Dรผnya Bankasฤฑโnฤฑn bugรผn Ankaraโda aรงฤฑklanan Temmuz ayฤฑ Tรผrkiye Dรผzenli Ekonomi Notuโna gรถre iรง tรผketimdeki artฤฑลa raฤmen, bรผyรผme hฤฑz kaybeden stok artฤฑลฤฑ sebebiyle birinci รงeyrekte yavaลladฤฑ.
Yayฤฑnlanan Ekonomi Notu’na gรถre, Tรผrkiye ekonomisi 2015 yฤฑlฤฑnฤฑn tamamฤฑnda yรผzde 4 bรผyรผdรผkten sonra, ilk รงeyrekte yavaลlayarak geรงen yฤฑlฤฑn son รงeyreฤinden bu yฤฑlฤฑn ilk รงeyreฤine mevsim etkisinden arฤฑndฤฑlmฤฑล rakamlarla yฤฑllฤฑklandฤฑrฤฑlmฤฑล olarak yรผzde 3,3 bรผyรผdรผ.
Ekonomi Notu’nda ลรถyle denildi: “รnceki รงeyrekte bรผyรผmeyi sรผrรผkleyen stok artฤฑลฤฑ, birinci รงeyrekte รถnemli oranda yavaลladฤฑ ve bรผyรผme rakamฤฑnฤฑ aลaฤฤฑya รงekti. Kamu yatฤฑrฤฑmlarฤฑ belirli รถlรงรผde azalarak cari harcamalardaki artฤฑลฤฑ dengelerken, รถzel yatฤฑrฤฑmlarda da azalma kaydedildi. ฤฐstikrarlฤฑ kur ve gรผรงlenen iรง tรผketim sebebiyle ithalatฤฑn ihracattan daha hฤฑzlฤฑ artmasฤฑ sonucunda, net ihracat bรผyรผmeye olumsuz katkฤฑ yaptฤฑ.
รte yandan, รถnceki รงeyrekte yaลanan daralmanฤฑn ardฤฑndan ihracat birinci รงeyrekte toparlanma iลaretleri gรถsterdi ve bรผyรผmeye olumlu katkฤฑda bulundu. Diฤer taraftan, asgari รผcretteki yรผzde 30’luk artฤฑล, tรผketici kredilerindeki toparlanma ve gฤฑda fiyatlarฤฑndaki dรผลรผล sayesinde รถzel tรผketim gรผรงlenirken, kamu harcamalarฤฑ seรงim vaatleri sayesinde รถnemli รถlรงรผde artฤฑล kaydetti.
Dรผnya Bankasฤฑ Ekonomik Notuna gรถre gฤฑda enflasyonundaki dรผลรผลรผn etkisiyle, enflasyon son aylarda รถnemli รถlรงรผde geriledi. 12 aylฤฑk manลet enflasyon, Ocak 2016’da zirveye ulaลtฤฑktan sonra 1,9 puan dรผลerek Haziran ayฤฑnda yรผzde 7,6 olarak gerรงekleลti. ฤฐyi hava koลullarฤฑ sayesinde gรผรงlenen tarฤฑm รผretimi ve Rusya’nฤฑn tarฤฑm รผrรผnlerine uyguladฤฑฤฤฑ yaptฤฑrฤฑmlar, 12 aylฤฑk gฤฑda enflasyonunun yรผzde 6,3โe gerilemesini saฤladฤฑ ve manลet enflasyonu 1,2 puan dรผลรผrdรผ. รekirdek (gฤฑda ve enerji hariรง) enflasyon halen manลet enflasyondan yรผksek olmasฤฑna raฤmen, istikrarlฤฑ Lira enflasyonist baskฤฑlarฤฑn hafifletilmesine yardฤฑmcฤฑ oldu.
Notta ayrฤฑca petrol fiyatlarฤฑnฤฑn sรผrรผklediฤi dฤฑล dengelenmenin sona erdiฤi belirtiliyor. Dรผลรผk petrol fiyatlarฤฑ sayesinde enerji aรงฤฑฤฤฑnda saฤlanan 12,4 milyar $’lฤฑk azalma sayesinde, 12 aylฤฑk altฤฑn hariรง cari aรงฤฑk Temmuz 2015 ile Nisan 2016 arasฤฑnda 13,3 milyar $ azalarak 29,9 milyar $’a (veya GSYH’nin yรผzde 4,2’sine) geriledi. Bununla birlikte, 12 aylฤฑk altฤฑn ve enerji hariรง cari aรงฤฑk sรถz konusu dรถnemde รงok fazla bir deฤiลiklik gรถstermedi. 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk dรถrt ayฤฑnda, mevsim etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล rakamlar bu eฤilimde bir tersine dรถnรผลe iลaret ediyor. Pozitif bir geliลme olarak, Aralฤฑk 2015’te uygulamaya konulan yaptฤฑrฤฑmlar sonrasฤฑnda Rusya’ya yapฤฑlan ticari mal ihracatฤฑ serbest dรผลรผลe geรงmiล olmasฤฑna raฤmen, AB ve MENA piyasalarฤฑna ihracatฤฑn gรผรงlenmesi sebebiyle altฤฑn ve enerji hariรง ihracat artฤฑล kaydetti.
Diฤer taraftan, gรผรงlenen iรง talep sonucunda altฤฑn ve enerji hariรง ithalat, ihracattan daha hฤฑzlฤฑ bir ลekilde toparlandฤฑ ve 3 aylฤฑk รงekirdek ticaret aรงฤฑฤฤฑnda bozulmaya yol aรงttฤฑ. Rusya’nฤฑn uyguladฤฑฤฤฑ yaptฤฑrฤฑmlar ve gรผvenlik ile ilgili endiลeler sebebiyle yaลanan turizmdeki รงรถkรผล, olumuz ticaret geliลmelerini daha da kรถtรผleลtirdi. Ek olarak, kรผresel petrol fiyatlarฤฑnฤฑn yeniden yรผkselmeye baลlamasฤฑ yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda enerji aรงฤฑฤฤฑndaki dรผลรผลรผ yavaลlatacak ve sonunda tersine รงevirecektir.
Uygun enflasyon ortamฤฑ karลฤฑsฤฑnda, Merkez Bankasฤฑ para politikasฤฑnฤฑ gevลetti. Gฤฑda fiyatlarฤฑ sayesinde hฤฑzla dรผลen enflasyon ve portfรถy giriลlerindeki toparlanma, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faiz oranlarฤฑnฤฑ dรผลรผrmesi iรงin elveriลli bir ortam yarattฤฑ. Merkez Bankasฤฑ Mart ile Haziran aylarฤฑ arasฤฑnda gecelik borรง verme oranฤฑnฤฑ 175 baz puan dรผลรผrerek yรผzde 9’a indirirken, 1 haftalฤฑk repo ve gecelik borรงlanma oranlarฤฑnฤฑ deฤiลtirmedi. Merkez Bankasฤฑ finansmanฤฑnฤฑn ortalama maliyetindeki dรผลรผล, tรผketici kredilerinde 70 baz puanlฤฑk ve ticari kredi oranlarฤฑnda 100 baz puanlฤฑk bir azalma olarak bankalarฤฑn kredi faiz oranlarฤฑna yansฤฑdฤฑ. Temel mali gรถstergeler iyileลti ancak altta yatan mali dinamikler hakkฤฑnda endiลeler mevcut.
Ocak – Mayฤฑs dรถneminde merkezi yรถnetim bรผtรงe fazlasฤฑ 9 milyar TL olarak gerรงekleลdi ve bir yฤฑl รถnceki 2,4 milyar TL’lik aรงฤฑk tersine รงevrildi. Bununla birlikte, iyileลen temel gรถstergeler, kรถtรผleลen mali dinamikleri yansฤฑtmamaktadฤฑr. Harcamalar tarafฤฑnda, kamu yatฤฑrฤฑmlarฤฑ ve faiz giderlerindeki รถnemli azalma, cari transferlerdeki ve รผcret faturasฤฑndaki รถnemli artฤฑลฤฑ dengelemenin de รถtesinde geรงti.
Gelir tarafฤฑnda, vergi dฤฑลฤฑ gelirlerdeki artฤฑล, vergi gelirleri artฤฑลฤฑndaki yavaลlamadan daha hฤฑzlฤฑ oldu ve gelir performansฤฑnda bir iyileลme saฤladฤฑ. Dolayฤฑsฤฑyla, mรผnferit faktรถrler ลu ana kadar ortaya รงฤฑkan geliลmeleri maskeledi, ancak hem gelir hem harcama tarafฤฑ รผzerinde ortaya รงฤฑkan baskฤฑlarฤฑn uzun vadeli mali zorluklar yaratmasฤฑ olasฤฑdฤฑr.
Notta, Bankaโnฤฑn 2016 iรงin yรผzde 3,5’lik bรผyรผme projeksiyonu korunuyor. Nisan 2016’da yayฤฑnlanan TREN sayฤฑsฤฑnda aรงฤฑklanan baz senaryoya uygun olarak, bรผyรผme birinci รงeyrekte yavaลladฤฑ ve ikinci รงeyreฤe iliลkin ilk gรถstergeler de yavaลlamanฤฑn sรผrdรผฤรผne iลaret ediyor. Yฤฑlฤฑn geri kalanฤฑnda, รถzel tรผketimin ivmesini korumasฤฑ ve bรผyรผmenin ana sรผrรผkleyicisi olmaya devam etmesi bekleniyor. Liranฤฑn bu yฤฑl istikrarlฤฑ bir seyir izlemesi kaydฤฑyla, Lira รถnemli รถlรงรผde deฤer kaybederken deฤer kazanan dรถviz mevduatlarฤฑ sebebiyle, 2015 yฤฑlฤฑnda รถzel tรผketimi destekleyen refah etkisinin bu yฤฑl tekrar yaลanmasฤฑ muhtemel gรถrรผnmemektedir. Benzer ลekilde, 2015 yฤฑlฤฑnda dรผลรผk petrol fiyatlarฤฑnฤฑn saฤladฤฑฤฤฑ gelir etkisinin de tekrar yaลanmasฤฑ beklenmemektedir. Bununla birlikte, asgari รผcretteki yรผzde 30’luk artฤฑล sonucunda gรผรงlenen reel รผcret artฤฑลฤฑ, tรผketici kredilerindeki toparlanma ve dรผลen gฤฑda enflasyonu, azalan refah ve gelir etkilerini telafi edecektir. Birinci รงeyrekte gรถrรผldรผฤรผ gibi, kamu harcamalarฤฑ bรผyรผmeye รถnemli รถlรงรผde katkฤฑda bulunmaya devam edecektir. รzel yatฤฑrฤฑmlar yฤฑlฤฑn geri kalan bรถlรผmรผnde belirli รถlรงรผde toparlanacaktฤฑr, ancak 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn tamamฤฑnda bรผyรผmeye katkฤฑsฤฑ marjinal dรผzeyde kalacaktฤฑr.
Gรผรงlรผ iรง tรผketim ve istikrarlฤฑ Lira ithalatฤฑ desteklemeye devam ederken, ihracat pazarlarฤฑndaki sorunlar 2016 yฤฑlฤฑnda ihracat artฤฑลฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlayacaktฤฑr. Olumlu enflasyon rakamlarฤฑna raฤmen, enflasyonun 2016’nฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda artmasฤฑ bekleniyor. Manลet enflasyon, son aylarda hฤฑzlฤฑ bir ลekilde geriledi ve รงekirdek enflasyonun da รถnรผmรผzdeki birkaรง ay dรผลmesi bekleniyor. Bununla birlikte, ekonomide enflasyonist baskฤฑlar oluลuyor ve bunlar yฤฑlฤฑn sonlarฤฑna doฤru daha gรถrรผnรผr hale gelecektir. Asgari รผcretteki yรผzde 30’luk artฤฑล daha ลimdiden tรผm sektรถrlerde รผcret artฤฑลฤฑna yol aรงmaya baลladฤฑ. ลirketlerin artan iลgรผcรผ maliyetlerini, fiyatlara yansฤฑtmalarฤฑ beklenmektedir, ancak bunun ne zaman ve hangi boyutlarda olacaฤฤฑ belli deฤildir ve piyasa gรผรงlerine baฤlฤฑ olacaktฤฑr.
รte yandan, gรผรงlenen รผcret artฤฑลฤฑ tรผketici kredilerindeki toparlanma ile birlikte รถzel tรผketimi desteklemekte ve talep kanalฤฑ yoluyla fiyatlar รผzerinde baskฤฑ yaratmaktadฤฑr. Ek olarak, son birkaรง yฤฑlda gฤฑda fiyatlarฤฑ dalgalฤฑ bir seyir izledi ve hava koลullarฤฑnฤฑn kรถtรผleลmesi halinde gฤฑda fiyatlarฤฑnda yeniden artฤฑล yaลanmasฤฑ mรผmkรผndรผr. Bu baskฤฑlar henรผz gรถrรผnรผr olmamakla birlikte, fiyat istikrarฤฑ yรถnรผndeki kararlฤฑlฤฑฤฤฑ yeniden teyit etmek iรงin daha ihtiyatlฤฑ bir para politikasฤฑ gerekmektedir.
Tรผrkiye Dรผzenli Ekonomi Notuโna ek olarak yayฤฑnlanan Odak Notu ise โ Tรผrkiye’de Verimlilik Dinamikleri โ รผzerine. Nota gรถre รถzel sektรถr yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn ve verimlilik artฤฑลฤฑnฤฑn durgunlaลmasฤฑ sebebiyle, Tรผrkiyeโnin ekonomik bรผyรผmesi 2011 yฤฑlฤฑndan bu yana yavaลladฤฑ. Bu durum, toplam faktรถr verimliliฤi (TFV) artฤฑลฤฑnฤฑn, GSYH artฤฑลฤฑna ciddi katkฤฑda bulunduฤu geรงmiล on yฤฑllฤฑk dรถnem ile keskin bir tezat oluลturmaktadฤฑr. Dolayฤฑsฤฑyla, verimlilik dinamikleri, bรผyรผmedeki yavaลlamanฤฑn sebeplerini ve bunu tersine รงevirmenin yollarฤฑnฤฑ araลtฤฑran araลtฤฑrmacฤฑlar ve politika yapฤฑcฤฑlar tarafฤฑndan dikkate alฤฑnmalฤฑdฤฑr.
Bu odak notu, 2003-2014 dรถneminde verimlilik dinamiklerini incelemek amacฤฑyla, imalat sektรถrรผnden toplanan firma verilerden elde edilen kanฤฑtlarฤฑ kullanmaktadฤฑr. Yapฤฑlan analiz aลaฤฤฑdaki tespitleri ortaya koymaktadฤฑr:
โข Mevcut firmalarฤฑn yaลadฤฑฤฤฑ verimlilik kaybฤฑ ve daha az verimli firmalarฤฑn piyasaya giriล yapmasฤฑ, TFV artฤฑลฤฑnฤฑ 2011 sonrasฤฑnda negatife รงevirdi.
โข 2008-09 kรผresel finansal ve ekonomik krizi sonrasฤฑnda reform momentumunun yavaลlamasฤฑ ve 2012 sonrasฤฑnda kurumlarฤฑn kalitesinde ve iล ortamฤฑnda yaลanan bozulma, negatif TFV artฤฑลฤฑnฤฑ aรงฤฑklamaya yardฤฑmcฤฑ olmaktadฤฑr.
โข Piyasalarฤฑn daha iyi iลlemesine ve firmalar arasฤฑnda daha fazla dinamizm yaratฤฑlmasฤฑna yardฤฑmcฤฑ olacak ลekilde tasarlanan รถnlemler, TFV artฤฑลฤฑnฤฑn yeniden baลlamasฤฑna yardฤฑmcฤฑ olabilir.
Dรผnya Bankasฤฑโnฤฑn Tรผrkiyeโdeki รงalฤฑลmalarฤฑ 2012-2016 dรถnemini kapsayan ortak รlke ฤฐลbirliฤi Stratejisine (CPS) dayanmaktadฤฑr. CPS, beล yฤฑllฤฑk dรถnemde saฤlanmasฤฑ รถngรถrรผlen 6,45 milyar dolarlฤฑk finansman, politika analizleri ve danฤฑลmanlฤฑk hizmetleri yoluyla Tรผrkiyeโnin yรผksek gelirli รผlke statรผsรผne geรงiลini desteklemeyi amaรงlamaktadฤฑr. CPSโin baลlฤฑca amaรงlarฤฑ arasฤฑnda rekabet gรผcรผnรผn ve istihdamฤฑn arttฤฑrฤฑlmasฤฑ, eลitliฤin ve kamu hizmetlerinin iyileลtirilmesi ve sรผrdรผrรผlebilir kalkฤฑnmanฤฑn derinleลtirilmesi yer almaktadฤฑr. Dรผnya Bankasฤฑโnฤฑn Tรผrkiye ile olan iลbirliฤi daha geniล bir uluslararasฤฑ kitle ile bilgi ve deneyim paylaลฤฑmฤฑnฤฑ da kapsayacak ลekilde geliลmektedir.”
