Geรงtiฤimiz yฤฑl dรผnya ekonomisinde geniล รงaplฤฑ bir iyileลme gรถzlenirken, bazฤฑ รin gรถzlemcileri olasฤฑ “siyah kuฤu” olaylarฤฑnฤฑn 2018 yฤฑlฤฑnda bรผyรผme beklentilerini azaltabileceฤinden endiลe duyuyorlar.
รin Uluslararasฤฑ Radyosu’nun haberine gรถre, Benzersiz, bulunmasฤฑ son derece zor olan siyah kuฤu, felaketlere yol aรงabilecek nadir olaylarฤฑ anlatmak iรงin kullanฤฑlan bir metafor. โSiyah Kuฤu – Olasฤฑlฤฑksฤฑz Gรถrรผnenin Etkisiโ adlฤฑ kitabฤฑnda Nassim Nicholas Taleb, Siyah Kuฤu’yu olmasฤฑ ihtimal dฤฑลฤฑ gรถrรผlen, fakat olduฤunda etkisi รงok bรผyรผk olan ve bir kez gerรงekleลtikten sonra, onu daha az rastlantฤฑsal kฤฑlacak bir aรงฤฑklama uydurulan olaylar olarak tanฤฑmlฤฑyor.
Geรงen yฤฑlki ekonomik gรผรงlenmenin ardฤฑndaki nedenlerden biri de, herhangi bir siyah kuฤu olayฤฑnฤฑn gerรงekleลmemiล olmasฤฑdฤฑr diyor, รin Sosyal Bilimler Akademisi (CASS) ‘nin araลtฤฑrmacฤฑsฤฑ Zhang Ming.
CASS bรผnyesindeki Dรผnya Ekonomi ve Politika Enstitรผsรผ tarafฤฑndan hazฤฑrlanan bir rapor, kรผresel ekonominin 2018 yฤฑlฤฑnda satฤฑn alma gรผcรผ paritesine gรถre yรผzde 3,5 oranฤฑnda bรผyรผyeceฤini รถngรถrรผyor. Bu รถngรถrรผ, Ekim ayฤฑnda Dรผnya Ekonomik Gรถrรผnรผmรผnde 2018 yฤฑlฤฑnda kรผresel ekonominin yรผzde 3,7 oranฤฑnda bรผyรผyeceฤini รถngรถren Uluslararasฤฑ Para Fonuโnun (IMF) da dahil olduฤu bazฤฑ uluslararasฤฑ kuruluลlarฤฑn tahminlere gรถre dรผลรผk.
CASS’lฤฑ bir baลka araลtฤฑrmacฤฑ olan Yao Zhizhong โBu daha dรผลรผk tahmin, varlฤฑk fiyatlarฤฑndaki balonlar, yรผksek borรง seviyeleri ve jeopolitik รงatฤฑลmalar gibi konulardaki endiลelerimizi yansฤฑtฤฑyor ” diye aรงฤฑklama yaptฤฑ.
Zhang’a gรถre, aktรถrlerin etkilerine karลฤฑ hazฤฑrlฤฑklฤฑ olmalarฤฑ gereken en az altฤฑ siyah kuฤunun gerรงekleลme olasฤฑlฤฑฤฤฑ var. Zhang bu risklerin gerรงekleลmemiล olmasฤฑnฤฑn olmayacaklarฤฑ anlamฤฑna gelmeyeceฤinin รผzerinde duruyor.
En bรผyรผk belirsizliklerden biri de politika alanฤฑndan kaynaklanฤฑyor. Ortadoฤu’daki kรผresel ve bรถlgesel gรผรงler arasฤฑndaki uzun sรผren gerginlik, kรผresel ham petrol fiyatlarฤฑndaki dalgalanmalar รผzerinde baskฤฑ oluลturarak olaylarฤฑ daha karmaลฤฑk hale gelebilir. ฤฐranโda baลlayan gรถsterilerin etkisiyle petrol fiyatlarฤฑnฤฑn kฤฑsa sรผre de 67 dolarฤฑn รผzerine รงฤฑkmasฤฑ bu รถngรถrรผleri doฤrular nitelikte.
Zhang’a gรถre ฤฐtalya’daki seรงimler, aynฤฑ zamanda, รผlkenin Avro bรถlgesinden ayrฤฑlmasฤฑ ya da hazineye tahvillerinin temerrรผde dรผลmesi gibi kara kuฤu olaylarฤฑna yol aรงarak Avrupa’daki canlanmayฤฑ bozabilir.
Kรผreselleลme karลฤฑtฤฑ tutum, bรผyรผk ekonomileri 2017’de ticaretten fayda saฤlamasฤฑna engel oldu, Trump yรถnetiminin ticaret politikasฤฑ duruลundaki herhangi bir deฤiลiklik kรผresel bรผyรผmeyi etkileyebilir.
ABD ekonomisi son zamanlarda hafif bir enflasyon kaydetti ancak enflasyondaki ani bir yรผkseliล nedeniyle ABD Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faiz artฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ hฤฑzlandฤฑrabilir.
Bu gibi olaylar, pek olasฤฑ olmasa da, Birleลik Devletler’deki ekonomik bรผyรผmeyi yavaลlatabilir ve taลma etkileri nedeniyle kรผresel ekonomide bรผyรผmeyi aลaฤฤฑ รงeken sonuรงlar doฤurabilir.
Bir baลka siyah kuฤu da Amerika Birleลik Devletleri’nde dokuz yฤฑl sรผren boฤa piyasasฤฑnฤฑn son bulmasฤฑ olabilir. ABD borsasฤฑnฤฑn fiyat kazancฤฑ oranฤฑ, tarihi en yรผksek seviyelere ulaลฤฑyor ve bazฤฑ analistler, piyasadaki dรผลรผลรผn keskin ve uzun sรผreli olabileceฤini dรผลรผnรผyorlar. Zhangโa gรถre bรถyle bir durumda ABD borsasฤฑndaki dรผลรผล, diฤer รผlkelerdeki varlฤฑk fiyatlarฤฑ รผzerinde olumsuz bir etki yaratabilir ve son toparlanmanฤฑn en รถnemli itici gรผcรผ olan Birleลik
Devletleriโndeki tรผketici harcamalarฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlayabilir.
Bu tรผr siyah kuฤularฤฑn birbiriyle etkileลimleri, diฤer nadir olaylarฤฑn meydana gelmesine neden olabilir. Zhangโฤฑn analizine gรถre 2017’de kฤฑsa vadeli sermaye giriลlerinin yaลandฤฑฤฤฑ bazฤฑ geliลmekte olan ekonomilerde gรผรงlรผ bir dolarฤฑn neden olacaฤฤฑ ani sermaye รงฤฑkฤฑลlarฤฑ yaลanabilir ve bu da ulusal paralarฤฑn deฤer yitirmesine neden olabilir. Buna ek olarak da jeopolitik รงatฤฑลmalar ve dฤฑล ticaret savaลlarฤฑ gibi diฤer belirsizlikler, bu tรผr sermaye kaรงฤฑลlarฤฑnฤฑn
boyutunu artฤฑrabilir ve bazฤฑ geliลmekte olan ekonomilerde รถdemeler dengesi krizlerini tetikleyebilir.
Bu potansiyel riskler iyi analiz edilebilir ve gerekli รถnlemler alฤฑnabilirse dรผnya ekonomisi รผzerinde siyah kuฤularฤฑn etkileri o kadar bรผyรผk olmayabilecektir. Diฤer taraftan da bu risklerin ortaya รงฤฑkmamasฤฑnda รin ekonomisinin istikrarlฤฑ bรผyรผmesinin รถnemi bir kez daha anlaลฤฑlmaktadฤฑr.
