- TL’deki kayฤฑp yรผzde 45’i buldu
- Kur artฤฑลlarฤฑna yol aรงan bu aรงฤฑklamalar hali hazฤฑrda vatandaลa nasฤฑl yansฤฑyor?
- รreticiden tรผketiciye dokuz kat fark
- “Somut destekler verilmeli”
- “Enflasyona 5-6 puan ek yรผk”
- Faizlerdeki dรผลรผล ve fiyatlardaki hฤฑzlฤฑ yรผkseliลin bir yansฤฑmasฤฑ da TL’den kaรงฤฑล oldu.
- “Paranฤฑn dรถrtte biri eriyor”
Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan‘ฤฑn faizi indirerek uzun vadede yatฤฑrฤฑmฤฑ ve istihdamฤฑ artฤฑrma politikasฤฑ izleyeceฤi aรงฤฑklamalarฤฑ, Tรผrk Lirasฤฑ’nda (TL) tarihi deฤer kayฤฑplarฤฑna raฤmen sรผrรผyor. Erdoฤan’ฤฑn dรผn akลam TRT ortak yayฤฑnฤฑnda “faizleri dรผลรผrme” hedefini yinelemesi sonrasฤฑ, dolar kuru 13.96 ile yeni rekorunu kฤฑrdฤฑ.
TL’deki kayฤฑp yรผzde 45’i buldu
TL’deki deฤer kaybฤฑ yฤฑlbaลฤฑndan bu yana yรผzde 45’i bulurken, sadece Kasฤฑm ayฤฑndaki kayฤฑplar yรผzde 29’a ulaลtฤฑ. Cumhurbaลkanฤฑ ise “dรผลรผk faizle vatandaลฤฑ, esnafฤฑ rahata รงฤฑkarmak ve daha รงok yatฤฑrฤฑm almayฤฑ’ hedeflediklerini belirtiyor.
Kur artฤฑลlarฤฑna yol aรงan bu aรงฤฑklamalar hali hazฤฑrda vatandaลa nasฤฑl yansฤฑyor?
DW’den Pelin รlker’in haberine gรถre, Erdoฤan, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn Eylรผl ayฤฑndan itibaren uyguladฤฑฤฤฑ faiz indirimlerinin enflasyona olumlu yansฤฑyacaฤฤฑ gรถrรผลรผnde. Ancak fiyatlardaki hฤฑzlฤฑ yรผkseliล Cumhurbaลkanฤฑ’nฤฑn gรถrรผลรผyle รงakฤฑลฤฑyor.
Tรผrkiye Ziraat Odalarฤฑ Birliฤi’nin (TZOB) verilerine gรถre Kasฤฑm ayฤฑnda markette fiyatlar el yaktฤฑ. Verilere gรถre fiyatฤฑ en fazla artan รผrรผn yรผzde 34,56 ile patlฤฑcan oldu. Patlฤฑcandaki fiyat artฤฑลฤฑnฤฑ yรผzde 29,09 ile kuru kayฤฑsฤฑ, yรผzde 25,86 ile sivri biber, yรผzde 23,36 ile mฤฑsฤฑr รถzรผ yaฤฤฑ, yรผzde 19,74 ile havuรง, 18,97 ile yumurta ve yรผzde 17,89 ile toz ลeker izledi.
รreticiden tรผketiciye dokuz kat fark
TZOB’a gรถre Kasฤฑm’da temel gฤฑda รผrรผnlerinde fiyat artฤฑลlarฤฑ hฤฑzlanฤฑrken รผretici-market arasฤฑndaki fiyat farkฤฑ da dokuz kata yaklaลtฤฑ.Verilere gรถre fiyatlar, รผreticiden markete gelinceye dek limonda yรผzde 790, kuru soฤanda yรผzde 309, ฤฑspanakta yรผzde 233, portakal ve elmada yรผzde 221, bir litre sรผtte yรผzde 168, yumurtada yรผzde 65 arttฤฑ.
Fiyat artฤฑลlarฤฑnda ise TL’deki deฤer kaybฤฑ etkili oldu. DW Tรผrkรงe’ye konuลan Ziraat Mรผhendisleri Odasฤฑ (ZMO) Baลkanฤฑ Baki Remzi Suiรงmez, Tรผrkiye’nin gรผbrede, mazotta, tohumda, ilaรงta, yemde yurt dฤฑลฤฑna baฤฤฑmlฤฑ olduฤuna iลaret ediyor.
Suiรงmez, dรถvizdeki artฤฑลlarฤฑn gรผbre dahil olmak รผzere temel girdilerde fiyat artฤฑลlarฤฑna, bunun da รงiftรงinin daha az girdi kullanmasฤฑna neden olduฤuna dikkat รงekiyor. Bu yapฤฑnฤฑn รงiftรงinin daha az verim almasฤฑ ve รผretimin dรผลmesiyle sonuรงlandฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Suiรงmez, “Bรถylesine bir ortamda รผretici kazanamazken, tรผketicinin de kazanamadฤฑฤฤฑ bir ortamda maalesef ลekilsel denetimler dฤฑลฤฑnda gฤฑda tedarik zincirindeki sorunlar da kalฤฑcฤฑ olarak รงรถzรผlmรผyor” diyor.
Suiรงmez’e gรถre kuraklฤฑk ve sulamaya yรถnelik yeterli adฤฑm atฤฑlmamasฤฑ da รผretimin dรผลmesine ve yurtdฤฑลฤฑndan รผrรผn baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ artฤฑrarak fiyatlarฤฑn yรผkselmesine neden oluyor.
“Somut destekler verilmeli”
ZMO Baลkanฤฑ, bu sorunun รงรถzรผlmesi iรงin รถncelikle dรถvizdeki artฤฑลฤฑn frenlenmesi gerektiฤi gรถrรผลรผnde. Diฤer yandan tarฤฑmsal girdilere mutlaka ek destekler verilmesi ve bu desteklerin zamanฤฑnda รถdenmesinin gerekliliฤine iลaret eden Suiรงmez, “รiftรงinin รผretime devam etmesi, dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑn azalmasฤฑ, yurt dฤฑลฤฑndaki artan fiyatlarฤฑ da dikkate alarak รถnรผmรผzdeki yฤฑlda รผretimin daha fazla artmasฤฑna yรถnelik somut desteklerin verilmesi gerekiyor. Aksi halde รผretici ile tรผketici arasฤฑndaki makasฤฑn aรงฤฑlmasฤฑ hem รผreticimizin hem de tรผketicinin zarar ettiฤi bir sonuca varacaktฤฑr” diye konuลuyor.
Ekonomist Barฤฑล Soydan da Tรผrkiye’nin sadece tarฤฑmsal girdi deฤil tarฤฑm รผrรผnรผ de ithal ettiฤini vurguluyor. Soydan, “Mesela en temel ihtiyaรง maddesi buฤday bile ithal ediliyor. Geรงen yฤฑl biliyorsunuz Tรผrkiye’de bir kuraklฤฑk problemi vardฤฑ. O nedenle rekolte de her zamankinden dรผลรผk geldi. Bu nedenle ithalat daha da artacak. Bu ne demek? ฤฐthalatฤฑ dolarla euro ile yaptฤฑฤฤฑmฤฑza gรถre, ithal รผrรผnlerin de fiyatlarฤฑ pahalฤฑ, bu da tabii ki ekmeฤe ve diฤer bรผtรผn gฤฑda รผrรผnlerine yansฤฑyacak” diyor.
“Enflasyona 5-6 puan ek yรผk”
Dolardaki son yรผkseliลler ise gelecek dรถnem enflasyonuna olumsuz yansฤฑyacak.
Barฤฑล Soydan, enflasyonda dรถviz kuru geรงiลkenliฤinin son dรถnemde yรผzde 30 civarฤฑna yรผkseldiฤine dikkat รงekiyor. Soydan, “Yani dolar bir birim arttฤฑฤฤฑnda fiyatlar genel seviyesi onun รผรงte biri oranฤฑnda artฤฑyor. รnรผmรผzdeki 3-6 ay iรงinde enflasyona ลimdi geรงtiฤimiz aydaki yรผzde 20’lik artฤฑลtan yaklaลฤฑk bir 5-6 puanlฤฑk bir ek yรผk geleceฤini gรถreceฤiz” diyor.
Faizlerdeki dรผลรผล ve fiyatlardaki hฤฑzlฤฑ yรผkseliลin bir yansฤฑmasฤฑ da TL’den kaรงฤฑล oldu.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (TCMB) Haftalฤฑk Para ve Banka ฤฐstatistikleri’ne gรถre 19 Kasฤฑm itibariyle bankalarda bulunan toplam yabancฤฑ para mevduatฤฑ 262 milyar 157 milyon dolara yรผkseldi. Bu tutarฤฑn 235 milyar 40 milyon dolarฤฑ yurt iรงinde yerleลik kiลilerin hesaplarฤฑnda toplandฤฑ. Yurt iรงi yerleลiklerin toplam yabancฤฑ para mevduatฤฑndaki deฤiลim, parite etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑlarak deฤerlendirildiฤinde dรถviz mevduatฤฑnda 524 milyon dolarlฤฑk artฤฑล gรถrรผldรผ.
“Paranฤฑn dรถrtte biri eriyor”
Ekonomist Barฤฑล Soydan, dรถviz mevduatlarฤฑndaki hฤฑzlฤฑ yรผkseliลi ลรถyle deฤerlendiriyor:
“Vatandaล รงok basit hesabฤฑnฤฑ yapฤฑyor. Bankalarda mevduata gรถtรผrรผp parasฤฑnฤฑ yatฤฑrsa, TL olarak tutmaya kalksa faiz yรผzde 14-15 civarฤฑnda. Resmi enflasyon yรผzde 20, gerรงek enflasyon ENAG araลtฤฑrma grubu tarafฤฑndan yรผzde 50 olarak aรงฤฑklanฤฑyor. Diyelim ki yรผzde 40. ลimdi enflasyon yรผzde 40 iken bankanฤฑz size yรผzde 14 faiz veriyorsa bu ne demek? Yaklaลฤฑk yรผzde 26 fark var. Yani koyduฤunuz paranฤฑn dรถrtte biri bir sene iรงinde eriyecek demek. Bu nedenle kim neden tutsun TL’de parasฤฑnฤฑ?โ
Mevduat faizlerinin Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn politika faizine gรถre belirlendiฤini ifade eden Soydan, faiz indirimlerinin bu etkisinin de olduฤunu, insanlarฤฑn dolar, euro ve altฤฑna yรถneldiฤini, TL’den kaรงฤฑลฤฑn da kurlardaki artฤฑลฤฑ hฤฑzlandฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ sรถzlerine ekliyor.
Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu Kasฤฑm ayฤฑna ait enflasyon verisini Cuma gรผnรผ aรงฤฑklayacak. Merkez Bankasฤฑ ise bugรผn piyasaya dรถviz satarak kurdaki yรผkseliลe mรผdahale etti. Ancak mรผdahale sonrasฤฑ 12.80 TL’ye gerileyen dolar kฤฑsa sรผrede tekrar 13 TL รผzerine รงฤฑktฤฑ.
