ฤฐsrail’de bugรผn genel seรงim yapฤฑlฤฑyor. ฤฐsrailliler bir anlamda Baลbakan Benyamin Netanyahu’nun siyasi kariyerinin devam edip etmeyeceฤini oylayacak.
ฤฐลte, seรงim yarฤฑลฤฑ hakkฤฑnda bilmeniz gereken beล ลey ve oylamadan beklentiler.
1. ฤฐsrail’de son yฤฑllarฤฑn en baลa baล seรงim yarฤฑลฤฑ
Likud Partisi’nin de lideri olan Binyamin Netanyahu, 5. kez ฤฐsrail Baลbakanฤฑ olmak iรงin yarฤฑลฤฑyor. Yeniden seรงildiฤi takdirde, Temmuz ayฤฑnda en uzun sรผre baลbakanlฤฑk yapan isim olma unvanฤฑnฤฑ, รผlkenin kurucusu David Ben-Gurion’dan alacak.
Ancak Netanyahu, ciddi yolsuzluk suรงlamalarฤฑyla karลฤฑ karลฤฑya.
Eski Genelkurmay Baลkanlarฤฑndan Benny Gantz da, son yฤฑllarda Netanyahu’nun karลฤฑsฤฑna รงฤฑkan en zorlu rakip.
Benny Gantz, politikada yeni bir isim ve “daha temiz siyaset” vadediyor.
ฤฐki diฤer eski Genelkurmay Baลkanฤฑ ve siyasete adฤฑm atan eski bir televizyon sunucusu Yar Lapid ile kurduฤu, merkezdeki Mavi-Beyaz ฤฐttifakฤฑ kamuoyu yoklamalarฤฑna gรถre Netanyahu’nun Likud Partisi’nin az farkla รถnรผndeydi ancak son dรถnemde durumun tersine dรถndรผฤรผ belirtiliyor.
Baลa baล yarฤฑล, birรงok karalama giriลiminin yaลandฤฑฤฤฑ, saldฤฑrgan ve sฤฑklฤฑkla kirli bir seรงim kampanyasฤฑnฤฑ beraberinde getirdi. ฤฐsraillier kime destek vereceklerini, adaylarฤฑn politikalarฤฑndan รงok, kiลiliklerine ve gรผรงlรผ bir lider olup olmadฤฑklarฤฑna gรถre belirleme eฤiliminde.
2. En รงok sandalye kazanan partinin lideri baลbakan olmayabiliyor
ฤฐsrail’de hiรง tek bir parti tek baลฤฑna hรผkรผmet kuracak sayฤฑda รงok milletvekilliฤi kazanamadฤฑ ve รผlke daima koalisyon hรผkรผmetlerince yรถnetildi.
Bu da, her zaman partisi en รงok sandalya kazanan deฤil, 120 sandalyeli ฤฐsrail Parlamentosu’nda (Knesset) en az 61 milletvekilini bulacak kadar รงok partiyi bir araya getiren ismin baลbakan olmasฤฑ anlamฤฑna geliyor.
Bazฤฑ anketlere gรถre, diฤer saฤcฤฑ ve dinci partilerle yakฤฑn iliลkileri sayesinde Netanyahu, Gantz’a kฤฑyasla hรผkรผmet kurabilme ihtimali daha yรผksek aday olarak gรถrรผlรผyor.
Netanyahu, รงok eleลtiri alan bir adฤฑm atarak parlamentoya daha รงok saฤcฤฑ milletvekili sokmak adฤฑna, รงok sayฤฑda kiลinin ฤฑrkรงฤฑ olarak gรถrdรผฤรผ aลฤฑrฤฑ saฤcฤฑ bir partinin adaylarฤฑnฤฑn seรงime girebilmesi iรงin bir anlaลma yaptฤฑ.
3. Filistinlilerle barฤฑล, seรงim kampanyasฤฑnda pek yer bulmadฤฑ
Geรงtiฤimiz haftalarda, ฤฐsrail ve Gazze’deki Filistinliler arasฤฑnda gerilim artmฤฑลtฤฑ. ABD Baลkanฤฑ Donald Trump’ฤฑn da seรงimin hemen ardฤฑndan Filistin sorununa รงรถzรผm planฤฑnฤฑ aรงฤฑklamasฤฑ bekleniyor.
Ancak komadaki barฤฑล sรผrecini canlandฤฑmak, seรงim kampanyasฤฑnฤฑn baลlฤฑca konularฤฑndan biri olmadฤฑ. ฤฐsrail halkฤฑ, uzun sรผredir gรผndemde olan uluslararasฤฑ barฤฑล planฤฑ “iki devletli รงรถzรผmden” pek umutlu deฤil.
Netanyahu’nun mevcut saฤcฤฑ hรผkรผmetinin รถnde gelen isimleri, aรงฤฑkรงa Filistin devletinin kurulmasฤฑna karลฤฑ รงฤฑkฤฑyor ve iลgal altฤฑndaki Batฤฑ ลeria’nฤฑn bรผyรผk kฤฑsmฤฑnฤฑn ilhak edilmesini istiyor.
Mavi-Beyaz ฤฐttifakฤฑ ise “Filistinlilerden ayrฤฑlmadan” bahsetse de, onlarฤฑn bir devlete sahip olmasฤฑndan sรถz etmiyor.
Ayrฤฑca, Filistinlilerin kentin doฤusunu gelecekteki devletlerinin baลkenti olarak gรถrmesine karลฤฑn, ฤฐsrail’in baลkentinin “birleลik” bir Kudรผs olmasฤฑna destek veriyorlar.
Benny Gantz’ฤฑn ittifakฤฑ, รrdรผn Vadisi’ndeki denetimin ve Batฤฑ ลeria’daki Yahudi yerleลimlerinin elde tutulmasฤฑndan yana. Yahudi yerleลimleri uluslararasฤฑ hukuka aykฤฑrฤฑ, ancak ฤฐsrail buna karลฤฑ รงฤฑkฤฑyor.
Filistinlilerle 1990’lฤฑ yฤฑllarda barฤฑล adฤฑmlarฤฑ atan ฤฐลรงi Partisi ise seรงmenlerin gรถzรผnden dรผลmรผล durumda.
4. Demografi รถnemli bir rol oynayacak
ฤฐsrail’de 6,3 milyon kayฤฑtlฤฑ seรงmen var ve ait olduklarฤฑ sosyal, etnik ve dini grup, seรงim gรผnรผ ne yapacaklarฤฑnda รถnemli bir rol oynuyor.
รlkenin dindar Haredi nรผfusu bir milyondan fazla. Avrupa ve Doฤu kรถkenli aลฤฑrฤฑ dinci Yahudiler, geleneksel olarak hahamlarฤฑndan รถฤรผt alฤฑyorlar ve kendi partilerine oy veriyorlar.
Ancak ลimdi daha รงoฤu, genelde saฤdakiler olmak รผzere, ana akฤฑm partileri tercih ediyor. Aลฤฑrฤฑ dinciler iรงin ana meseleleler arasฤฑnda, bir sonraki parlamentoda da gรผndeme gelmesi beklenen askere alฤฑnma var.
ฤฐsrailli Araplar, nรผfusun neredeyse beลte birini oluลturuyor. Ancak anketler oy kullanma hakkฤฑ olanlarฤฑn yarฤฑdan azฤฑnฤฑn oy vermeyi planladฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor.
Araplar arasฤฑndaki seรงime katฤฑlฤฑm oranฤฑ, 4 partinin Ortak Arap Listesi adฤฑ altฤฑnda yarฤฑลฤฑp, 13 sandalye kazandฤฑฤฤฑ 2015 seรงimlerinde yรผksekti. Ancak bu ortak liste bozuldu.
5. ฤฐktidarฤฑ ilginรง bir parti belirleyebilir
Anketlere gรถre en az dรถrt sandalye kazanmasฤฑ beklenen aลฤฑrฤฑ milliyetรงi, รถzgรผrlรผkรงรผ Zehut Partisi’nin lideri Moลe Feiglin, gelecekteki koalisyon gรถrรผลmelerinde belirleyici rol oynayabilir.
Feiglin, baลbakanlฤฑk gรถrevi iรงin Benyamin Netanyahu ve Benny Gantz arasฤฑnda bir tercihi olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
Feiglin, esrarฤฑn serbest bฤฑrakฤฑlmasฤฑ iรงin yaptฤฑฤฤฑ รงaฤrฤฑlarla tanฤฑnฤฑyor, ancak partisi daha karmaลฤฑk bir platforma sahip.
Filistinlilere karลฤฑ sertlik yanlฤฑsฤฑ ve Filistinlilerin iลgal altฤฑndaki Batฤฑ ลeria ve Gazze’den gรถรงlerinin teลvik edilmesini istiyor.
Feiglin ayrฤฑca, El Aksa Camii’ne ev sahipliฤi yapan Harem-รผล ลerif’e รผรงรผncรผ bir Yahudi tapฤฑnaฤฤฑnฤฑn inลa edilmesi รงaฤrฤฑsฤฑnda bulunuyor. (BBC Tรผrkรงe)
