ABD Ticaret Bakanlığı, Çin merkezli teknoloji firmalarının yurt dışındaki iştirakleri aracılığıyla Nvidia başta olmak üzere gelişmiş yapay zeka çiplerine ulaşmasını engellemek amacıyla hafta sonu kritik bir hamle yaptı.
Washington yönetimi, küresel çip tedarik zincirindeki yasal boşlukları kapatmaya yönelik yayımladığı yeni kılavuzla, Nvidia‘nın en gelişmiş Blackwell işlemcileri gibi kritik teknolojilerin Çinli şirketlerin ülke dışındaki iştiraklerine ihraç edilmesini resmi lisans şartına bağladı.
Söz konusu adım, ABD’nin Çinli firmaların kritik yapay zeka yetenekleri geliştirmesini engellemeye yönelik geniş kapsamlı ambargo politikasının önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor. Pazara sunulan bu yeni düzenleme, özellikle Malezya gibi ülkelerde konuşlu Çin menşeli şirketlerin, bugüne kadar yürürlükte olan kuralların etrafından dolaşarak küresel piyasadan gelişmiş yarı iletkenleri temin etmiş olabileceğine işaret ediyor.
Hafta sonu yayımlanan beklenmedik kılavuz, Washington’da bahse konu yasal boşluğa dikkat çeken kapsamlı bir raporun dolaşıma girmesinin ardından Ticaret Bakanlığı internet sitesinde resmiyet kazandı.
Sektör kaynaklarından edinilen bilgilere göre, cuma tarihli imzasız bir raporda yasal boşluk nedeniyle adeta “baraj kapaklarının sessizce açıldığı” ifadesi yer alıyor. Trump yönetiminin son bir yıldır açık bıraktığı bu kapıdan yararlanılarak Çinli iştirakler tarafından ne kadar gelişmiş çip ihraç edildiği henüz net olarak bilinmiyor.
Ancak küresel tedarik zinciri süreçlerine hakim üst düzey bir sektör kaynağı, bu yolla ihraç edilen işlemci sayısının yüz binleri bulabileceğini tahmin ediyor. Yaşanan bu önemli gelişme üzerine Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Sanayi ve Güvenlik Bürosu, genel merkezi Çin’de bulunan ancak ülke dışında faaliyet gösteren tüm tüzel kişiliklere yapılacak gelişmiş yapay zeka yarı iletken sevkiyatlarında bundan böyle sıkı bir lisans incelemesi uygulanacağını resmen ilan etti.
Kurum sözcüsü, 2023 yılından bu yana yürürlükte olan ihracat lisansı gerekliliklerine netlik kazandırdıklarını ve kritik Amerikan teknolojilerini korumak amacıyla ihracat kontrollerini tavizsiz bir şekilde uygulamayı sürdüreceklerini vurguladı.
NVIDIA: Operasyonlarımızda doğrudan bir değişiklik yaratmadı
Nvidia yetkilileri tarafından yapılan değerlendirmede, yeni yayımlanan kılavuzun şirket operasyonlarında doğrudan bir değişiklik yaratmadığı, zira Ticaret Bakanlığının Nvidia’ya daha önce gönderdiği resmi bir mektupla lisans şartını halihazırda açıkça tebliğ ettiği belirtildi.
Nvidia dışında piyasanın bir diğer büyük yapay zeka işlemcisi üreticisi olan AMD ise konuya ilişkin yorum taleplerine henüz yanıt vermedi. Söz konusu yasal boşluk, Ticaret Bakanlığının Mayıs 2025’te yaptığı bir açıklamayla, Biden yönetiminin son günlerinde yürürlüğe koyduğu ve yapay zeka çiplerine küresel erişimi düzenleyen “Yapay Zeka Difüzyon Kuralı”nı uygulamayacağını duyurmasıyla ortaya çıkmıştı.
Eski Dışişleri Bakanlığı yetkilisi ve teknoloji güvenliği uzmanı Chris McGuire, sosyal medya üzerinden yaptığı analizde, bu boşluğun Çinli firmaların denizaşırı uzantılarına lisanssız şekilde Nvidia Blackwell işlemcileri satın alma imkanı tanıdığını ve bunun ulusal güvenlik açısından çok büyük bir sorun teşkil ettiğini kaydetti.
McGuire, son hamleyle bu açığın kapandığını ifade etse de Tayvan merkezli TSMC gibi küresel dökümhanelerin, ürettikleri üst segment çiplerin paravan Çinli şirketlerin eline geçmediğinden emin olmak için ek durum tespiti yapma zorunluluğunun kaldırılmış olmasının hala ciddi bir risk barındırdığına dikkat çekti.
TSMC sözcüsü konuya dair açıklama yapmaktan kaçınırken, yeni mevzuatın veri merkezlerinin mevcut çipleri kullanmayı durdurmasını ya da sunucular gibi gelişmiş bilgi işlem donanımlarına yönelik bakım ve servis hizmetlerinin kesilmesini zorunlu kılmadığı görülüyor.
Küresel piyasaların geleceğe yönelik risk analizleri ve teknoloji savaşları
Teknoloji dünyasındaki korumacı hamleler, Washington ve Pekin arasındaki ekonomik güç savaşının önümüzdeki dönemde daha volatil bir yapıya bürüneceğini gösteriyor. ABD’nin Çinli firmaların küresel iştiraklerini de kapsayacak şekilde genişlettiği bu ihracat kısıtlamaları, yapay zeka odaklı yazılım ve donanım geliştirme süreçlerinin küresel çapta yavaşlamasına yol açabilir.
Analistler, yarı iletken sektöründe lisans süreçlerinin sıkılaştırılmasının, başta Dow Jones endeksi altındaki teknoloji hisseleri olmak üzere küresel borsalarda işlem gören teknoloji devlerinin gelir tahminlerini doğrudan etkileyebileceğini değerlendiriyor. Tedarik zincirindeki denetimlerin artması, kısa vadede arz lojistiğinde ek maliyetler yaratırken, uzun vadede Çin’in kendi yerli çip üretim yeteneklerini hızlandırma stratejisine daha fazla yatırım yapmasına neden olabilir.
Yasal boşlukların kapatılmasına rağmen donanım servislerinin ve mevcut veri merkezlerinin muaf tutulması, piyasalarda sert bir arz şokunun önüne geçmek amacıyla dengeli bir geçiş stratejisinin izlendiğini ortaya koyuyor. Önümüzdeki süreçte, küresel teknoloji üreticilerinin bu yeni hukuki çerçeveye uyum sağlama hızı ve Tayvan ile Malezya gibi kritik üretim üslerindeki yeni sipariş dengeleri, uluslararası ticaret politikasının en önemli belirleyicilerinden biri olmaya devam edecek.
