil fiyatฤฑ canlanan talep gรถrรผnรผmรผyle salgฤฑn รถncesi seviyelerine dรถnerken, piyasalardaki yetersiz arz endiลeleri ve tahminlerin รผstรผnde seyreden arz talep aรงฤฑฤฤฑ nedeniyle son 3 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesini gรถrdรผ.
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk petrol รผreticisi ABD’de รผretimin kasฤฑrgalar nedeniyle uzun sรผreli aksamalara maruz kalmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan arz tarafฤฑndaki aรงฤฑk giderek bรผyรผdรผ. รretici รผlkelerin yetersiz yatฤฑrฤฑm ve geciken tesis bakฤฑmlarฤฑ gibi teknik sebeplerle รผretimi artฤฑrmakta zorlanmalarฤฑnฤฑn da etkisiyle petrol fiyatlarฤฑndaki yรผkseliล tetiklendi.
Geรงen yฤฑlฤฑn eylรผl ayฤฑnda en dรผลรผk 36,13 dolardan, en yรผksek 43,43 dolardan alฤฑcฤฑ bulan Batฤฑ Teksas tรผrรผ (WTI) ham petrolรผnรผn varil fiyatฤฑ ise bu yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑnda en dรผลรผk 67,12 dolardan, en yรผksek 76,67 dolardan iลlem gรถrdรผ.
Uluslararasฤฑ Enerji Ajansฤฑ verilerine gรถre, salgฤฑnฤฑn etkisiyle geรงen yฤฑl gรผnlรผk yaklaลฤฑk 90 milyon 910 bin varile gerileyen kรผresel petrol talebinin bu yฤฑl ekonomik toparlanmanฤฑn da etkisiyle 96 milyon 150 bin varile, gelecek yฤฑl ise 99 milyon 390 bin varile ulaลacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
Geรงen yฤฑl gรผnlรผk yaklaลฤฑk 93 milyon 870 bin varil seviyesinde kalan kรผresel petrol arzฤฑnฤฑn ise mevcut durumda bu yฤฑl 95 milyon 350 bin varile, 2022’de de 101 milyon 650 varile รงฤฑkacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
รte yandan, kฤฑล aylarฤฑnฤฑn soฤuk geรงmesi ve gaz arzฤฑnda yaลanan sฤฑkฤฑntฤฑlarฤฑn devam etmesi durumunda elektrik ลirketlerinin รผretim iรงin petrole yรถnelmesi ihtimali, artฤฑล eฤilimindeki petrol fiyatlarฤฑnda yukarฤฑ yรถnlรผ revizyonlara sebep oluyor.
Son olarak uluslararasฤฑ bankacฤฑlฤฑk ve finansal hizmetler ลirketi Goldman Sachs artan enerji krizine dikkati รงekerek, bu yฤฑla iliลkin Brent petrol fiyatฤฑ tahminini varil baลฤฑna 10 dolar artฤฑลla 90 dolara yรผkseltti.
Benzin ve motorin gibi temel akaryakฤฑt fiyatlarฤฑnฤฑn da ciddi oranda yรผkselmesine neden olan fiyat artฤฑลlarฤฑ, salgฤฑn kaynaklฤฑ endiลelerin bertaraf edilemediฤi ve dรผnya ekonomilerinin kฤฑrฤฑlgan olduฤu bu dรถnemde, kรผresel ekonomik toparlanmanฤฑn รถnรผnde endiลe verici bir kฤฑsฤฑt olarak duruyor.
Yรผksek petrol fiyatlarฤฑ Tรผrkiye’yi nasฤฑl etkiler?
รte yandan, kรผresel piyasalarda artan petrol fiyatlarฤฑnฤฑn Tรผrkiye’ye de yansฤฑmalarฤฑnฤฑn olacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Kรผresel piyasada dolar รผzerinden fiyatlanan petrol ithalatฤฑnฤฑn ekonomi รผzerinde yรผk oluลturacaฤฤฑ tahmin ediliyor.
Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ tarafฤฑndan oluลturulan geรงici dฤฑล ticaret istatistiklerine gรถre, Tรผrkiye’nin enerji ithalatฤฑ iรงin รถdediฤi tutar, aฤustosta geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 104,1 artarak 4 milyar 368 milyon 373 bin dolara yรผkseldi. Ham petrol ithalatฤฑ da aฤustosta geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 52 artarak 2 milyon 855 bin 794 tona รงฤฑktฤฑ.
