Koronavirรผs yรผzรผnden รงanlar yeni bir kรผresel mali kriz iรงin รงalarken, bunun ฤฐtalyan bankalarฤฑnฤฑn รงรถkmesiyle baลlamasฤฑndan korkuluyor. Endiลeleri mercek altฤฑna alan Washington Post, dรผnyanฤฑn sekizinci bรผyรผk ekonomisinin tetikleyeceฤi krizin domino etkisiyle tรผm Avrupa’yฤฑ saracaฤฤฑ ve kรผresel boyut kazanacaฤฤฑna dair uzman รถngรถrรผlerine yer verdi.
“Koronavirรผsรผn neden olabileceฤi yeni kรผresel mali kriz ฤฐtalya’dan baลlayabilir” baลlฤฑฤฤฑnฤฑ atan ABD’nin The Washington Post gazetesi, Avrupa Merkez Bankasฤฑ (ECB) Baลkanฤฑ Christine Lagarde’ฤฑn ekonomiyi canlandฤฑrmak iรงin 120 milyar euroluk paket aรงฤฑklarken, “Koordineli ลekilde harekete geรงmezsek 2008 tarzฤฑ mali krizle karลฤฑlaลฤฑrฤฑz” uyarฤฑsฤฑ yaptฤฑฤฤฑna dikkat รงekti.
Post, ฤฐtalya’daki son durumu ลรถyle resmetti:
Salgฤฑnฤฑn รin’den sonra en รงok vurduฤu ฤฐtalya’da รผlke รงapฤฑndaki karantinaya tรผm ticari faaliyetlerin durdurulmasฤฑ eklenirken, Avrupa finans kurumlarฤฑ arasฤฑnda en zayฤฑf karneye sahip ฤฐtalyan bankalarฤฑna yurttaลlarฤฑn borรง รถdemeleri de duracak. Hรผkรผmetin radikal รถnlemleri yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ kaรงฤฑrฤฑrken, bankalarฤฑn varlฤฑklarฤฑnฤฑn bรผyรผk bรถlรผmรผnรผ oluลturan devlet tahvillerinin deฤer kaybetmesi bekleniyor. Bu durumda sermaye rezervleri eriyecek olan bankalarฤฑn kredi vermeyi durdurmasฤฑ, ekonomiyi daha da yavaลlatacak.
‘Kฤฑyamet dรถngรผsรผ’ korkusu
ฤฐtalya’nฤฑn hรผkรผmet tahvillerine รถdediฤi faiz ลubat ortasฤฑndan beri artarken, yatฤฑrฤฑmcฤฑlar olasฤฑ temerrรผde karลฤฑ devlet tahvillerini sigorta etmek iรงin iki katฤฑ para รถdemek zorunda kalฤฑyor. Avrupa’da en รงok dรผลen borsa ฤฐtalya’nฤฑnki, en รงok deฤer kaybeden hisseler ฤฐtalyan bankalarฤฑnฤฑnki. En bรผyรผk banka UniCredit’in hisseleri geรงen ay yรผzde 39’dan fazla dรผลรผล yaลadฤฑ.
Bu manzara karลฤฑsฤฑnda bazฤฑ analistler, hem hรผkรผmet hem de bankalarฤฑn finansฤฑyla ilgili ลรผphelerin birbirini besleyerek ‘kฤฑyamet dรถngรผsรผ’ yaratacaฤฤฑ endiลesinde.
Londra merkezli ekonomi araลtฤฑrma danฤฑลmanlฤฑk ลirketi Capital Economics’in baล ekonomisti Neil Shearing, tepetaklak olma riskinin รงok bรผyรผk olduฤunu, ekonominin beklenenden daha bรผyรผk ลok yaลamasฤฑ halinde รงรถkรผลรผn hฤฑzla geleceฤini dile getirdi.
Yine de รงoฤu analist, koronavirรผsรผn ABD’de piyasalardan 15 trilyon dolarฤฑ silen 2008-09 mali krizi tarzฤฑ bir kรผresel buhrana neden olacaฤฤฑ beklentisi iรงinde deฤil henรผz. Onlara gรถre 2008-09 mali krizi sonrasฤฑ ABD ve Avrupa’daki regรผlasyonlar sayesinde bankalarฤฑn sermaye rezervlerini artirmasฤฑ ve konut balonuna neden olan riskli uygulamalardan kaรงฤฑnmasฤฑndan รถtรผrรผ kรผresel bankacฤฑlฤฑk daha saฤlฤฑklฤฑ durumda.
‘Hรผkรผmet ile mali kurumlarฤฑn kaderlerinin iรง iรงe geรงmesi bรผyรผk tehlike’
Ama tehlikenin pusu kurduฤu kara delikler yok deฤil. รin, son bir yฤฑlda bir dizi bankanฤฑn kapanmasฤฑna ve mevduatlarฤฑn boลaltฤฑlmasฤฑna sahne oldu. รin ekonomisi keskin fren yaparken, geri dรถnmeyen kredilerin birikmesi daha bรผyรผk bir baล aฤrฤฑsฤฑ haline gelebilir.
ฤฐtalya’ya gelince, bankalarฤฑnฤฑn Avrupa bankalarฤฑnฤฑn ortalamasฤฑna kฤฑyasla sermaye rezervleri daha az ve batฤฑk kredileri iki katฤฑndan fazla. ฤฐtalya hรผkรผmetinin 2.4 trilyon dolarlฤฑk borcunun dรถrtte birine bankalar sahip. Yani รผlkenin hรผkรผmeti ile mali kurumlarฤฑnฤฑn kaderlerinin iรง iรงe geรงmesi, tepetaklak edici bir istikrarsฤฑzlฤฑฤฤฑ tetikleyebilir.
‘Kรผresel zincirin en zayฤฑf halkasฤฑ’
ฤฐtalyan yetkililerin aniden รงฤฑkabilecek bir bankacฤฑlฤฑk krizini, รin Komรผnist Partisi’ne hesap veren รinli muhataplarฤฑna kฤฑyasla daha kรถtรผ yรถnetmesi de kuvvetle muhtemel. O yรผzden Capital Economics baล ekonomisti Neil Shearing, ฤฐtalyan bankalarฤฑnฤฑ ‘kรผresel zincirin en zayฤฑf halkasฤฑ’ diye niteledi.
‘Devlet daha da borรงlanacak’
ฤฐtalyan ekonomisi uzun sรผredir tam bir hayal kฤฑrฤฑklฤฑฤฤฑ. Enflasyona ayarlฤฑ hesaplara gรถre ortalama bir ฤฐtalyan 20 yฤฑl รถncekinden bir kuruล fazla kazanmฤฑyor. Geรงen yฤฑl durgunluฤa giren ekonominin bu yฤฑl yรผzde 2 kรผรงรผlmesi bekleniyor. Koronavirรผs de ฤฐtalya’yฤฑ bรผyรผmenin yavaลlamasฤฑndan hiรง bรผyรผmemeye sรผrรผklรผyor. Baลbakan Giuseppe Conte’nin bu hafta ekonomiye can damarฤฑ olarak aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ 25 milyar euroluk paket, bir hafta รถnce ayฤฑrdฤฑฤฤฑ miktarฤฑn รผรง katฤฑndan fazlasฤฑ. AB, bรผtรงe kurallarฤฑnฤฑ ihlal etmesine raฤmen, ฤฐtalya’nฤฑn kamusal harcama planlarฤฑnฤฑ onayladฤฑ. Hรผkรผmet yurttaลlarฤฑn karantina boyunca hane faturalarฤฑ, vergi ve mortgage รถdemelerinin ertelenmesini de รถngรถrรผrken, GSYฤฐH’nin yรผzde 135’i oranฤฑndaki devlet borรงlarฤฑnฤฑn daha da yรผkselmesine kesin gรถzรผyle bakฤฑlฤฑyor.
ฤฐtalyan tahvillerinin ‘yatฤฑrฤฑm yapฤฑlamaz’ statรผsรผne indirilmesi, geliลmiล ekonomiler iรงin bir ilk olur
2009’da ฤฐrlanda’nฤฑn bankacฤฑlฤฑk sistemi iรงin uluslararasฤฑ kurtarma paketi รงฤฑkarmฤฑล olan eski IMF yetkilisi Ashoka Mody, yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn ฤฐtalya’nฤฑn borรงlanma harcamalarฤฑnฤฑ yukarฤฑ รงekeceklerini ve gelecek aylarda bir borรง krizini hฤฑzlandฤฑracaklarฤฑnฤฑ รถngรถrdรผ.
IMF geรงen yฤฑlki ฤฐtalyan ekonomisi raporunda ฤฐtalya’daki krizinin yayฤฑlabileceฤi, kรผresel piyasalarฤฑ daha รถnce tecrรผbe edilmemiล durumlara sรผrรผkleyebileceฤi, ฤฐtalyan devlet tahvillerinin ‘yatฤฑrฤฑm yapฤฑlamaz’ statรผsรผne indirilmesi halinde bunun geliลmiล bir ekonomi iรงin bir ilk olacaฤฤฑ ve kayฤฑplarฤฑn tรผm mali piyasalara yayฤฑlacaฤฤฑ uyarฤฑsฤฑ yapmฤฑลtฤฑ. Fransa, ฤฐspanya, Portekiz, Belรงika’daki bankalarฤฑn hepsinin kaydeฤer miktarda ฤฐtalyan hรผkรผmeti borcu satฤฑn almฤฑล olduฤunu hatฤฑrlatmฤฑลtฤฑ.
‘Acilen 700 milyar euroluk mali kurtarma paketi lazฤฑm’
Artฤฑk Princeton รniversitesi’nde ekonomi profesรถrรผ olan Mody’ye gรถre bรถylesi bir krizi savuลturmak iรงin 700 milyar euroluk bir mali kurtarma paketine ve durum daha kรถtรผleลmeden ACB, IMF ve ABD Hazine Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn harekete geรงmesine ihtiyaรง var:
“Uluslararasฤฑ toplum para dolu รงantalarla yardฤฑma koลmalฤฑ. ฤฐtalyanlar bir insani krizle cebelleลiyor. Ama insani krizle cebelleลme olgusu bir mali kriz yaratacak.”
ABD’de mรผdahale hevesi yok
Washington DC merkezli Peterson Uluslararasฤฑ Ekonomi Enstitรผsรผ’nden ekonomist Jacob Kirkegaard, kรผresel ekonomik sistem iรงin รถnem arz eden ฤฐtalyan bankalarฤฑ olan UniCredit ve Intesa Sanpaolo’nun durgunluฤu atlatmaya yetecek kadar sermaye rezervlerinin olduฤunu sรถyledi.
Almanya ve Fransa’da koronavirรผs vaka sayฤฑsฤฑ katlanarak artarsa
Mali zayฤฑflฤฑฤฤฑn kรผresel finansla baฤlantฤฑsฤฑ olmayan bรถlgesel bankalarda yoฤunlaลtฤฑฤฤฑnฤฑ aktaran Kirkegaard “Evet bankalar darbe yiyecek, ama ฤฐtalyan bankalarฤฑnฤฑn tรผmรผne zayฤฑf demek adil olmaz” dedi.
Diฤer yandan 10 yฤฑldan uzun sรผredir krizle uฤraลan ECB’nin mรผhimmatฤฑ kalmadฤฑ. Politika faizi oranฤฑ zaten sฤฑfฤฑr.
Bu arada Avrupa ekonomisinin motor gรผรงleri olan Almanya ve Fransa’da koronavirรผs vaka sayฤฑsฤฑ ลimdilik dรผลรผk olsa da katlanarak artabilir. ลansรถlye Angela Merkel, รงarลamba gรผnkรผ aรงฤฑklamasฤฑnda, Almanya’nฤฑn 83 milyonluk nรผfusunun yรผzde 70’ine koronavirรผs bulaลabileceฤini sรถyledi.
‘Euro Bรถlgesi ekonomisi tamamen kepenk kapatabilir’
Nitekim ฤฐngiltere merkezli, ABD baฤlantฤฑlฤฑ ekonomi araลtฤฑrma danฤฑลmanlฤฑk ลirketi Pantheon Macroeconomics’in ekonomisti Claus Vistesen, mรผลterilere yaptฤฑฤฤฑ uyarฤฑda, “Birkaรง ay iรงinde Euro Bรถlgesi ekonomisinin tamamen kepenk kapattฤฑฤฤฑ bir durumla karลฤฑlaลabiliriz, bu da bรผyรผmenin tรผmden รงรถkmesine yol aรงar” dedi.
ฤฐtalya’da bir gรผnde kaydedilen en yรผksek รถlรผm sayฤฑsฤฑ
ฤฐtalyaโda 3 hafta รถnce patlak veren yeni tip koronavirรผs (Kovid-19) nedeniyle bilanรงo aฤฤฑrlaลmaya devam ederken, bugรผn bir gรผnde kaydedilen en yรผksek รถlรผm sayฤฑsฤฑna ulaลฤฑldฤฑ. Bugรผn mevcut koronavirรผs vaka sayฤฑsฤฑ 14 bin 955โe, รถlenlerin sayฤฑsฤฑ 250 kiลi artarak 1266’ya รงฤฑktฤฑ. รlenler ve iyileลenler dahil edildiฤinde koronavirรผs bulaลanlarฤฑn toplam sayฤฑsฤฑ 17 bin 660.
