Prof. Dr. Ceyhan’dan ‘üçüncü doz’ açıklaması

Cumhuriyet’ten Nagihan Yılkın’a konuşan Prof. Dr. Ceyhan, şu ifadeleri kullandı:

• Geçen haziran döneminde binler civarında takılmıştık.Şimdi de bir buçuk ay boyunca Temmuz başına kadar 5 binler civarına takıldık kaldık bir türlü aşağıya indiremedik. Böyle dönemlerde ek tedbirler alınması gerekir. Yani bir yerde bir problem var ve tedbirlerimiz etkili değil, yeni bir tedbir alalım ya da değiştirelim denilmesi gerekir. Fakat maalesef böyle yapmak yerine tam tersini yapıp bütün tedbirleri kaldırınca bu işin bir matematiği var mutlaka vaka sayılarında bir artış gözlemlenir. Buna etki eden başka faktörler de bu işin daha hızlı ya da yavaş olmasını belirliyor.

‘Yeni çıkan varyant, bir öncekinden daha bulaşıcı olmak zorunda’

• Yeni çıkan Delta virüsünün daha bulaşıcı olması durumu var ve şaşırılacak bir durum değil. Çünkü yeni bir mutasyon ve varyant daha bulaşıcı olmazsa zaten farkına varmazsınız. O yayılacak fırsat bulamaz, çoğunluğu kıramaz ve kaybolup gider. Bu nedenle yeni çıkan varyant, bir öncekinden daha bulaşıcı olmak zorunda. Bir başka faktör de; virüsün hızla yayıldığı ve vaka rekorları kırıldığı dönemde, bizim Rusya’ya ‘vatandaşlarınızı gönderin, bizden size hastalık bulaşmaz’ dedik. Halbuki durum tam tersiydi. Onlar bize göre çok daha kötü durumdaydı. Onların bizi ikna etmesi gerekiyordu. Öyle olmadı. Bilim kurulu üyeleri dahil Rusları ikna etmeye çalıştılar.

‘Böyle devam edersek ne olur?’

• Sonuç olarak da delta virüsünü alıp buraya geldiler ve onların bulunduğu tatil yörelerinde de vakaların hızla artmaya başladığını görüyoruz. Üçüncü faktör de kurban bayramıydı. Geçen sene kurban bayramında da aynı olayı yaşadı ama vaka artışları biraz daha geç olmuştu. Delta virüsünün özelliği daha erken bulaşmaya başlaması ve belirtilerin daha erken ortaya çıkmasıdır. Tabii daha Ruslarla aynı otellerde kalıp kendi şehirlerine dönen vatandaşların ortaya çıkaracağı negatif etkiyi görmeye başlamadık. Bunlar da ortaya çıkınca artışın devam edeceğini söylemek zor değil. Böyle devam edersek ne olur? Biz yeni bir tedbir almadık ve vaka sayısı da geçen sonbaharda olduğu gibi artar, belli bir noktaya gelir. Sonra yine azalmaya başlar ama bu süreçte epeyce insan hayatını kaybeder ve hastanelere ciddi bir yük oluşur.

‘Toplumun yüzde seksenini aşılayana kadar, yeni artış dönemleri göreceğiz’

• Biz her halükarda, toplumun yüzde seksenini aşılayana kadar, yeni artış dönemleri göreceğiz. Şimdi dördüncüyü görüyoruz. Belki beşinciyi de göreceğiz. Buradaki dalganın büyüklüğünü belirleyen bizim alacağımız tedbirlerdir. Halk, günlük vaka sayılarının kontrolünde aşıyı tedbirlerin önüne koydu. Bu durum da biraz devletin verdiği mesajlardan kaynaklandı. ‘Tedbirleri kaldırdık ve geri kalanını aşı halledecek’ dendi. Halbuki aşının böyle bir özelliği yok. Aşı yüzde seksenlere ulaşıldığında etkisini gösterir. Aşılamayı yüzde 30’dan, yüzde 40’a ulaştırdığınızda bir şey değişmiyor. O yüzden tedbirleri aksattık. Gerek devlet kısıtlamaları kaldırdı. Gerekse de vatandaşlar maske ve mesafe önlemlerini bıraktılar ve ortaya bu sonuç çıktı

‘Salgın yönetiminin bir planı olmalı ve bunlar da tarihler vererek yapılamaz’

Eylül ayında kapanma gelir söylemlerine ilişkin konuşan Ceyhan şunları kaydetti:

Ben bu tarihlere gülüp geçiyorum. Bu deneyimsizlikten kaynaklanan bir durum. ‘Şu tarihte okulları açacağız, kısıtlamaları koyacağız’ derseniz, virüsle şakalaşmış olursunuz ve neticede bunu ağır bir şekilde ödersiniz. Bu bilimsel gerçeklerle yönetilmeli. Salgın yönetiminin bir planı olmalı ve bunlar da tarihler vererek yapılamaz. Vaka sayısı bir kriter olabilir mesela. Önceden hazırlanmış bir planla bu işleri yapmak zorundasınız. Okulların açılması için tarih veriliyor. Bu durum bizim bunu yanlış yönettiğimizi gösteriyor. Okulların açılması bilimsel kriterlerle olur. Bu işi geçen sene de böyle yapıldı ve tarih vererek ve tarih geldiğinde de ‘uygun değil’ dendi. Söz ağızdan çıktı diye de bir gün kala ‘okulları açıyoruz’ dediler. Restoranları kaç defa açıp kapattılar mesela. Buna kapanma dememek lazım. Eğer insanları eve kapatıp bir taraftan risk taşıyan toplantılar, kutlamalar, iş yerlerindeki ve toplu taşıma araçlarındaki kalabalıklar devam edecekse bu önlemlerin hiçbir anlamı olmaz.

‘Restoranlar, kafeler, kuaförler salgının esas yayıldığı noktalar değil’

“Restoranlar, kafeler, kuaförler salgının esas yayıldığı noktalar değil. O yüzden bir plan hazırlanacak. Örneğin ‘Önce en riskli olanlardan başlanacak. Şu vaka düzeyinde toplu taşımada sayı kısıtlamaları başlayacak ve iş yerlerinde kademeli mesai uygulamasına geçilecek.’ diye bir plan hazırlanmalı” diuem Ceyhan, şunları ekledi:

“Biz başından beri bir önceki hatamızdan ders almadık. Hastanelerde sağlık sistemi durma noktasına yaklaştı. Zaten baştan beri salgını yanlış değerlendirdik. Salgınla mücadelede şu an hastane bazlı mücadeleden bahsediyoruz. Halbuki mücadeleyi böyle yaparsanız, hiçbir ülkenin ekonomisi buna dayanmaz. Salgınla mücadele, önleyici şekilde üretilmelidir ve bununla ilgili bir bilim kurulu oluşturulmalıdır. Bugünkü bilim kurulunun görevi daha çok önlem protokolleri hazırlamak gibi bir amaçla kurulmuş. Başka dalda uzmanlar var ama pandemi önlemek için kurulmuş bir kurul olması lazım. Yoksa bu iş bu kadar hatayı kaldırmaz.”

‘Uğur Şahin bu sorulara cevap verebilecek makam değil’

“Maalesef bizim halkımız basın da buna dahil insanların uzmanlık alanına falan bakmadan aşıyı geliştiren kişi aşıyı en iyi bilir diye düşünüyor ya da başında prof. ünvanı varsa her şeyi bilir diye düşünüyorlar ancak böyle değil. Uğur Şahin çok değerli bir bilim insanı, meslek hayatı boyunca bir laboratuvarda çalışmış” diye devam eden Ceyhan, şu ifadeleri kullandı:

• “Dolayısıyla sahada hangi aşının tekrarı gerekir, gerekir mi gerekmez mi? bu sorulara cevap verebilecek makam değil. Kaldı ki bir de böyle soruları, böyle bir dönemde firmayla bağlantısı olan firma sahiplerine o aşıları geliştiren devlet yöneticilerine sormamak lazım. Çünkü bu ister istemez, ne yaparsanız yapın neticede bu iş bir ticari olaydır ve o söylemlere yansır.
• Çünkü bu dönemde işte ‘Uğur Şahin şunu dedi ki’…diye referans göstermek yerine, yapılan bir çalışmada ‘şöyle bir sonuç bulunmuş, bu bize uygun mudur’ diye değerlendirmek çok daha doğru diye düşünüyorum.
• Devletimiz tarafından karmakarışık hale getirilen bir üçüncü doz uygulaması var. Aslında bu bir üçüncü doz uygulaması değil. Henüz hiçbir uygulamada 3. doz aşı uygulaması diye bir olay yok zaten. Bizim yaptıgımızın adı 3. doz aşılama degil. Bizim yaptığımız Sinovac aşısı olmuş kişilerde bir ek doz mRNA aşısı yapmak.
• 2 doz Sinovac aşısı olmuş kişilere ek bır doz mRNA aşısı yapıp bağışıklığı yeteri kadar güçlendirebiliriz diye bir uygulama yapılıyor. İki doz Sinovac aşısının üzerine BionTech yapıldığıda bağışıklık ne kadar artıyor? Böyle bir veri elimizde yok, kimsenin elinde yok. 

‘Danışman pozisyonunda öngörüsü böyleyse onların alacağı kararlar çok doğru olmayacaktır’

Bilim Kurulu üyelerinin açıklamalarındaki çelişkilere de değinen Ceyhan, yapılan açıklamaların deneyimsizlikten kaynaklandığını belirtti:

“Bakanlık biz yeni bir bilim kurulu oluşturuyoruz dedi ve oluşturdu. Bilim kurulundaki bir kişinin geçen haziran ayında ‘bu bir kış virüsü, yazın ortadan kalkacak’ demesi zaten kabul edilebilecek bir şey değildi. Bu arkadaşlarımızın danışman pozisyonunda öngörüsü böyleyse onların alacağı kararlar çok doğru olmayacaktır.

Maskelerin kalkmasıyla ilgili mesajlar verildi. Aşıda biraz tecrübesi olan insan bunun böyle devam etmeyeceğini bilir. Aşıyla ilgilenmemiş birine bilim kurulu üyesi diye soruyor ve halka Eylül’de maskeleri atacağımızın mesajını veriyor. Bizde sürekli bir moral verelim isteği var. Halkın morali bozulmasın deyip gerçekleri saklarsanız, halktan önlemlere uymasını bekleyemezsiniz.”

Selim Soydan

Tüm Yazıları

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi mezunu. 2010 yılından Türkiye'nin önde gelen gazetelerinin dijital servislerinde teknoloji ve finans konularında yazı haberlere imza attı