ฤฐngiliz parlamentosu Baลbakan Theresa May’in Brexit anlaลmasฤฑnฤฑn reddedilmesinin akabinde รผlkenin izleyeceฤi yolu belirleyecek bir dizi oylama yapacak.
Baลbakan Theresa Mayโin kasฤฑm ayฤฑnda AB ile vardฤฑฤฤฑ Brexit anlaลmasฤฑnฤฑn parlamentonun alt kanadฤฑ Avam Kamarasฤฑnda 15 Ocak’ta yapฤฑlan oylamada 202’ye karลฤฑ 432 oy gibi tarihi bir farkla reddedilmesinin ardฤฑndan milletvekilleri รผlkenin izleyeceฤi yol haritasฤฑnฤฑ bugรผn belirleyecek.
May hรผkรผmetinin geรงen hafta parlamentoya sunduฤu iรงeriksiz bir รถnerge iktidar partisi milletvekillerinin, partiler รผstรผ milletvekili gruplarฤฑnฤฑn ve muhalefet partilerinin vereceฤi deฤiลiklik teklifleriyle ลekillendirilmeye รงalฤฑลฤฑlacak.
May partisinin parlamento grubuyla dรผn yaptฤฑฤฤฑ son toplantฤฑda, milletvekili Graham Brandy’nin deฤiลiklik teklifine destek vermeleri รงaฤrฤฑsฤฑ yaptฤฑ. Brandy’nin teklifi, Brexit anlaลmasฤฑnฤฑn en รงok tepki รงeken “tedbir maddesinin” yerine “alternatif bir dรผzenleme” getirilmesini รถngรถrรผyor.
ฤฐngiltere’nin parรงasฤฑ Kuzey ฤฐrlanda ile AB รผyesi ฤฐrlanda Cumhuriyeti arasฤฑnda Brexit’i takiben fiziki sฤฑnฤฑr girmemesini รถngรถren “tedbir maddesi” hem ฤฐngiltere’yi belirsiz bir sรผre iรงin AB ile gรผmrรผk birliฤi iรงinde tutacaฤฤฑ, hem de Kuzey ฤฐrlanda’yฤฑ tedricen ฤฐngiltere’den koparacaฤฤฑ gerekรงesiyle Muhafazakar Partideki sert Brexit yanlฤฑlarฤฑnฤฑn tepkisini รงekmiลti.
AB รผyeliฤi yanlฤฑlarฤฑ da bu maddeye, ฤฐngiltere’yi AB iรงinde sรถz hakkฤฑ olmayan fiili bir รผyeye dรถnรผลtรผreceฤi gerekรงesiyle itiraz ediyordu.
May, geรงen hafta parlamentoya aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ B Planฤฑnda da bu maddenin deฤiลtirilmesi iรงin AB ile mรผzakereye giriลeceฤi vaadinden bulunmuลtu.
Ancak AB ve ฤฐrlanda Cumhuriyeti bu maddenin deฤiลtirilmesine sฤฑcak bakmฤฑyor.
Sert Brexitรงilerin tutumu
Maddeye en sert tepkiyi gรถsteren isimler arasฤฑnda yer alan eski Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Boris Johnson, geรงen hafta kaleme aldฤฑฤฤฑ bir makalede, bunun รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ halinde May’in Brexit anlaลmasฤฑna destek verebileceฤi sinyalini gรถnderdi.
Bununla birlikte, May’in planฤฑna karลฤฑ รงฤฑkan Muhafazakar Partili sert Brexitรงilerin รถnde gelen isimlerinde Jacob Rees-Mogg, Graham’ฤฑn deฤiลiklik teklifinin kendilerini tatmin etmediฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Graham tedbir maddesinin ilave bir protokolle de devre dฤฑลฤฑ bฤฑrakฤฑlmasฤฑnฤฑ kabul edebileceฤini aรงฤฑklarken, Rees-Mogg maddenin anlaลma metninden รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ gerektiฤinin altฤฑnฤฑ รงizdi.
May’in azฤฑnlฤฑk hรผkรผmetine dฤฑลarฤฑdan destek veren ancak Brexit anlaลmasฤฑna ret oyu veren Kuzey ฤฐrlanda’nฤฑn Demokratik Birlik Partisi’nin (DUP) bugรผn alacaฤฤฑ tutum da รถnem taลฤฑyor. DUP’un, sert Brexitรงilerle birlikte hareket etmesi daha gรผรงlรผ bir ihtimal olarak gรถrรผlรผyor.
Bu haliyle tedbir maddesi etrafฤฑnda tartฤฑลmanฤฑn May’in bugรผn oylamada beklediฤi desteฤi alamamasฤฑna yol aรงacaฤฤฑ yorumlarฤฑ yapฤฑlฤฑyor.
Sert Brexitรงilerin May’e destek vermesinin ancak Brexit’in ertelenmesi veya iptali gibi seรงeneklerin kuvvet kazanmasฤฑyla mรผmkรผn olabilceฤi ifade ediliyor.
“Anlaลmasฤฑz Brexit” seรงeneฤi
รte yandan bugรผn muhalefet partilerinin ve partiler รผstรผ gruplaลmalara giden bazฤฑ milletvekillerinin parlamentoya sunduฤu รงeลitli senaryolarฤฑ iรงeren farklฤฑ deฤiลiklik teklifleri de gรผndeme gelecek. Bunlardan hangilerinin oylanacaฤฤฑna ise Parlamento Baลkanฤฑ John Bercow karar verecek.
Etrafฤฑnda en geniล konsensรผsรผn saฤlandฤฑฤฤฑ senaryoyu, ฤฐngiltere’nin AB’den anlaลmasฤฑz ลekilde ayrฤฑlmasฤฑnฤฑn รถnรผne geรงmek oluลturuyor.
Normal sรผrecin iลlemesi halinde ฤฐngiltere AB ile bir anlaลmaya varsa da varmasa da 29 Mart’ta birlikten resmen ayrฤฑlmฤฑล olacak.
May’in 2 yฤฑl sรผren mรผzakerelerin ardฤฑndan vardฤฑฤฤฑ kapsamlฤฑ anlaลmanฤฑn reddedilmesi ve yeni bir anlaลmanฤฑn mรผzakeresi iรงin yeterli zaman kalmamasฤฑ, รผlkenin รถnรผndeki en gรผรงlรผ seรงeneฤi anlaลmasฤฑz ayrฤฑlฤฑk haline getirdi.
Hรผkรผmetin bu senaryoyu hayata geรงirmesini รถnleyecek bir deฤiลiklik teklifinin parlamentoda onaylanmasฤฑ durumunda, ฤฐngiliz hรผkรผmetinin AB ile gรถrรผลerek Brexit tarihini erteletmesi gรผndeme gelebilecek.
Bu, olumlu hiรงbir Brexit senaryosunun yeterli desteฤe sahip olmadฤฑฤฤฑ ฤฐngiliz parlamentosunda รงoฤunluฤun gรถrรผล birliฤine varabileceฤi bir adฤฑm olarak gรถsteriliyor.
Brexit’in ertelenmesi iรงin yasa
ฤฐลรงi Partili milletvekili Yvette Cooper’ฤฑn iktidar partisi mensubu bazฤฑ milletvekillerinin desteฤiyle parlamentoya sunduฤu teklif, parlamento gรผndemini belirleme yetkisini hรผkรผmetin elinden almayฤฑ amaรงlฤฑyor.
Teklifin yeterli desteฤi almasฤฑ halinde sฤฑradan milletvekilleri yeterli sayฤฑda bir araya gelerek parlamento gรผndemine yasa tasarฤฑsฤฑ sunabilecek.
Bu senaryonun hayata geรงirilebilmesi durumunda, Brexit’in ertelenmesi yasa yoluyla saฤlanacak.
Teklif, Brexit’in 31 Aralฤฑk’a kadar ertelenmesini รถngรถrรผyor.
Ana muhalefet yeni referanduma kapฤฑ araladฤฑ
Ana muhalefetteki ฤฐลรงi Partisinin deฤiลiklik teklifi รถncelikle anlaลmasฤฑz Brexit ihtimalinin ortadan kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ hedefliyor. ฤฐngiltere’nin AB’den ayrฤฑlacaฤฤฑ 29 Mart’a kadar yeni bir anlaลma saฤlanmasฤฑ imkansฤฑza yakฤฑn olduฤu iรงin, bu da Brexit’in ertelenmesi anlamฤฑna gelecek.
Teklifte, bรถylelikle elde edilecek ilave zamanda yรผrรผtรผlecek mรผzakere ile varฤฑlacak bir Brexit anlaลmasฤฑnฤฑn veya “bir baลka รถnerinin” referanduma sunulmasฤฑ isteniyor.
Bu, ลimdiye kadar Brexit konusunda ikinci referanduma destek vermekten kaรงฤฑnan ฤฐลรงi Partisi lideri Jeremy Corbyn’in bu konudaki kamuoyu baskฤฑsฤฑ karลฤฑsฤฑnda attฤฑฤฤฑ bir geri adฤฑm niteliฤi taลฤฑyor.
ฤฐลรงi Partisi, รถncelikle AB ile gรผmrรผk birliฤi ve tek pazar iliลkisini koruyacak bir anlaลmaya varฤฑlmasฤฑnฤฑ savunuyor.
Teklifte referanduma sunulacak diฤer “รถneri” aรงฤฑkรงa belirtilmese de bunun AB รผyeliฤine devam edilmesini de iรงerecek bir sorunun halka yeniden sorulmasฤฑna kapฤฑ araladฤฑฤฤฑ deฤerlendiriliyor.
En รงok destek gรถren senaryoyu bulmak
ฤฐktidardaki Muhafazakar Parti milletvekili Dominic Grieve’in sunduฤu deฤiลiklik teklifi ise parlamentoda รงok daha fazla sayฤฑda oylama yapฤฑlmasฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor.
Grieve’in teklifinin onaylanmasฤฑ halinde ฤฐngiliz hรผkรผmeti parlamentoya 26 Mart’tan รถnce alternatif Brexit senaryolarฤฑnฤฑ 6 gรผn boyunca tartฤฑลma ve tek tek oylama yolunu aรงacak.
Teklif, bรถylelikle parlamenterlerin en รงok destek verdiฤi seรงeceฤin belirlenmesini hedefliyor.
“Vatandaล meclisi”
ฤฐลรงi Partili milletvekili Stella Creasy’nin deฤiลiklik teklifi de รถncelikle Brexit tarihinin ertelenmesini รถngรถrรผyor. Teklife gรถre hรผkรผmet, Brexit sรผrecinde 250 kiลiden oluลturulacak bir “vatandaล meclisi”ne sรถz hakkฤฑ tanฤฑyacak.
ฤฐngiltere’nin nรผfus yapฤฑsฤฑnฤฑ yansฤฑtacak ลekilde teลkil edilecek vatandaล meclisinin bir uzman danฤฑลman heyetinin de desteฤiyle 10 hafta boyunca Brexit konusundaki muhtelif senaryolarฤฑ tartฤฑลmasฤฑ ve ardฤฑndan รถnerilerin hรผkรผmete sunmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
Teklif, vatandaล meclisinin รถnerilerine hรผkรผmetin takip eden 2 hafta iรงinde yanฤฑt vermesini de iรงeriyor.
Bugรผn oylanacak deฤiลiklik teklifleri ฤฐngiliz hรผkรผmeti iรงin baฤlayฤฑcฤฑ nitelik taลฤฑmฤฑyor. Herhangi bir teklifin sadece alacaฤฤฑ oy miktarฤฑyla hรผkรผmet รผzerinde siyasi bir baskฤฑ oluลturmasฤฑ bekleniyor.
Bunun tek istisnasฤฑnฤฑ Yvette Cooper’ฤฑn deฤiลiklik teklifi oluลturuyor. Cooper’ฤฑn teklifinin hedeflediฤi desteฤi bulmasฤฑ halinde Brexit’in ertelenmesi yasalaลacaฤฤฑ iรงin hรผkรผmet de buna uymaya mecbur kalacak.
ฤฐstifa furyasฤฑ gelebilir
รalฤฑลma Bakanฤฑ Amber Rudd’un geรงen hafta May’e yรถnelttiฤi talep kritik geliลmelerin habercisi olarak deฤerlendirildi. Rudd, May’e รงaฤrฤฑda bulunarak bugรผnkรผ oylamalarda Muhafazakar Partili milletvekillerini serbest bฤฑrakmasฤฑnฤฑ istedi.
ฤฐngiliz basฤฑnฤฑnda yer alan kulis haberlerine gรถre Rudd’a destek veren bazฤฑ kabine รผyeleri, May’in bu talebi geri รงevirmesi durumunda kritik gรถrevlerdeki 40 kadar bakan ve diฤer yetkilinin istifa etmeye hazฤฑrlandฤฑฤฤฑnฤฑn sinyalini veriyor.
Maliye Bakanฤฑ Philip Hammond da “anlaลmasฤฑz ayrฤฑlฤฑk” seรงeceฤine karลฤฑ olduฤunu kamuoyu รถnรผnde aรงฤฑkladฤฑ. Hammond’ฤฑn da istifa edebileceฤi konuลuluyor.Hรผkรผmet kanadฤฑnda yaลanacak bu รงapta bir istifa furyasฤฑ รผlkede erken seรงimi de gรผndeme getirebilir.
Anlaลmasฤฑz ayrฤฑlฤฑk kabusu
ฤฐngiltere’de anlaลmasฤฑz Brexit’e sadece “sert Brexitรงi” olarak tanฤฑmlanan, milliyetรงi kesimlerin sฤฑcak baktฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. Parlamento aritmetiฤi iรงinde bu seรงeneฤe en bรผyรผk destek iktidardaki Muhafazakar Parti iรงinde bulunuyor. Ancak bu milletvekillerinin sayฤฑsฤฑ da 650 sandalyeli parlamentoda 100 civarฤฑnda bulunuyor.
Toplumda anlaลmasฤฑz Brexit’e karลฤฑ en net tavrฤฑ ise iล รงevreleri almฤฑล durumda. AB ile yฤฑlda 500 milyar sterlinden fazla ticaret hacmi olan ฤฐngiltere’de, anlaลmasฤฑz Brexit’in ekonomiyi yรผzde 10’a kadar kรผรงรผltebileceฤinden korkuluyor.Anlaลmasฤฑz Brexit’in รผlkede ilaรง ve gฤฑda sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑna yol aรงmasฤฑ, toplumsal olaylarฤฑ tetiklemesi de muhtemel gรถrรผlรผyor.
รlkedeki perakende zincileri dรผn yayฤฑmladฤฑklarฤฑ bir ortak mektupla, anlaลmasฤฑz ayrฤฑlฤฑฤฤฑn รผlkede taze meyve ve sebze sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑna yol aรงacaฤฤฑ ve bunun da fiyatlarฤฑ artฤฑracaฤฤฑ uyarฤฑsฤฑnda bulundu.
Bu seรงeceฤin hayata geรงirilmesi halinde ฤฐrlanda Cumhuriyeti ile Kuzey ฤฐrlanda arasฤฑnda sokacaฤฤฑ sฤฑnฤฑr nedeniyle bรถlgede terรถr ve รงatฤฑลmayฤฑ canlandฤฑrmasฤฑ, ฤฐskoรงya’da baฤฤฑmsฤฑzlฤฑk referandumunu tetiklemesi gรผรงlรผ ihtimaller olarak gรถsteriliyor.
Yeni Brexit referandumu
รte yandan Brexit konusunda yeni bir referanduma gidilmesi iรงin uzun sรผredir kampanya yรผrรผten gruplarฤฑn รผmitleri artฤฑyor. Bu gruplara gรถre, parlamentonun herhangi bir Brexit senaryosu รผzerinde gรถrรผล birliฤine varamayacaฤฤฑ netleลtikรงe, milletvekillerinin de hรผkรผmetin de yeni referandum seรงeneฤine gรถsterdikleri direnรง kฤฑrฤฑlacak.
Yeni bir Brexit referandumu da Brexit tarihinin ertelenmesini gerektiriyor. ฤฐngiltere’deki mevzuata gรถre referandum en erken 22 hafta sonunda yapฤฑlabilir. Parlamentonun referandum konusunda anlaลmazlฤฑฤa dรผลtรผฤรผ durumlarda bu sรผre 1 yฤฑla kadar da uzayabiliyor.
Daralan Brexit takvimi iรงinde ฤฐngiltere’de tartฤฑลฤฑlan hemen hemen bรผtรผn seรงeneklerin รถn koลulu รผlkenin AB’den ayrฤฑlacaฤฤฑ 29 Mart tarihinin ertelenmesi olarak ortaya รงฤฑkฤฑyor. Ancak bunun da doฤuracaฤฤฑ รถnemli bir sakฤฑnca olarak mayฤฑs ayฤฑnda yapฤฑlacak Avrupa Parlamentosu seรงimleri gรถsteriliyor.
ฤฐngiltere Brexit’in ertelemesi halinde, bu seรงimlere katฤฑlmak zorunda kalacak. Bu da, Avrupa Parlamentosuna milletvekili gรถndermenin yanฤฑ sฤฑra AB รผyeliฤinden kaynaklanan bir dizi baลka yรผkรผmlรผlรผฤรผn altฤฑna girmesi anlamฤฑna gelecek.
ฤฐngiltere 23 Haziran 2016’da yapฤฑlan referandumda yรผzde 48’e karลฤฑ yรผzde 52 ile AB’den ayrฤฑlma kararฤฑ almฤฑลtฤฑ. Ancak ฤฐngiltere’ye baฤlฤฑ ฤฐskoรงya’da seรงmenlerin yรผzde 62’si, Kuzey ฤฐrlanda’da da yรผzde 55,8’i AB รผyesi olarak kalฤฑnmasฤฑndan yana oy kullanmฤฑลtฤฑ.
