Tรผrkiye ekonomisi yฤฑlฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤinde beklentileri aลarak yรผzde 11,1 oranฤฑnda bรผyรผdรผ. Bir รงok kurum bu geliลme ile birlikte yฤฑl sonu rakamlarฤฑnฤฑ yukarฤฑ revize etti.
Bu bรผyรผmede geรงen yฤฑl 15 Temmuz darbe giriลimi nedeniyle ekonomide gรถrรผlen yavaลlamanฤฑn baz etkisinin de belirleyici olduฤuna dikkat รงeken ekonomist ve eski Hazine Mรผsteลarฤฑ Mahfi Eฤilmez, hฤฑzlฤฑ bรผyรผmenin olasฤฑ olumsuz sonuรงlarฤฑna da son yazฤฑsฤฑnda yer verdi.
Eฤilmez’in mahfiegilmez.com’da yer alan konu ile ilgili yazฤฑsฤฑ ลรถyle
Tรผrkiye ekonomisi yรผzde 11,1 bรผyรผmeyle รผรงรผncรผ รงeyrekte dรผnyanฤฑn en hฤฑzlฤฑ bรผyรผyen ekonomisi oldu. Tรผrkiyeโyi yรผzde 6,8 ile รin, 6,2 ile Malezya ve 6,1 ile Hindistan izliyor. TรฤฐK, รผรงรผncรผ รงeyrek bรผyรผmesiyle birlikte ilk iki รงeyreฤe iliลkin bรผyรผme oranฤฑ dรผzeltmelerini de aรงฤฑkladฤฑ. Buna gรถre ekonomi, ilk รงeyrekte 5,3, ikinci รงeyrekte 5,4 bรผyรผmรผล gรถrรผnรผyor. Bu durumda ilk 9 aylฤฑk bรผyรผme yรผzde 7,3 dolayฤฑnda รงฤฑkฤฑyor (รงeyreklerin aฤฤฑrlฤฑk farklarฤฑnฤฑ ihmal ediyorum.) Bu eฤilim sรผrerse yฤฑllฤฑk bรผyรผme yรผzde 7 dolayฤฑnda รงฤฑkacak demektir.
Tรผrkiye ekonomisinin bu kadar hฤฑzlฤฑ bรผyรผmesinin ardฤฑnda bazฤฑ geliลmeler var. Her ลeyden รถnce 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤi 15 Temmuz darbe giriลiminin yarattฤฑฤฤฑ olumsuzluklarฤฑn etkisiyle ekonomide kรผรงรผlmeye yol aรงmฤฑลtฤฑ. Aลaฤฤฑdaki tablo bu kรผรงรผlmeye iliลkin verileri ortaya koyuyor.
รnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre deฤiลim (%) | 2016 III. รeyrek | 2017 III. รeyrek |
Harcamalar Yรถnรผnden | ||
Hanehalkฤฑ tรผketim harcamasฤฑ | 0,5 | 11,7 |
Devletin tรผketim harcamasฤฑ | 5,8 | 2,8 |
Yatฤฑrฤฑm harcamasฤฑ | 0,3 | 12,4 |
ฤฐhracat | -9,4 | 17,2 |
รretim Yรถnรผnden | ||
Tarฤฑm, ormancฤฑlฤฑk, balฤฑkรงฤฑlฤฑk รผretimi | -3,5 | 2,8 |
Sanayi รผretimi | -1,8 | 14,8 |
ฤฐnลaat รผretimi | 2,8 | 18,7 |
Hizmet รผretimi | -6,3 | 20,7 |
GSYH Bรผyรผmesi | -0,8 | 11,1 |
15 Temmuz darbe giriลimi nedeniyle 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤinde yaลanan bรผyรผk ekonomik รงรถkรผล tablodan aรงฤฑkรงa gรถrรผlebiliyor. Bรถyle bir รงรถkรผลรผn ardฤฑndan bu yฤฑlฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤinde mรผthiล bir sฤฑรงrama yaลanmasฤฑ doฤal sonuรงtur. Buna baz etkisi deniyor.
Buna ek olarak bu yฤฑl kredi garanti fonunun devreye sokulmasฤฑ banka kredilerinin hฤฑzla artmasฤฑna ve bu kredilerin ekonomik bรผyรผmeye olumlu katkฤฑ yapmasฤฑna yol aรงtฤฑ. BDDK verilerine gรถre 2017 yฤฑlฤฑnฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤinde 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn รผรงรผncรผ รงeyreฤine gรถre kredilerdeki artฤฑล yรผzde 24 oldu. Kredi garanti fonunun desteฤinde gelen bu artฤฑลฤฑn ekonomide canlanma yaratmasฤฑ beklenen bir geliลmeydi.
2017 yฤฑlฤฑnda kamu harcamalarฤฑnda artฤฑล ortaya รงฤฑktฤฑ. Referandum dolayฤฑsฤฑyla baลlayan artฤฑลlar referandum sonrasฤฑnda da devam etti. Bunun yanฤฑnda vergilerde geรงici sรผrelerle indirimler yapฤฑldฤฑ, sosyal gรผvenlik prim รถdemelerinin tahsili ertelendi. 2016 yฤฑlฤฑnฤฑn tamamฤฑnda 29,5 milyar TL aรงฤฑk veren bรผtรงe, 2017 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk on ayฤฑnda 35 milyar TL aรงฤฑk verdi. 2016 yฤฑlฤฑnda bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn GSYHโye oranฤฑ yรผzde 1 iken 2017 yฤฑlฤฑnda bu oran ikiye katlanacak gibi gรถrรผnรผyor.
2016 yฤฑlฤฑnda cari aรงฤฑฤฤฑn GSYHโye oranฤฑ yรผzde 3,8 iken bu yฤฑlฤฑn ilk on ayฤฑ itibariyle cari aรงฤฑฤฤฑn tahmin edilen GSYHโye oranฤฑ yรผzde 4,9โa yรผkseldi. Dolayฤฑsฤฑyla Tรผrkiye, bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ ve cari aรงฤฑk eลliฤinde bรผyรผdรผ.
รzetle sรถylemek gerekirse aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak geรงen yฤฑlฤฑn dรผลรผk bรผyรผmesinin baz etkisine ek olarak bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑndaki artฤฑล, kredi garanti fonunun kredi kullanฤฑmฤฑnda yarattฤฑฤฤฑ artฤฑล ve cari aรงฤฑktaki artฤฑลฤฑn yarattฤฑฤฤฑ etkilerle bรผyรผme oranฤฑ yรผzde 11,1 gibi รงok yรผksek bir dรผzeye ulaลtฤฑ.
Bu yรผksek bรผyรผmenin olumlu yansฤฑmalarฤฑnฤฑn yanฤฑnda yarattฤฑฤฤฑ bazฤฑ sorunlar da var. Bunlarฤฑn baลฤฑnda enflasyonun yรผkselmesi, bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn ve cari aรงฤฑฤฤฑn artmasฤฑ geliyor. Bunlar kolayca รงรถzรผmlenebilecek sorunlar deฤil. Hepsi de รถnรผmรผzdeki dรถnemde bรผyรผmeden fedakรขrlฤฑk etmeyi gerektiriyor.
