ฤฐran’ฤฑn ambargo dรถneminde Halkbank’ta biriken parasฤฑnฤฑn 10 milyar dolar civarฤฑnda olduฤu ve bunun รงekilmesinin dรถviz รงฤฑkฤฑลฤฑ ve rezerv azalฤฑลฤฑna neden olabileceฤi ileri sรผrรผldรผ.
ฤฐran hรผkรผmeti yaptฤฑฤฤฑ son aรงฤฑklamaya gรถre sรถz konusu varlฤฑklarฤฑn bir kฤฑsmฤฑ Tรผrkiyeโnin de aralarฤฑnda bulunduฤu beล รผlkede bulunuyor.
Hรผrriyet yazarฤฑ Uฤur Gรผrses, bugรผnkรผ yazฤฑsฤฑnda ฤฐran’ฤฑn Tรผrkiye’de kalan parasฤฑnฤฑ kaleme aldฤฑ. Gรผrses, kฤฑsฤฑtlamalarฤฑn kalkmasฤฑ ile birlikte tรผm dรผnyanฤฑn dikkatini รงeken ฤฐran’ฤฑn Tรผrkiye’deki parasฤฑnฤฑ iliลkin ลu bilgileri kaleme aldฤฑ:
ฤฐran’ฤฑn Tรผrkiye’de kalan parasฤฑ ne kadar?
“ฤฐran, 2012’de katฤฑ kฤฑsฤฑtlamalar gelmeden รถnce gรผnlรผk 2-2.5 milyon varil ham petrol ihraรง ederken, kฤฑsฤฑtlamalar sonrasฤฑnda 1-1.5 milyon varile dรผลtรผ.Kฤฑsฤฑtlamalarda istisnalar oldu; รin ve Hindistan neredeyse aynฤฑ miktar ithalata devam ederken, Kore, Tรผrkiye ve Japonya azaltarak ithalat yapmaya devam ettiler.
ลimdi kฤฑsฤฑtlamalar kalktฤฑ, ama ฤฐran eski รผretim gรผcรผne hemen ulaลamฤฑyor. ฤฐranโฤฑn enerji alanlarฤฑna devasa yatฤฑrฤฑmlar yapmasฤฑ gerekiyor. Ekonomik bรผyรผme iรงin de yรผksek yatฤฑrฤฑmlar kaรงฤฑnฤฑlmaz. Bunun iรงin de para gerekiyor.
Bunun da iki penceresi var; ya kendi varlฤฑklarฤฑ ya da yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑnฤฑn getireceฤi paralarla.
Malum, 2012 Mart ayฤฑndan itibaren ฤฐran bankalarฤฑnฤฑn uluslararasฤฑ para transferi yapmasฤฑna olanak saฤlayan Swift sistemi รผyelikleri de dondurulmuล, ne alacaklarฤฑnฤฑ alabilmiล, ne de รถdeme yapabilmiลti.
รnceki gรผn ฤฐran Hรผkรผmet Sรถzcรผsรผ Muhammed Bagher Nobakht APโye, dondurulan 100 milyar dolarlฤฑk varlฤฑklara eriลimlerinin olduฤunu aรงฤฑklฤฑyordu. Soru รผzerine, bu varlฤฑklarฤฑn รin, Hindistan, Japonya, Kore ve Tรผrkiyeโde olduฤunu sรถylรผyordu. Tam da, 2012-2016 arasฤฑnda petrol satฤฑล kฤฑsฤฑtlamalarฤฑnda istisna olan รผlkelerde.
ลimdi, kฤฑsฤฑtlamalar sรผresince transfer edilemediฤi iรงin hesaplarda kalan ve zorunlu olarak dondurulan bu paralar transfer edilebilecek. Muhataplar arasฤฑnda Tรผrkiye de var.
2012 Mart ayฤฑnda ฤฐranโa Swift yasaฤฤฑ baลlamadan รถnce Tรผrkiyeโye ithal edilen altฤฑn miktarฤฑnda gรถzle gรถrรผlรผr bir artฤฑล olmuล, yasak baลladฤฑktan sonra ise bu altฤฑnlar ฤฐranโa ihraรง edilmiลti. รok belli idi ki; ฤฐran kฤฑsฤฑtlamalar geleceฤini รถngรถrerek Tรผrkiyeโden olan gaz ve petrol ihracatฤฑ alacaklarฤฑnฤฑn biriktiฤi Halk Bank hesabฤฑndaki paralarla altฤฑn alฤฑp, bunlarฤฑ Tรผrkiyeโye getirip sonra da ฤฐranโa sevk etmiลti. Yasak delinmiลti. Mart 2012-Temmuz 2012 arasฤฑnda Tรผrkiyeโden 6 milyar dolarlฤฑk kรผlรงe altฤฑn gitti ฤฐranโa.
2012 Temmuz ayฤฑnda bu defa ฤฐranโa kรผlรงe altฤฑn ihracฤฑ da yasaklanฤฑnca, ฤฐran da kรผlรงe altฤฑnlarฤฑ Tรผrkiyeโden Dubaiโye sevk etmeye baลladฤฑ. Birden Birleลik Arap Emirlikleriโne olan altฤฑn ihracatฤฑ patladฤฑ. Temmuz 2012-ลubat 2013 arasฤฑnda 5 milyar dolarlฤฑk altฤฑn gitti.
2014 Eylรผl-2015 ลubat arasฤฑ dรถnemde ise ฤฐranโa bu defa hiรง olmazken birden 1 milyar dolara yakฤฑn mรผcevher ihracatฤฑ patladฤฑ.
Kayฤฑtlara yansฤฑyan 12 milyar dolarlฤฑk bir altฤฑn sevkiyatฤฑ var.
Peki, dฤฑล ticaret rakamlarฤฑ ne diyor?
2013-2015 yฤฑllarฤฑnฤฑ iรงine alan 3 yฤฑlda Tรผrkiye, ฤฐranโa toplam 14.5 milyar dolar dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ vermiล. Petrol fiyatlarฤฑ dรผลรผnce aรงฤฑk da azalmฤฑล. Yani satฤฑn aldฤฑฤฤฑ 26.3 milyar dolarlฤฑk mallardan, sattฤฑฤฤฑ 11.7 milyar dolarlฤฑk mallarฤฑn bedelini dรผลerseniz 14.5 milyar dolar borรงlu. Peki, bu parayฤฑ รถdeyebildi mi? Kayฤฑt รผzerinde hayฤฑr.
Para ve altฤฑn transferi yasaฤฤฑ varken, yasal olan baลka bir yolla รงฤฑkarฤฑlmamฤฑล ise ฤฐranโฤฑn alacaklarฤฑ Halk Bankasฤฑโnda birikmiล olmalฤฑ.
2013 รถncesinde yฤฑllฤฑk 9 milyar dolarlฤฑk aรงฤฑk verdiฤimiz ve kรผlรงe altฤฑn sevkiyatlarฤฑnฤฑn 2013 รถncesi hesaplara ait olduฤunu varsayarsak en az 10 milyar dolarlฤฑk alacak birikmiล demektir. Bu da ฤฐran Hรผkรผmet Sรถzcรผsรผ Muhammed Bagher Nobakhtโฤฑnbahsettiฤi varlฤฑk olmalฤฑ.
Hรผrriyetโten Serkan Demirtaล ฤฐran Bรผyรผkelรงisi Ali Reza Bikdeli ile รถnceki hafta yaptฤฑฤฤฑ rรถportajda, Tรผrk bankalarฤฑnda nakit paralarฤฑ olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sormuล; Bikdeli โDoฤalgaz ve petrol satฤฑลฤฑndan elde edilen paralarฤฑ biz Halkbankโta tutuyoruz. Buradaki para hiรงbir zaman รงok birikmedi รงรผnkรผ Halkbankโa ฤฐranโฤฑn ihtiyacฤฑ olan gฤฑda ve ilacฤฑ bu paradan alarak kullanmasฤฑ izni verilmiลtiโ yanฤฑtฤฑ veriyordu.
Oysa birikmiล bu paranฤฑn ฤฐranโa gฤฑda ve ilaรง satฤฑลฤฑna kaymasฤฑ nedeniyle toplam ihracat artmฤฑล da deฤil; 2011โde 3.5 milyar dolar, 2015โde 3.6 milyar dolar.
Demirtaลโฤฑn bunu sorduฤu ฤฐranlฤฑ diplomatik kaynaklar โTรผrkiyeโde bulunan varlฤฑklar farklฤฑ kurumlara ait olduฤu iรงin ลuanda kesin bir rakam vermek mรผmkรผn deฤil ancak yakฤฑn gelecekte bu bilgi ฤฐran hazinesi tarafฤฑndan duyurulacaktฤฑrโ diyor.
Sonuรงta, ฤฐran istediฤinde bu parayฤฑ รงekecek. Hรผkรผmet bu konuya aรงฤฑklฤฑk getirmezse potansiyel dรถviz รงฤฑkฤฑลฤฑ ve rezerv azalฤฑลฤฑ รผzerine spekรผlasyon kapฤฑsฤฑ aรงฤฑk kalacak.
