Tรผrkiye Bankalar Birliฤi (TBB) Baลkanฤฑ ve Ziraat Bankasฤฑ Genel Mรผdรผrรผ Alpaslan รakar, Bloomberg HT yayฤฑnฤฑnda bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผne iliลkin deฤerlendirmelerde bulundu.
รakar’ฤฑn รถne รงฤฑkan ifadeleri ลunlar oldu:
Tรผrkiye ekonomi modelinde hedef, ithalata dayalฤฑ, tรผketimin รถn plana รงฤฑktฤฑฤฤฑ cari aรงฤฑฤa sebebiyet veren modelden รงฤฑkฤฑp yerel รผretim ve cari denge รผzerinde bรผyรผmeyi sรผrdรผrรผlebilir kฤฑlmaktฤฑ.
Bu modelde yatฤฑrฤฑm ve istihdam gibi anahtar kavramlar รถne รงฤฑkฤฑyordu.
รretimde yรผksek teknolojiye dayalฤฑ, รผretimi mรผmkรผn olduฤunca yurt iรงinde katma deฤerle yapmak felsefesiyle yola รงฤฑkฤฑldฤฑ.
Tรผrkiye’nin ihracatฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda bunun kฤฑsmen baลarฤฑldฤฑฤฤฑ gรถrรผldรผ.
2022’nin รถzetini savaลtan baฤฤฑmsฤฑz yapmak eksik olur. Savaล birรงok maliyeti de ekledi. Euro Bรถlgesi’nde maliyetler yรผkselince bizim ithalat รผzerinden maliyetlerimiz de arttฤฑ.
Tรผrkiye’deki cari dengenin sรผrdรผrรผlebilir olmasฤฑ รถnemli. Bunun iรงin ihracat, turizm gibi Dรถviz kazandฤฑrฤฑcฤฑ faaliyetler bizim iรงin รถnemli. Yurt dฤฑลฤฑ mรผteahhitlik Rusya ve Orta Doฤu’daki geliลmeler dolayฤฑsฤฑyla istediฤimiz gibi gerรงekleลmedi.
Cari dengede pozitif geliลmeler olmasฤฑna raฤmen maliyet tarafฤฑnda enerjinin olumsuz etkisi oldu. 2022’de enerji faturasฤฑ 97 milyar dolara vardฤฑ.
Tรผm bunlara raฤmen bรผyรผmede emsal รผlkelere gรถre pozitif bir performans gรถsterdik. Yรผzde 5 civarฤฑnda bรผyรผme makul bir bรผyรผme. รin geliลmekte olan รผlkelerde sฤฑralamayฤฑ etkiliyor.
Bรผyรผmenin kompozisyonunda son รงeyrekte iรง tรผketim etkili olmakla beraber net ihracatฤฑn katkฤฑsฤฑ hep oldu. Makine yatฤฑrฤฑmlarฤฑ son 12 รงeyrektir artฤฑล kaydediyor. Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn tรผm rasyolarฤฑ pozitif kaydedildi.
Bรผtรงe de belli bir disiplin iรงinde kaldฤฑ. Kamu ve รถzel sektรถrรผn yabancฤฑ para cinsinden borรงlarฤฑ nisbi ลekilde azaldฤฑ.
“Enflasyon fiyat mekanizmasฤฑnฤฑ bozar”
Enflasyon fiyat mekanizmasฤฑnda ciddi bir bozulma getiriyor. Enflasyonda tedbir alฤฑnmazsa sabit gelirlinin durumu bozulur. Enflasyonda sabit gelirlileri koruyacak dรผzenlemeler gerekir. Son dรถnemde alฤฑnan bazฤฑ dรผzenlemeler vatandaลฤฑ koruma hedefi gรถzetiyor.
Enflasyon dรผnyada da 2022’de en bรผyรผk sorun oldu.
Enflasyonun nedenlerine bakmak lazฤฑm. 2020 yฤฑlฤฑnda pandeminin etkisiyle รผretimi ve istihdamฤฑ korumak amacฤฑyla tรผm รผlkeler geniลleyici para politikasฤฑ uyguladฤฑ. Bu da talep enflasyonu yarattฤฑ. Bu talep enflasyonu รผzerine bir de sonra maliyet enflasyonu geldi. ABD ve Avrupa’da resesyonu gรถze alarak faizler artฤฑrฤฑldฤฑ. Tรผrkiye bรผyรผmeden taviz vermek istemediฤi iรงin arzฤฑ artarak enflasyonu kontrol altฤฑna alma yoluna gitti.
“Enflasyonun yรถnetilebilir seviyelere geleceฤini dรผลรผnรผyorum”
Euro Bรถlgesi’nde resesyonun kฤฑsmen gevลeyeceฤi รถngรถrรผlรผyor. Enflasyonu รถnรผmรผzdeki dรถnemde mutlaka aลaฤฤฑ รงekmemiz gerekiyor. Burada mutlaka arzฤฑ artฤฑrฤฑp, katma deฤerli รผretimi artฤฑrmalฤฑyฤฑz. Tรผrkiye’nin enflasyonun temelinde her zaman cari aรงฤฑk olmuลtur. Cari aรงฤฑฤฤฑ yรถnetecek politikalar geliลtirmeliyiz.
Ekonomide tek deฤiลen yoktur. Tรผm dinamikleri doฤru kurgulayarak modelleri iลlemek gerekir. Beklentilerin doฤru yรถnetilmesi lazฤฑm. Tรผrkiye’de enflasyonda beklentilerin kฤฑrฤฑlacaฤฤฑnฤฑ, enflasyonun da yรถnetilir seviyelere geleceฤini dรผลรผnรผyorum.
Son zamanlarda yapฤฑlan bazฤฑ dรผzeltme kalemlerinin piyasada ลรผphesiz geniลletici bir etki yaratacaฤฤฑ aรงฤฑk. Enflasyonda sabit gelirlileri koruyacak dรผzenlemeler yapฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Ben bunlarฤฑ bu kapsamda deฤerlendiriyorum. Bunu TCMB Baลkanฤฑmฤฑz da belirtti, hesaplamalarฤฑnฤฑn yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Krediler yรผzde 93 arttฤฑ
2022’de bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn kredi bรผyรผmesi 2,6 trilyon TL. 23 milyar dolarlฤฑk yabancฤฑ para kredi bakiyesi de kapatฤฑldฤฑ. Reel sektรถre 1,7 trilyon TL kredi kullandฤฑrdฤฑk. Reel sektรถre kullandฤฑrฤฑlan kredi yรผzde 93 oranฤฑnda arttฤฑ. KOBฤฐ kredilerinde artฤฑล yรผzde 104 seviyesinde.
Finansal eriลim aรงฤฑsฤฑndan bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn reel sektรถre verdiฤi kredide eksiklik olduฤunu sรถylemek doฤru deฤil.
Tรผrkiye’nin finansal sisteminin yรผzde 85’i bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde. Tรผrkiye’de kullandฤฑrฤฑlan kredilerin yรผzde 98’i de bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde. Yรผkรผn รถnemli kฤฑsmฤฑ sektรถrรผn รผzerinde ve biz sorumluluklarฤฑmฤฑzฤฑn farkฤฑndayฤฑz.
Tรผrkiye’de toplam kredi bรผyรผklรผฤรผ 7,7 trilyon TL’dir.
Makroihtiyati tedbirler kredilerin doฤru alanlara gitmesi iรงin uygulandฤฑ. Bu tarafta baลarฤฑ saฤlandฤฑ. KOBฤฐ’lere, esnaflara kullandฤฑrฤฑlan krediler dรผzenlemelere tabi deฤil. Selektif olmayan krediler iรงin aylฤฑk yรผzde 3 bรผyรผme รถngรถrรผldรผ ya da yรผzde 30 menkul kฤฑymet tesisi getirildi.
Kredilerin yรผzde 20’si bireysel, yรผzde 80’i de reel sektรถre gitti. Bir yฤฑlda KOBฤฐ’lerin kredilerdeki payฤฑ yรผzde 5 arttฤฑ. ฤฐmalat sanayisinin payฤฑ yรผzde 29’a รงฤฑktฤฑ. Selektif kredi politikasฤฑ bu sonuรงlarฤฑ doฤurdu.
Bankacฤฑlฤฑk topladฤฑฤฤฑ kaynaฤฤฑ iki gruba daฤฤฑtฤฑr. Bunlardan ilki kamu. Hazine’nin borรงlanmasฤฑnฤฑn yรผzde 70’ini bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ karลฤฑlฤฑyor.
Menkul kฤฑymet tesisinin ekstra bir ลok olmadฤฑฤฤฑ durumda sermaye yeterlilikleri รผzerinde bir sorun oluลturacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnmรผyorum.
Sermaye ihtiyacฤฑ anlamฤฑnda Tรผrkiye’de sermaye konmasฤฑ gerekir denen bir banka yok. Bankalarฤฑmฤฑz sermaye rasyolarฤฑna gรถre iyi durumda. Acil bir sermaye ihtiyacฤฑ iรงinde olan bankamฤฑz yok.
3 kamu bankasฤฑnฤฑn bilanรงo bรผyรผklรผฤรผ yรผzde 37 paya tekabรผl ediyor. Kredilerin de yรผzde 48’i รผรง kamu bankasฤฑ รผzerinde. Son 3 yฤฑlda bunlar artฤฑล gรถsterdi. Yรผzde 37-40 sektรถrรผ domine eden bir rakam deฤildir.
“KKM’de 1 trilyon TL civarฤฑ TCMB taraflฤฑ”
Kur korumalฤฑ mevduatta 1 trilyon TL civarฤฑ TCMB taraflฤฑ, 400 milyon TL’si de Hazine’nin รผrรผnรผnde. KKM sรผreรง itibariyle baลarฤฑlฤฑ oldu. Mevduatฤฑmฤฑzฤฑn yรผzde 35’i TL idi, bu oran yรผzde 54’e รงฤฑktฤฑ.
KKM’de yรผzde 12 faiz oranฤฑ dรผลรผk kalmฤฑลtฤฑ. TCMB de bankalarฤฑ bu konuda serbest bฤฑraktฤฑ.
KKM bize รถnemli bir maliyet avantajฤฑ saฤlฤฑyordu. รnรผmรผzdeki sรผreรง itibariyle biz yรผzde 60 hedefinin tutturulmasฤฑna bakacaฤฤฑz. Sektรถr son dรถnemde 5-6 puanlฤฑk opsiyonlar veriyordu. Kabaca ben burada รผst sฤฑnฤฑrฤฑn yรผzde 17-18 seviyelerine oturacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum.
Forward iลlemlerin รงok bรผyรผk bir payฤฑ yok, dรผzenlemelerin etkisi sฤฑnฤฑrlฤฑ kalฤฑr.
Bizim ana finansman kaynaฤฤฑmฤฑz mevduat. Mevduat dฤฑลฤฑ kaynaklar da var. Mevduatta ortalama bir maliyet buluruz. Bu ortalama maliyet dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda net faiz marjฤฑnฤฑ yakalayabilecek durumdayฤฑz. Ziraat Bankasฤฑ’nฤฑn bu marjฤฑ yรผzde 5 civarฤฑnda.
Sektรถrรผn 218 milyar dolar yabancฤฑ mevduatฤฑ var, kredisi de 132 milyar dolar civarฤฑnda. Ciddi anlamda yabancฤฑ para mevduat var. Otorite yabancฤฑ para olanlarฤฑn yabancฤฑ para kredi kullanmasฤฑnฤฑ istiyor.
2 yฤฑl รถncesine gรถre uluslararasฤฑ sermaye hareketleri duraฤan. Ama dรผnyada รงok fazla para var. Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ olarak kaynak bulma konusunda bir kฤฑsฤฑtฤฑmฤฑz yok.
Sendikasyonlarฤฑmฤฑzฤฑ yenileyebilecek durumda. 500 milyon dolarlฤฑk eurobond ihracฤฑna 2,5 milyar dolarlฤฑk talep geldi. Bu borรงlanmamฤฑzฤฑ gerรงekleลtirdik.
Yurt dฤฑลฤฑ borรงlanmanฤฑn maliyeti arttฤฑ ancak kaynak bulma sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ yok.
Ziraat’in kredi payฤฑ yรผzde 16, kurumsal kredilerdeki payฤฑ yรผzde 19 civarฤฑnda. 481 milyar TL’lik kredi bรผyรผmesi gerรงekleลtirdik.
2022’de sektรถrรผn รถzkaynak kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑ yรผzde 40 civarฤฑndaydฤฑ. Ziraat’in yรผzde 28-29 civarฤฑndaydฤฑ. Enflasyon muhasebesi uygulansa รถzkaynak kรขrlฤฑlฤฑฤฤฑmฤฑz yรผzde 16,7 olurdu.
BDDK banka bazฤฑnda bazฤฑ hususlarฤฑ dikkate alarak belli marjlarda kar daฤฤฑtฤฑmฤฑna yol aรงabilir. Tabii bunu รงok bรผyรผk bir temettรผ gibi algฤฑlanmamalฤฑ. BDDK’ya bu yรถnde bankalar taleplerini iletmiลti. Bu aรงฤฑdan bankalar da memnun.
“Tarฤฑm รถnemli bir sektรถr”
Gรผvenilir ve sรผrdรผrรผlebilir gฤฑda en รถnemli unsurlardan biri oldu. Tarฤฑm en รถnemli sektรถr olmaya devam edecek. รlkemizin bu konuda bรผyรผk potansiyeli var. Bizim ana misyonumuz tarฤฑmฤฑ finanse etmek. Geรงen sene tarฤฑmda yeni bir fokus yaลadฤฑk. Bunun tanฤฑmฤฑnฤฑ da tarฤฑm ekosistemi olarak yaptฤฑk. Tarฤฑmda genรงlerimizin, kadฤฑnlarฤฑmฤฑzฤฑ yer almasฤฑnฤฑ istiyoruz. Tarฤฑmda รถlรงeฤe รถnem veriyoruz, teknolojinin kullanฤฑlmasฤฑ gerektiฤine inanฤฑyoruz.
2022’de 232 milyar TL’lik tarฤฑm kredisi kullandฤฑrdฤฑk. 2023 yฤฑlฤฑnda da รงiftรงimizin yanฤฑnda olmaya devam edeceฤiz.
Yeni konut kredi kampanyasฤฑna 5 gรผnde 808 mรผลteri baลvurdu.
