CHP, ฤฐyi Parti, Saadet Partisi, Demokrat Parti, Gelecek ve DEVA partilerinin ortaklaลa yรผrรผttรผฤรผ gรผรงlendirilmiล parlamenter sisteme geรงiล รงalฤฑลmasฤฑnda sona gelindi. Bugรผn ‘kamu yรถnetimi ve siyasi etik’ baลlฤฑklarฤฑnฤฑn ele alฤฑnacaฤฤฑ son toplantฤฑnฤฑn yapฤฑlmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan ortak metnin hazฤฑrlanmasฤฑ ve altฤฑ partiden temsilcinin รผzerinde รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ gรผรงlendirilmiล parlamenter sistem รถngรถrรผleri bir rapor halinde parti genel baลkanlarฤฑna sunulacak. Bu sunumdan sonra parti liderlerinin kamuoyuna bir aรงฤฑklama yapmasฤฑ bekleniyor.
Kararโda yer alan habere gรถre, รงalฤฑลmalarฤฑ yรผrรผten altฤฑ parti yasama, yรผrรผtme ve yargฤฑ alanlarฤฑnda cumhurbaลkanฤฑnฤฑn yetkilerinin sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑlmasฤฑ konusunda anlaลma saฤladฤฑ.
Cumhurbaลkanฤฑ yetkilerine sฤฑnฤฑrlama
Bu yetkilerin baลฤฑnda cumhurbaลkanฤฑnฤฑn olaฤanรผstรผ hal (OHAL) kararnamesi รงฤฑkarma yetkisi geliyor. Cumhurbaลkanฤฑna sadece ‘temsili gรถrev ve yetkiler tanฤฑnmasฤฑ’nฤฑ isteyen muhalefet, cumhurbaลkanฤฑnฤฑn tek baลฤฑna imza atabileceฤi iลlemlerin de tek tek belirlenmesi yรถnรผnde tavฤฑr almฤฑล durumda. Muhalefetin planladฤฑฤฤฑ cumhurbaลkanฤฑ profili ve yetkileri ลรถyle sฤฑralanmakta:
Cumhurbaลkanฤฑnฤฑn Tรผrkiye’de daha รถnce uygulanan parlamenter sistemde olduฤu gibi bakanlarฤฑ veto yetkisi olmayacak. Cumhurbaลkanฤฑ yasalarฤฑ yeniden gรถrรผลรผlmek รผzere meclise gรถnderebilecek ancak yasalarฤฑ veto yetkisine sahip olmayacak. Cumhurbaลkanฤฑ 7 yฤฑl sรผreyle, tek dรถnem iรงin seรงilecek. Gรถrevini tamamladฤฑktan sonra siyaset yapamayacak.
Cumhurbaลkanฤฑ hรผkรผmet kurma gรถrevini parlamentoda en รงok sandalyeye sahip siyasi parti liderine verecek. Eฤer, hiรงbir parti tek baลฤฑna hรผkรผmet kuracak รงoฤunluฤa sahip deฤilse cumhurbaลkanฤฑ โseรงim hรผkรผmetiโ kuramayacak. Cumhurbaลkanฤฑnฤฑn โseรงim hรผkรผmetiโ kurup, รผlkeyi erken seรงime gรถtรผrme yetkisi de olmayacak. Neden bรถylesi bir anlaลmaya vardฤฑklarฤฑnฤฑ anlatฤฑrken 7 Haziran 2015 seรงimlerine gรถnderme yapan muhalefet partisi temsilcileri, 7 Haziran 2015’te AKP’nin tek baลฤฑna hรผkรผmet kurma รงoฤunluฤunu kaybettiฤi halde Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤanโฤฑn CHPโye hรผkรผmet kurma gรถrevi vermek yerine seรงim hรผkรผmeti kurulmasฤฑnฤฑn รถnรผnรผ aรงarak รผlkeyi 1 Kasฤฑm 2015โte yeniden seรงime gรถtรผrdรผฤรผnรผ hatฤฑrlatฤฑyor.
Gรผรงlendirilmiล parlamenter sistemde cumhurbaลkanฤฑnฤฑn yetkileri sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑlฤฑrken, baลbakanฤฑn yetkileri artฤฑrฤฑlacak. Baลbakan meclis รผyeleri arasฤฑndan ve milletvekili seรงilme yeterliฤine sahip olanlar arasฤฑndan bakanlarฤฑ atayabilecek.
Yargฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑn saฤlanmasฤฑ
Tรผrkiye’de yargฤฑ baฤฤฑmsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑn saฤlanmasฤฑ iรงin Hakimler ve Savcฤฑlar Kuruluโnun ikiye ayrฤฑlmasฤฑnฤฑ รถngรถren muhalefet partileri, รถzellikle Hakimler Kurulu’nda adalet bakanฤฑ ile mรผsteลarฤฑnฤฑn olmamasฤฑ gerektiฤini savunuyor. Muhalefetin anlaลmasฤฑna gรถre Hakimler Kurulu ile Savcฤฑlar Kuruluโna รผye atanmasฤฑnda yรผrรผtmenin yetkisi olmayacak. Kurullarฤฑn รผyelerinin belirlenmesinde TBMM, yargฤฑ organlarฤฑ ve barolar etkili olacak. Duruลma salonlarฤฑnda savunma ve iddia makamฤฑ eลit dรผzeydi olacak. Savcฤฑlarฤฑn รผst basamakta oturacaฤฤฑ kuralฤฑna son verilecek.
Gensoruโya geri dรถnรผล
Altฤฑ muhalefet partisi Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan ile MHP lideri Devlet Bahรงeli’nin iddia ettiฤinin aksine cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ hรผkรผmet sisteminin meclisi tamamen gรผรงsรผzleลtirdiฤi konusunda hemfikir. Bu yรผzden cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ hรผkรผmet sistemine geรงildiฤinde kaldฤฑrฤฑlan meclisin hรผkรผmeti denetim yollarฤฑnฤฑn baลฤฑnda gelen gensoru uygulamasฤฑ yeniden getirilecek.
Gensoru uygulamasฤฑnda ‘yapฤฑcฤฑ gรผvensizlik oyu’nun saฤlanmasฤฑ esas alฤฑnacak. Yeni hรผkรผmet kurulmasฤฑ gรผvence altฤฑna alฤฑnmadan gensoruyla hรผkรผmet dรผลรผrรผlemeyecek. Hรผkรผmet iรงin gรผvensizlik oyu verenler, yeni hรผkรผmetin kurulacak olmasฤฑnฤฑn da garantisini sunmak durumunda olacaklar.
Yeni sistemde yรผzde 3’lรผk seรงim barajฤฑ isteyen muhalefet partileri, yรผzde 1 oy alan her partinin Hazine yardฤฑmฤฑndan yararlanmasฤฑnฤฑ da รถngรถrรผyor.
‘Tek adam rejimini bitiriyoruz’
Altฤฑ muhalefet partisi, Tรผrkiye’de รผรง buรงuk yฤฑldฤฑr yรผrรผrlรผkte olan cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ hรผkรผmet sistemine dรถnรผk eleลtirilerini seรงim kampanyalarฤฑnda โTek adam rejimini bitiriyoruzโ mesajฤฑyla halkla paylaลacak.
Muhalefetin gรผรงlendirilmiล parlamenter sistemi halka anlatฤฑrken, Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤanโฤฑn mevcut durumdaki ‘olaฤanรผstรผ yetkileri’ne iลaret etmesi bekleniyor.
