ABD Baลkanฤฑ Donald Trump tarafฤฑndan da desteklenen birinci gรถrรผล, ฤฐran’ฤฑn barฤฑลรงฤฑ bir yolda olmadฤฑฤฤฑ dรผลรผncesini savunuyor. ฤฐรงeriฤine dair รงok az ayrฤฑntฤฑ paylaลฤฑlmฤฑล olan aรงฤฑklamaya gรถre, ฤฐran, bรถlgedeki bazฤฑ ABD unsurlarฤฑna karลฤฑ saldฤฑrฤฑ hazฤฑrlฤฑฤฤฑ yapฤฑyor.
Beyaz Saray, bir yandan bรถlgeye askeri takviye yaparken, diฤer taraftan da, zorunlu olmayan diplomatik personelini Irak’tan รงekti. Ayrฤฑca, haberlere gรถre, askeri mรผdahale planlarฤฑ รผzerindeki tozlar da silinmeye baลladฤฑ.
Washington’un Tahran’a mesajฤฑ net; eฤer bรถlgedeki ABD unsurlarฤฑ, ฤฐran รผzerinden veya ฤฐran’ฤฑn taลeronlarฤฑ รผzerinden hedef alฤฑnmasฤฑ durumunda, ciddi bir askeri karลฤฑlฤฑk verilecek.
ฤฐkinci gรถrรผล ise kriz konusunda Washington’u suรงluyor ve ฤฐran’da rejim deฤiลikliฤi hedeflendiฤini savunuyor.
Sรผrpriz olmayan bir ลekilde ฤฐran bu gรถrรผลรผ savunuyor.
Ama aynฤฑ zamanda Trump yรถnetiminin, ABD iรงindeki bazฤฑ muhalifleri de “ฤฐran karลฤฑtฤฑ ลahinler” gรถrรผลรผnรผn arkasฤฑnda.
Bu ikinci gรถrรผลe gรถre, ABD Ulusal Gรผvenlik Danฤฑลmanฤฑ John Bolton ve Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Mike Pompeo gibi ลahin isimler, maksimum ekonomik baskฤฑnฤฑn iลe yaramamasฤฑ durumunda askeri mรผdahale seรงeneฤinin masada olmasฤฑ gerektiฤini savunuyor ve buna gรถre strateji belirliyor.
Bu iki farklฤฑ gรถrรผล, yaลananlarฤฑ kendi bakฤฑล aรงฤฑlarฤฑna gรถre yorumluyor ve haklฤฑlฤฑklarฤฑnฤฑ kanฤฑtlamak iรงin yalnฤฑzca bir kฤฑsฤฑm gerรงeฤe odaklanฤฑyor.
Ancak bu krizde, algฤฑlar en az gerรงekler kadar รถnemli. Hatta birรงok aรงฤฑdan algฤฑlar, gerรงekleri yaratฤฑr hale geldi.
Ve ortaya รงฤฑkan o gerรงeฤe gรถre, ฤฐran ile ABD arasฤฑnda bir savaล, Trump yรถnetimi devraldฤฑฤฤฑndan bu yana en olasฤฑ hale gelmiล durumda.
Orta Doฤu yeniden askeri gerilimlerle anฤฑlan bir bรถlge haline geldi.
2015 yฤฑlฤฑnda kรผresel gรผรงlerle nรผkleer anlaลma imzalayan ฤฐran’da ekonomi, Trump yรถnetiminin yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ yeniden yรผrรผrlรผฤe koymasฤฑ sonrasฤฑ her geรงen gรผn geriliyor.
Tahran, yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn yeniden uygulamaya konulmasฤฑ sonrasฤฑ nรผkleer sฤฑnฤฑrlamalara uymayabileceฤi mesajฤฑnฤฑ verdi.
Ancak ฤฐran gerรงekten 2015 รถncesine dรถnerse, bu Trump yรถnetimine kullanabileceฤi bir malzeme olur.
รok fazla dinamiฤin olduฤu bu satranรงta, Trump yรถnetimi iรงinde ne yaลandฤฑฤฤฑ kadar, Tahran’ฤฑn olan biteni nasฤฑl deฤerlendirdiฤi de รถnemli.
Donald Trump’ฤฑn olasฤฑ bir askeri รงatฤฑลma konusunda istekli olmadฤฑฤฤฑ ama kurmaylarฤฑ arasฤฑndaki gรถrรผล ayrฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ bir tehdit unsuru olarak gรถrรผnรผr kฤฑlmaya รงalฤฑลtฤฑฤฤฑ belirtiliyor.
Trump’ฤฑn yabancฤฑ topraklara ABD askeri gรถnderme konusuna karลฤฑt olduฤu biliniyor. Ancak bรถlgedeki ABD unsurlarฤฑnฤฑn hedef alฤฑnmasฤฑ durumunda geri adฤฑm atmasฤฑ da olasฤฑ gรถrรผlmรผyor.
Tabii Tahran durumu farklฤฑ deฤerlendiriyor olabilir.
Acaba ฤฐran, Ulusal Gรผvenlik Danฤฑลmanฤฑ John Bolton’u, patronu Trump’un gรถzรผnde zayฤฑflatmak iรงin, gerilimi kontrollรผ bir ลekilde artฤฑrmak istiyor olabilir mi?
Eฤer durum bรถyle ise, bu รงok riskli bir strateji.
ABD’nin bรถlgedeki mรผttefikleri ฤฐsrail ve Suudi Arabistan, Washington’u saha kenarฤฑndan alkฤฑลlayadursun, Avrupalฤฑ mรผttefikler gidiลattan duyduklarฤฑ endiลeyi yรผksek sesle dile getiriyor.
ฤฐspanya, Almanya ve Hollanda, artan gerilim nedeniyle bรถlgedeki askeri faaliyetlerini durduran adฤฑmlar attฤฑ.
2003 yฤฑlฤฑnda Saddam Hรผseyin’i devirmek iรงin gerรงekleลtirilen iลgalin artรงฤฑ ลoklarฤฑ halen sรผrรผyor.
รstelik ฤฐran, Saddam Hรผseyin’in Irak’ฤฑndan รงok farklฤฑ bir รถnerme.
ฤฐran’ฤฑn iลgalinin masada olamayacaฤฤฑ aรงฤฑk.
Daha olasฤฑ olan, denizden ve havadan yรผrรผtรผlebilecek bir operasyon ki bu da tรผm bรถlgeyi ateล รงemberine รงevirir.
Trump yรถnetimi devraldฤฑฤฤฑnda, dฤฑล politikada felaket bekleyenlerin sayฤฑsฤฑ az deฤildi.
ฤฐran ile yaลanan durumun ABD’nin bugรผnkรผ dฤฑล politikasฤฑnda aรงฤฑkรงa gรถrรผnรผr kฤฑldฤฑฤฤฑ ลey, aslฤฑnda รงok boyutlu bir kriz. Bu krizin iรงinde, uluslararasฤฑ anlaลmalarฤฑna karลฤฑ soฤukluk, kendi ajandalarฤฑnฤฑn peลinde olan bรถlgesel mรผttefiklere aลฤฑrฤฑ itimat, Nato mรผttefikleri ile gerilim ve bunlarฤฑn hepsinin รผzerinde, Washington’un gerรงek stratejik รงฤฑkarlarฤฑnฤฑ belirleyememe durumu var.
รin ve Rusya ile bรผyรผk gรผรง rekabetinin yaลandฤฑฤฤฑ bir dรถnemde, ฤฐran, Washington’ฤฑn stratejik รถncelikleri arasฤฑnda hangi sฤฑrada olabilir?
ฤฐran, gerรงekten savaล gรถze alฤฑnabilecek kadar kadar bรผyรผk bir tehdit mi? Bรถlge konusunda uzman birรงok Amerikalฤฑ stratejiste gรถre, bunun cevabฤฑ hayฤฑr. BBC Tรผrkรงe
