Uluslararasฤฑ kredi derecelendirme kuruluลu Standard & Poor’s’un yeni Tรผrkiye Analisti Elliot Hentov, “Negatif gรถrรผnรผme sahip olan reytinglerde genellikle reyting gรถrรผnรผmรผ ya ‘duraฤan’a yรผkseltilir ya da reyting dรผลรผrรผlรผr. Biz de 2015 yฤฑlฤฑnda bir noktada bu yรถnde bir karar vereceฤiz” dedi.
S&P’nin Tรผrkiye Analisti Hentov, Tรผrkiye’nin “BB+” olan kredi notunun ve “negatif” olan not gรถrรผnรผmรผnรผn teyit edilmesinin ardฤฑndan, ilk kez sorularฤฑ yanฤฑtladฤฑ.
S&P’nin Tรผrkiye’nin bir sonraki kredi notu ve gรถrรผnรผmรผne iliลkin deฤerlendirmesini mayฤฑs ayฤฑnda yapacaฤฤฑnฤฑ belirten Hentov, “Negatif gรถrรผnรผme sahip olan reytinglerde genellikle reyting gรถrรผnรผmรผ ya ‘duraฤan’a yรผkseltilir ya da reyting dรผลรผrรผlรผr. Biz de 2015 yฤฑlฤฑnda bir noktada bu yรถnde bir karar vereceฤiz. Ancak gรถrรผnรผm bu deฤerlendirmede olduฤu gibi yeniden yerinde de kalabilir. Negatif gรถrรผnรผm dediฤimiz zaman bir noktada neyin nerede olacaฤฤฑna karar vermemiz gerekiyor. Eฤer yapฤฑsal รถzelliklerde geliลme olursa, gรถrรผnรผm duraฤana ilerler” dedi.
Hentov, S&P’nin Tรผrkiye’nin not gรถrรผnรผmรผnรผ “duraฤana” รงevirebileceฤi yรถnรผnde beklentilere iliลkin, “ฤฐnsanlar ‘2014 yฤฑlฤฑ Tรผrkiye iรงin kรถtรผ bir yฤฑl deฤildi, neden gรถrรผnรผm hala negatifte?’ diyor. Cevap ลu; รงรผnkรผ yapฤฑsal olarak bir deฤiลim gรถrmรผyoruz. Bu yฤฑlฤฑn kรถtรผ bir yฤฑl olmadฤฑฤฤฑnฤฑn farkฤฑndayฤฑz. Fakat halen alttaki yapฤฑdan endiลe duyuyoruz” ลeklinde konuลtu.
Elliot Hentov, S&P’nin ลubat ayฤฑndaki deฤerlendirmesinde Tรผrkiye’nin kredi notu gรถrรผnรผmรผnรผ “duraฤan”dan “negatif”e รงevirirken “ani duruล” riskine dikkati รงekmesine raฤmen, kurumun mevcut projeksiyonlarฤฑnฤฑn bunu yansฤฑtmadฤฑฤฤฑna iliลkin bir soruya ลรถyle cevap verdi:
“Yฤฑlฤฑn baลlarฤฑnda bรผyรผmede bir ลokun gerรงekleลmesinden ya da ani duruลun olmasฤฑ ihtimalinden dolayฤฑ รงok endiลeliydik. Fakat bu durum olmadฤฑ. Bu yฤฑl Tรผrkiye iรงin kรถtรผ bir yฤฑl deฤildi. Fakat ลubat ayฤฑnda bu risklerin gerรงekleลmesi olasฤฑlฤฑฤฤฑna dair gerekรงelerin hepsi ลu anda da mevcut. Riskler hala orada. Bundan bir yฤฑl sonra yine bu konuลmayฤฑ yapฤฑyor olacak mฤฑyฤฑz? Bรผyรผk olasฤฑlฤฑkla hayฤฑr. รรผnkรผ bizim gรถrรผnรผmรผmรผz genellikle 12 aylฤฑk bir dรถnemi gรถsterir ya da bir yฤฑldan biraz daha uzun bir dรถnemi gรถsterir. Bu yรผzden endiลelendiฤimiz riskler gerรงekleลmiyorsa, ufukta gรถrรผnmรผyorsa en geรง 2015 iรงerisinde bir zamanda, daha rahat hissedeceฤiz. O zaman bu konuda daha rahat olabiliriz.”
S&P tarafฤฑndan Tรผrkiye’nin kredi notu gรถrรผnรผmรผnรผn “negatifte” tutulmasฤฑ yรถnรผndeki kararฤฑnฤฑn gerekรงelerini sฤฑralayan Hentov, “Gรถrรผnรผmรผn negatif olmasฤฑ reytingin รถnรผmรผzdeki dรถnemde en az 3’te 1 oranฤฑnda dรผลebileceฤi olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteriyor. Fakat tersten bakarsanฤฑz, reyting en azฤฑndan 3’te 2 olasฤฑlฤฑkla da dรผลmeyecek” dedi.
Hentov, S&P’nin yakฤฑn dรถneme iliลkin projeksiyonlarฤฑna da deฤinerek, “Tรผm risklere baktฤฑฤฤฑnฤฑzda, hepsini tek bir potada ele aldฤฑฤฤฑnฤฑzda, aลaฤฤฑ yรถnlรผ risklerin yukarฤฑ yรถnlรผ risklerden daha fazla olduฤunu gรถrรผyoruz. Eฤer gรถrรผnรผme ‘duraฤan’ demiล olsaydฤฑk, ‘yukarฤฑ yรถnlรผ ve aลaฤฤฑ yรถnlรผ riskler eลit’ demiล olacaktฤฑk. Tรผrkiye iรงin 2015′ e ilerlerken, halen aลaฤฤฑ yรถnlรผ riskler yukarฤฑ yรถnlรผ risklerden daha fazla. En azฤฑndan reytingin dรผลรผrรผlmesi yรถnรผnde 3’te 1 oranฤฑnda bir risk sรถz konusu. Bu kesin bรถyle olacaฤฤฑ anlamฤฑna da gelmiyor” ifadelerini kullandฤฑ.
” Son 10 yฤฑlda Tรผrkiye bรผyรผme potansiyelinin daha yรผksek olduฤunu ispatladฤฑ”
Tรผrkiye’nin orta vadeli bรผyรผme tahminini ortalama yรผzde 2,8’den yรผzde 3,0’e yรผkselttiklerini belirten Hentov, “Bizim baz senaryomuzda ลok yok. Ekonomik bรผyรผme anlamฤฑnda biraz daha iyimseriz. Fakat Tรผrkiye iรงin yรผzde 3 olarak รถngรถrdรผฤรผmรผz bรผyรผme yeteri kadar yรผksek deฤil. Son 10 yฤฑlda Tรผrkiye bรผyรผme potansiyelinin daha yรผksek olduฤunu ispatladฤฑ. Yรผzde 3, potansiyelin en dรผลรผk seviyesi” deฤerlendirmesinde bulundu.
Hentov, Tรผrkiye’nin potansiyel bรผyรผmesinin mevcut ekonomik bรผyรผmenin รผzerinde olduฤuna iลaret ederek, “Eฤer bana bรผyรผme bir iรงin bir aralฤฑk sorarsanฤฑz, Tรผrkiye’nin bรผyรผme potansiyelinin yรผzde 4-5 arasฤฑ olduฤunu sรถylerim. Bence bu mantฤฑksฤฑz deฤil. Tabii burada bรผyรผmenin finansmanฤฑnฤฑn nasฤฑl olduฤu sorusu var. Ekonomik bรผyรผme sadece tรผketim talepli mi, yoksa yatฤฑrฤฑm destekli mi? Bunlar รถnemli” dedi.
Kredi derecelendirme kuruluลlarฤฑnฤฑn sฤฑklฤฑkla atฤฑfta bulunduฤu cari aรงฤฑk seviyesinin yakฤฑn zamanda dikkate deฤer seviyede azalmฤฑล olmasฤฑna raฤmen, bunun neden not gรถrรผnรผmรผne yansฤฑtฤฑlmadฤฑฤฤฑ sorusuna da Hentov, “รncelikle reytingler bir yฤฑllฤฑk bir performans รผzerinden belirlenmiyor. Yani bir yฤฑl cari aรงฤฑฤฤฑnฤฑz dรผลรผk diฤer yฤฑl fazlaysa, reytingler buna gรถre her yฤฑl azalฤฑp artmฤฑyor. Reytingler bรผyรผk รงapta bu yฤฑlฤฑn ortalamasฤฑ ve gelecekteki รผรง yฤฑla bakฤฑlarak belirleniyor. รรง yฤฑllฤฑk bir dรถnemin ortalamasฤฑna dayanฤฑyor” karลฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ verdi.
Hentov, aรงฤฑklamalarฤฑna ลรถyle devam etti:
“(Cari aรงฤฑฤฤฑn) bir gรผn aลaฤฤฑya รงekilmesi fark yaratmaz. Eฤer cari aรงฤฑฤฤฑ yapฤฑsal olarak indirirseniz olur. Verilere baktฤฑฤฤฑnฤฑzda, kamu borcu, GSYH bรผyรผmesi gibi bu yฤฑlla birlikte geleceฤe dair รผรง yฤฑllฤฑk dรถneme bakฤฑyoruz. รnemli olan bu. Baktฤฑฤฤฑmฤฑz zaman bazฤฑ ลeylerin ilerlediฤini gรถrรผyoruz, dengelenme var. Geรงen bir yฤฑla, 1,5 yฤฑla kฤฑyasla pozitif bir geliลme var, fakat รงok bรผyรผk bir deฤiลim ya da yapฤฑsal bir deฤiลim deฤil. Cari aรงฤฑk iyi durumda ve รถnรผmรผzdeki yฤฑl dรผลรผk petrol fiyatlarฤฑnฤฑn da etkisiyle daha iyi olabilir. Yapฤฑsal olarak 6 ay, 9 ay รถnce endiลelendiฤimiz ลeyler hala geรงerliliฤini koruyor.”
S&P’nin deฤerlendirmesinde cari aรงฤฑฤฤฑn finansman ลeklinin รถnemli olduฤunu vurgulayan Hentov, “Eฤer cari aรงฤฑฤฤฑn hepsi doฤrudan yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmla finanse edilseydi, borรงluluk oranlarฤฑ yรผkselmezdi. Bu daha az endiลe verici olurdu. Tรผrkiye’de 2008-2013 yฤฑllarฤฑ arasฤฑndaki dรถnemde cari aรงฤฑฤฤฑn yรผzde 80’i borรงlanma yoluyla finanse edildi. Biz daha dรผลรผk cari aรงฤฑk seviyesinden dolayฤฑ bu oranฤฑnฤฑn รถnรผmรผzdeki รผรง yฤฑl sรผresince yรผzde 70’e gerilemesini bekliyoruz” ลeklinde konuลtu.
“ECB para politikasฤฑnฤฑn Tรผrkiye’ye olasฤฑ etkilerini bilmiyoruz”
Hentov, Tรผrkiye’nin kredi notu ve gรถrรผnรผmรผne iliลkin raporda ABD Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (Fed) รงฤฑkฤฑล stratejisinin Tรผrkiye รผzerindeki etkilerine yer verilmesine raฤmen Avrupa Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (ECB) varlฤฑk alฤฑm programฤฑnฤฑn olasฤฑ etkilerine yeteri kadar yer verilmediฤi yรถnรผndeki eleลtirileri ise ลรถyle cevaplandฤฑrdฤฑ:
“Fed bir yรถne doฤru hareket ederken, ECB’nin diฤer yรถne doฤru hareket etmesinin Tรผrkiye’ye nasฤฑl etkileri olur? Cevabฤฑnฤฑn bilmiyoruz. ECB’nin 1 trilyon avroluk varlฤฑk alฤฑmฤฑ, Fed’in olasฤฑ 0,25 ya da 0,50 baz puan faiz artฤฑrฤฑmฤฑnฤฑ dengeleyemeyebilir.”
ECB’nin para politikasฤฑnฤฑn olasฤฑ etkilerine iliลkin soru iลaretlerinin oldukรงa fazla olduฤunu belirten Hentov, “Tรผrkiye raporunda ECB’nin para politikasฤฑnฤฑn etkisinden neden bahsetmedik? รรผnkรผ bilmiyoruz. Kimse bilmiyor. Halen birรงok bilinmez var bu alanda. Tabii Tรผrkiye’ye yardฤฑmcฤฑ olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnebiliriz. Aรงฤฑk bir ลekilde eฤer Avrupa’da geniลleme gerรงekten etkisini gรถsterirse, ki bunu bilmiyoruz henรผz, bu Tรผrk bankalarฤฑ ve ลirketleri iรงin iyi bir geliลme olacaktฤฑr” dedi.
Petrol fiyatlarฤฑndaki dรผลรผลรผn Tรผrkiye’ye etkileri
Elliot Hentov, S& P’nin Tรผrkiye raporunda Brent petrol fiyatlarฤฑnฤฑn “orta vadede” varil fiyatฤฑnฤฑ 90 dolar seviyesinde seyretmesinin รถngรถrรผldรผฤรผnรผ belirterek, “Brent petrol fiyatlarฤฑ iรงin รถngรถrdรผฤรผmรผz orta vade, gelecek yฤฑl ve devamฤฑnda iki yฤฑlฤฑ kapsฤฑyor; 2015, 2016, 2017. Bu bizim merkezi tahminimiz. Eฤer petrol fiyatlarฤฑ 90 dolarda olursa bu yฤฑllarda, bu Tรผrkiye iรงin iyi olacaktฤฑr. Bu durumda Tรผrkiye’de cari aรงฤฑk/GSYH oranฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 5 olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyoruz” ifadelerini kullandฤฑ.
Tรผrkiye’deki bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผne iliลkin de deฤerlendirmelerde bulunan Hentov, “Bankalarฤฑn borรงluluk seviyeleri son iki รงeyrektir yรผkseldi, azalmadฤฑ. Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde dฤฑล finansmana olan baฤฤฑmlฤฑlฤฑk artarak devam etme eฤiliminde. Tamam, bu yฤฑl tรผrbรผlanslฤฑ bir yฤฑldฤฑ ve volatilite vardฤฑ. Fakat ne bankalar ne de ลirketler dฤฑล finansmana olan baฤฤฑmlฤฑlฤฑklarฤฑnฤฑ azaltma fฤฑrsatฤฑnฤฑ kullandฤฑ. Bu biraz rahatsฤฑz edici. รรผnkรผ istikrarlฤฑ bir dรผnyada deฤiliz. Aksine dรผnya sadece jeopolitik alanda deฤil finansal tarafta da son derece oynak bir durumda. Bu baฤlamda halen risk gรถrรผyoruz” diye konuลtu.
Hentov, Tรผrkiye’de ilerleyen dรถnemde enflasyonun dรผลmesini beklediklerinin altฤฑnฤฑ รงizerek, “Tรผrkiye bu anlamda enflasyonla olan savaลฤฑ aรงฤฑsฤฑndan kendine has bir durumda. Neredeyse bรผtรผn Avrupa deflasyonla savaลฤฑyor. Asya deflasyonla savaลฤฑyor. ABD’de bile enflasyon son derece dรผลรผk ama Tรผrkiye bu anlamda istisnai kalฤฑyor” dedi.
Tรผrkiye’nin รถnรผndeki fฤฑrsatlar ve riskler
Hentov, Tรผrkiye’nin ekonomik bรผyรผme potansiyelinin yรผksek olmasฤฑnฤฑn en temel fฤฑrsatlardan birisi olduฤunu vurgulayarak, “Tรผrkiye’nin yรผzde 3’รผn รผzerinde bir bรผyรผmeyi kaydetmemesi iรงin bir neden gรถremiyoruz” ifadesini kullandฤฑ.
Tรผrkiye’nin ihracatฤฑ iรงerisindeki ithal mamullerle olan ihtiyacฤฑ da azaltabileceฤini belirten Hentov, “Tรผrkiye jeostratejik konumunu kullanarak enerji geรงiล koridorunda bir merkez haline gelebilir ve enerji maliyetlerini aลaฤฤฑ รงekebilir. Tรผrkiye’nin kamu finansmanฤฑnฤฑn iyi bir durumda olmasฤฑ gรผรงlรผ yanฤฑ. Son birkaรง yฤฑldฤฑr Tรผrkiye’de mali politika son derece sorumlu davrandฤฑ. Kamu borcu seviyesi de azalฤฑyor” dedi.
Elliot Hentov, Tรผrkiye’nin รถnรผndeki en temel iki riskin dฤฑล finansman koลullarฤฑndaki ani deฤiลiklik ve jeopolitik geliลmeler olduฤunu dile getirerek, sรถzlerini ลรถyle tamamladฤฑ:
“En bรผyรผk risk dฤฑล finansman konusu. Ani duruลun olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnmรผyoruz. Fakat daha bรผyรผk problem ani bir ลekilde finansman maliyetlerinin artmasฤฑ ลeklinde olabilir. Birden kรผresel piyasalarda deฤiลimler olabilir ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlar ve borรง verenler Tรผrkiye’yi farklฤฑ gรถrmeye baลlayabilir. O durumda borรงlanma maliyetleri artabilir. Biz bu riskten dolayฤฑ endiลe duyuyoruz. ฤฐkinci en bรผyรผk risk ise jeopolitik tarafta yer alฤฑyor. Tรผrkiye’nin bรถlgesi kolay bir alan deฤil. Suriye’deki ve Irak’taki istikrarsฤฑzlฤฑฤฤฑn Tรผrkiye’nin iรงerisinde de yerel sorunlara yol aรงmasฤฑ olasฤฑlฤฑฤฤฑ var.”
S&P, 21 Kasฤฑm’da yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirmede Tรผrkiye’nin kredi notunu “BB+”, not gรถrรผnรผmรผnรผ ise “negatif” olarak teyit ettiฤini aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
