Avrupa Gรผvenlik ve ฤฐลbirliฤi Teลikilatฤฑ (AGฤฐT) gรถzlemcileri, anayasa deฤiลikliฤine iliลkin referandum sonucunu deฤerlendirdi. “Tรผrkiye referandumu, eลit olmayan ลartlar altฤฑnda yรผrรผtรผldรผ” denen aรงฤฑklamada, “YSK’nฤฑn mรผhรผrsรผz oylarฤฑn da geรงerli olacaฤฤฑna dair aldฤฑฤฤฑ son dakika kararฤฑ iรงin “kanuna aykฤฑrฤฑ” gรถrรผลรผ dile getirildi.
“Oy sayฤฑm prosedรผrรผnde son deฤiลiklikler รถnemli bir gรผvenceyi ortadan kaldฤฑrdฤฑ” vurgusu yapฤฑlan aรงฤฑklamada, “Referandumda iki taraf eลit ลartlara sahip deฤildi, ‘Evet’ kampanyasฤฑ medyayฤฑ domine etti” de denildi.
Referandumun Avrupa Konseyi standartlarฤฑna uygun olmadฤฑฤฤฑnฤฑn altฤฑnฤฑn รงizildiฤi aรงฤฑklamada, “Demokratik sรผreรง iรงin hukuki altyapฤฑ yetersiz” ifadesine yer verilirken ลunlar kaydedildi:
“Ziyaret ettiฤimiz sฤฑnฤฑrlฤฑ sayฤฑdaki sandฤฑk referandum gรผnรผnde dรผzenli ve verimliydi. Anayasa referandumunda idari kaynaklar ‘evet’ kampanyasฤฑ lehine uygunsuz olarak kullanฤฑldฤฑ. Medyada taraflarฤฑn eลit ลekilde yer almasฤฑna izin verilmedi; YSK’nฤฑn tarafsฤฑz iรงeriฤi engelleme yetisi ortadan kaldฤฑrฤฑldฤฑ.”
AGฤฐT gรถzlemcilerinin deฤerlendirmeleri ลรถyle:
Kampanya รงerรงevesi kฤฑsฤฑtlayฤฑcฤฑydฤฑ ve รงok sayฤฑda mahalli yetkilinin yanฤฑ sฤฑra cumhurbaลkanฤฑ ve birtakฤฑm ileri gelen devlet yetkililerinin โEvetโ kampanyasฤฑna etkin katฤฑlฤฑmฤฑ nedeniyle kampanya dengesiz olmuลtur. AGฤฐT/DKฤฐHB SRGH kamu kaynaklarฤฑnฤฑn kรถtรผye kullanฤฑmฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra, birtakฤฑm partilerin ve sivil toplum รถrgรผtlerinin โHayฤฑrโ kampanyasฤฑnฤฑ destekleyen รงabalarฤฑnฤฑn engellendiฤi de gรถzlemlemiลtir. Kampanya dili birtakฤฑm รผst dรผzey yetkililerin โHayฤฑrโ destekรงilerini terรถrist destekรงileri ile bir tutmasฤฑ ile lekelenmiลtir. โHayฤฑrโ destekรงileri kampanya faaliyetleri sฤฑrasฤฑnda รงok sayฤฑda durumda polis mรผdahaleleri ve ลiddet iรงeren saldฤฑrฤฑlar ile karลฤฑ karลฤฑya kalmฤฑลlardฤฑr. Bu ihlaller kampanyalarda รถzgรผrlรผk ve eลitlikle ilgili AGฤฐT taahhรผtlerine, Avrupa Konseyi standartlarฤฑna ve diฤer uluslararasฤฑ yรผkรผmlรผlรผklere aykฤฑrฤฑdฤฑr.
“YSK’nฤฑn mรผhรผrsรผz oy kararฤฑ kanunla รงeliลkili”
Anayasa referandumu eลit olmayan bir ortamda gerรงekleลti. Oy sayฤฑm prosedรผrรผnde son deฤiลiklikler รถnemli bir gรผvenceyi ortadan kaldฤฑrdฤฑ. Ziyaret ettiฤimiz sฤฑnฤฑrlฤฑ sayฤฑdaki sandฤฑk referandum gรผnรผnde dรผzenli ve verimliydi. Referandum genel olarak standartlarฤฑ tutturamadฤฑ, hukuki altyapฤฑ gerรงekten demokratik bir sรผreรง iรงin yetersizdi. Anayasa referandumunda idari kaynaklar “evet” kampanyasฤฑ lehine uygunsuz olarak kullanฤฑldฤฑ. Medyada taraflarฤฑn eลit ลekilde yer almasฤฑna izin verilmedi; YSK’nฤฑn tarafsฤฑz iรงeriฤi engelleme yetisi ortadan kaldฤฑrฤฑldฤฑ.
Anayasa referandumu uluslararasฤฑ standartlara uyumun gerisinde kaldฤฑ. YSK’nฤฑn mรผhรผrsรผz pusulalar hakkฤฑndaki kararฤฑnฤฑn รถnemli bir gรผvenceyi ortadan kaldฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ ve kanunla รงeliลkili olduฤunu sรถyleyebiliriz.”
ABD ve AB, bu raporu bekliyor
ABD Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ, Tรผrkiyeโdeki anayasa deฤiลikliฤi referandumunun neticesini takip ettiklerini, sonuรงlarฤฑn doฤrulanmasฤฑ ve AGฤฐTโin ilk bulgularฤฑna iliลkin raporunu tamamlamasฤฑna kadar yorum yapmayacaklarฤฑnฤฑ aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ. Bakanlฤฑฤฤฑn bir sรถzcรผsรผnรผn Amerikaโnฤฑn Sesiโne e-posta yoluyla yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, โTรผrkiyeโdeki referandum oylamasฤฑnฤฑn neticesini takip ediyoruz. Sonuรงlar doฤrulanana ve AGฤฐTโin ilk bulgularฤฑna iliลkin raporu yayฤฑnlanana kadar yorum yapmaktan kaรงฤฑnacaฤฤฑzโ ifadesini kullanmฤฑลtฤฑ.
AB Komisyonu Baลkanฤฑ Jean Claude Juncker de AB Dฤฑลiลleri ve Gรผvenlik Politikasฤฑ Yรผksek Temsilcisi Federica Mogherini ve AB Komisyonuโnun Geniลleme Mรผzakerelerinden Sorumlu รyesi Johannes Hahn imzasฤฑnฤฑ taลฤฑyan ortak aรงฤฑklamada, referandum sonuรงlarฤฑnฤฑn not edildiฤi belirtilerek, โAGฤฐT Uluslararasฤฑ Gรถzlem Misyonuโnun, kural dฤฑลฤฑlฤฑk iddialarฤฑna iliลkin olanlarla da ilgili olan, deฤerlendirmesini bekliyoruzโ denilmiลti.
Kararlar hรขlรข oybirliฤiyle alฤฑnฤฑyor
AGฤฐT, pek รงok uluslararasฤฑ รถrgรผtten farklฤฑ bir iลleyiล yapฤฑsฤฑna sahip. Geรงmiลinden gelen รงฤฑkar รงatฤฑลmasฤฑnฤฑn en belirgin kalฤฑntฤฑsฤฑ, kararlarฤฑn hala oy birliฤiyle alฤฑnmasฤฑ. Teoride, Andorra ile Rusyaโnฤฑn oyu eลdeger, ancak siyasi gerรงeklikler ve deฤiลik baskฤฑ unsurlarฤฑ, pratikte durumu bu tรผrlรผ bir kilitlenmeye gรถtรผrmรผyor. รte yandan รถrgรผt, daha baลlangฤฑรง aลamasฤฑnda yeni gerekliliklere ayak uydurmasฤฑnฤฑ ve kendini ona gรถre biรงimlendirmeyi becerebilmiล. Bunun en aรงฤฑk รถrneฤi ise, 1992โde kabul edilen โOybirliฤi Eksi Birโ kuralฤฑ. Normalde her tรผrlรผ karar iรงin tรผm katฤฑlฤฑmcฤฑ รผlkelerin onayฤฑ gerekirken, โinsan haklarฤฑ ve temel รถzgรผrlรผkler konusunda AGฤฐK normlarฤฑnฤฑ รงok aรงฤฑk olarak รงiฤnediฤi gerekรงesiyleโ Yugoslavyaโnฤฑn รผyeliฤinin askฤฑya alฤฑnabilmesi iรงin ilk kez bรถyle bir istisnai yรถnteme baลvuruldu.
รrgรผtรผn diฤer ilginรง yรถnรผ ise, alฤฑnan kararlarฤฑn hiรงbir hukuki baฤlayฤฑcฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn bulunmamasฤฑ. Buna raฤmen, bir uluslararasฤฑ anlaลmaya deฤil, karลฤฑlฤฑklฤฑ taahhรผtlere dayanan รถrgรผt sรผrecinde oybirliฤiyle alฤฑnan kararlarฤฑn bรผyรผk bir siyasi aฤฤฑrlฤฑฤฤฑ var. Bir baลka ifade ile, AGฤฐT karar sรผreci yavaล iลleyebiliyor, รงรผnkรผ รผlkelerin ikna edilmesi uzun sรผrebiliyor, ancak alฤฑnan karara uymayan รผlkeye, diฤer รผyeler siyasi baskฤฑ uygulayabiliyor.
