ABD Adalet Bakanlฤฑฤฤฑna baฤlฤฑ savcฤฑlar, uรงak รผretici firmasฤฑ Boeing’den, “737 Max” tipi yolcu uรงaklarฤฑnฤฑn gรผvenlik endiลelerine iliลkin uรงaklarฤฑn geliลtirilme ve onay sรผreciyle ilgili belge talep etti.
ABD Adalet Bakanlฤฑฤฤฑndan bir yetkili savcฤฑlarฤฑn, Etiyopya ve Endonezya’daki uรงak kazalarฤฑnda รผretim veya denetim eksikliฤinin rolรผ olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑn araลtฤฑrฤฑlmasฤฑ iรงin Boeing’in, 737 Max tipi yolcu uรงaklarฤฑnฤฑn geliลtirilme ve onay aลamasฤฑnda, dรผzenleyici kurum ABD Sivil Havacฤฑlฤฑk Dairesi (FAA) ile yaptฤฑฤฤฑ e-posta, mesaj ve diฤer iletiลim iรงerikleri dahil tรผm yazฤฑลmalarฤฑ teslim etmesini istediฤini belirtti.
Fransฤฑz sivil havacฤฑlฤฑk mรผfettiลleri de hรผkรผmete sunduklarฤฑ raporda Etiyopya ve Endonezya’daki B737 Max tipi uรงaklarฤฑn yaptฤฑฤฤฑ kazalar arasฤฑnda “aรงฤฑk benzerlikler bulunduฤuna” dikkati รงekti.
Boeing รst Yรถneticisi Dennis Muilenburg ise hava yolu ลirketlerine, yolculara ve sivil havacฤฑlฤฑk ilgililerine hitaben kaleme aldฤฑฤฤฑ aรงฤฑk mektupta, Etiyopya’da ve ekim ayฤฑnda Endonezya’da B737 Max tipi yolcu uรงaklarฤฑnฤฑn yaptฤฑฤฤฑ kazalarda rolรผ olduฤundan ลรผphelenilen sensรถr ve yazฤฑlฤฑm hatalarฤฑnฤฑ gidermek รผzere yazฤฑlฤฑm gรผncellemesi yapacaklarฤฑnฤฑ ve pilotlar iรงin รถzel eฤitim programฤฑ hazฤฑrlayacaklarฤฑnฤฑ kaydetti.
Muilenburg, mektupta, ลirketinin Etiyopya’da yaลanan kazanฤฑn sebebinin aydฤฑnlatฤฑlmasฤฑna yรถnelik soruลturmaya tam destek verdiฤini, sรถz konusu tedbirlerin gรผvenli olduฤunu ve endiลeleri gidermeyi amaรงladฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi.
Etiyopya Hava Yollarฤฑna ait “B737 Max 8” tipi yolcu uรงaฤฤฑ, 10 Mart’ta Addis Ababa’dan Kenya’nฤฑn baลkenti Nairobi’ye gitmek iรงin havalandฤฑktan kฤฑsa sรผre sonra dรผลmรผล, uรงaktaki 157 kiลi hayatฤฑnฤฑ kaybetmiลti.
Endonezya’da Lion Hava Yollarฤฑ’na ait “JT 610” sefer sayฤฑlฤฑ 737-8 Max tipi uรงak, 29 Ekim 2018’de Cakarta’dan Sumatra Adasฤฑ’ndaki Pangkal Pinang ลehrine gitmek รผzere havalandฤฑktan kฤฑsa bir sรผre sonra denize รงakฤฑlmฤฑลtฤฑ. 189 kiลinin yaลamฤฑnฤฑ yitirdiฤi kaza Boeing 737-8 Max tipi uรงaklarฤฑn ilk kazasฤฑ olarak tarihe geรงmiลti.
Kazalarda sensรถr ve kontrol yazฤฑlฤฑmฤฑ hatasฤฑ ลรผphesi
Boeing, Avrupalฤฑ rakibi Airbus’ฤฑn orta mesafede daha verimli yakฤฑt kullanan A320 Neo model gรผncellemesine karลฤฑ geliลtirdiฤi 737 Max modellerinde, uรงak motorunu daha etkin hale getirmek iรงin daha bรผyรผk bir motor tercih etmiลti. Yeni motorun idaresi iรงin uรงaฤฤฑn gรถvdesinde deฤiลiklikler yapฤฑlmฤฑล, bu yรผzden uรงaฤฤฑn kalkฤฑล ve iniล konumlarฤฑnฤฑ kontrol eden sensรถrler ve uรงuล kontrol yazฤฑlฤฑmฤฑ yenilenmiลti. Sรถz konusu yazฤฑlฤฑmฤฑn “kontrol yasasฤฑ” adฤฑ verilen otomatik pilot aktifken pilotlarฤฑn mรผdahalesini devre dฤฑลฤฑ bฤฑrakan bir sistem iรงerdiฤi biliniyor.
Kazanฤฑn 737 Max 8’lerin uรงuล kontrol yazฤฑlฤฑmฤฑndaki pilot kontrolรผnรผ devre dฤฑลฤฑ bฤฑrakan bu รถzellikten kaynaklanmฤฑล olabileceฤi ihtimali รผzerinde de duruluyor. Sensรถrlerden gelen hatalฤฑ sinyallerin uรงaklarฤฑn dรผลmesine sebep olduฤu dรผลรผnรผlรผyor.
Her iki kazada da uรงaklarฤฑn kalkฤฑลฤฑndan sonraki 6 ila 12 dakika gibi kฤฑsa sรผre iรงinde yaลadฤฑklarฤฑ irtifa sorunlarฤฑnฤฑn ardฤฑndan dรผลmesi, sรถz konusu modellerde รผretimden kaynaklanan bir teknik hata bulunmasฤฑ olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ gรผndeme getiriyor.
Endonezya’da yaลanan kaza sonrasฤฑ 737 Max’in bu รถzelliฤiyle ilgili pilotlarฤฑn daha fazla bilgilendirilmesi gereฤine vurgu yapฤฑlmฤฑล, pilotlara bu konuda kurslar verilmiลti. Etiyopya Hava Yollarฤฑ ve Lion Hava Yollarฤฑ pilotlarฤฑnฤฑn sรถz konusu kurslarฤฑ alฤฑp almadฤฑฤฤฑ ise bilinmiyor.
B737 Max’lere ambargo
Etiyopya’daki son kazanฤฑn ardฤฑndan Tรผrkiye, Singapur, รin, Etiyopya, Endonezya, Avustralya, Malezya, Umman, ฤฐngiltere, Almanya, Fransa, Hollanda, Avusturya, Avrupa Birliฤi, Kazakistan, Birleลik Arap Emirlikleri, Yeni Zelanda, Fiji, Hindistan, Hong Kong, Lรผbnan, Kosova, Bahreyn, Mฤฑsฤฑr, Tayland, Moldova, Kanada, Senegal, Nijerya, รzbekistan ve Ukrayna “Boeing 737 Max” tipi uรงaklarฤฑn operasyonlarฤฑnฤฑ geรงici olarak durdurmuล ve hava sahalarฤฑnฤฑ uรงuลlara kapatmฤฑลtฤฑ.
Tรผrk Hava Yollarฤฑ da filosundaki B737 Max 8 tipi uรงaklarฤฑ seferlerinden รงektiฤini aรงฤฑklarken, Arjantin, Brezilya, Hindistan, Meksika, Kanada, Norveรง, ฤฐzlanda’da da bazฤฑ hava yolu firmalarฤฑ benzer bir kararla sรถz konusu tipteki uรงaklarฤฑ seferlerinden รงektiklerini duyurmuลtu.
Son olarak ABD Sivil Havacฤฑlฤฑk Dairesi (FAA) รผlkedeki tรผm Boeing 737 Max 8 ve Max 9 tipi uรงaklarฤฑn ikinci bir talimata kadar uรงuลlarฤฑnฤฑn durdurulduฤunu aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
