Rusya, ฤฐran, Azerbaycan, Tรผrkmenistan ve Kazakistan, 20 yฤฑldan uzun sรผredir uzlaลฤฑ saฤlanamayan Hazar Denizi’nin hukuki statรผsรผyle ilgili Pazar gรผnรผ anlaลmaya vardฤฑ.
Anlaลmayla, Hazar Denizi’nin zengin petrol ve doฤalgaz rezervlerinin daha fazla kullanฤฑma aรงฤฑlmasฤฑ, yรผzeyin ortak kullanฤฑlmasฤฑ ve Hazar’a kฤฑyฤฑsฤฑ olmayan รผlkelerin bรถlgede askeri faaliyet yรผrรผtmesine izin verilmemesi รถngรถrรผlรผyor.
Buna gรถre, balฤฑkรงฤฑlฤฑk, denizcilik, bilimsel araลtฤฑrma faaliyetleri ve boru hatlarฤฑnฤฑn dรถลenmesi taraflarฤฑn uzlaลฤฑya vardฤฑฤฤฑ anlaลma kapsamฤฑndaki kurallara gรถre dรผzenlenecek.
Kazakistan’ฤฑn Aktav ลehrinde bir araya gelen beล รผlke lideri anlaลmaya imzalarฤฑnฤฑ attฤฑ.
Ev sahibi Kazakistan Devlet Baลkanฤฑ Nursultan Nazarbayev imzalar atฤฑlmadan รถnce yaptฤฑฤฤฑ konuลmada liderlerin ‘tarihi bir olayฤฑn katฤฑlฤฑmcฤฑlarฤฑ’ olduklarฤฑnฤฑ sรถyledi ve “Hazar Denizi’nin statรผsรผ konusunda uzlaลฤฑya varmanฤฑn zor olduฤunu ve uzun sรผrdรผฤรผnรผ itiraf edelim. Gรถrรผลmeler 20 yฤฑldan uzun sรผrdรผ ve taraflarฤฑn ortak รงabalarฤฑyla oldu” dedi.
Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin de anlaลmanฤฑn ‘รงฤฑฤฤฑr aรงan bir geliลme’ olduฤunu belirtip Hazar Denizi’ne komลu รผlkeler arasฤฑnda daha fazla askeri iลbirliฤi yapฤฑlmasฤฑ รงaฤrฤฑsฤฑnda bulundu.
Sovyetler Birliฤi’nin daฤฤฑlmasฤฑndan bu yana Hazar Denizi’yle ilgili 50’ye yakฤฑn gรถrรผลme yapฤฑldฤฑ. Liderlerin katฤฑlฤฑmฤฑyla bu seviyedeki zirvelerin ise 2002’den bu yana beลincisi dรผzenlenmiล oldu.
ฤฐran: Hazar Denizi, Hazar devletlerine aittir
Anlaลma, Hazar iรงin ‘deniz’ mi, ‘gรถl’ mรผ ifadesinin kullanฤฑlacaฤฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnemliydi zira uluslararasฤฑ hukukta her iki ifade iรงin farklฤฑ yasal dรผzenlemeler getiriliyor.
Anlaลmada Hazar iรงin ‘deniz’ ifadesi kullanฤฑlsa da, Rusya Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Grigory Karasin bu hafta baลฤฑnda Kommersant gazetesine aรงฤฑklamasฤฑnda ‘anlaลmanฤฑn รถzel hukuki statรผ’ tanฤฑyacaฤฤฑnฤฑ sรถylemiลti.
Kremlin, anlaลma iรงin ‘denizin bรผyรผk bir kฤฑsmฤฑnฤฑn ortak kullanฤฑmda kalmasฤฑnฤฑ ancak denizdibi ve yeraltฤฑ kaynaklarฤฑnฤฑn bรถlรผnmesini รถngรถrdรผฤรผnรผ’ ifade etmiลti.
Anlaลma uyarฤฑnca en az paya sahip ฤฐran’ฤฑn Cumhurbaลkanฤฑ Hasan Ruhani de Pazar gรผnรผ anlaลmanฤฑn ‘รถnemli bir belge’ olduฤunu sรถyledi ama Hazar Denizi’yle ilgili fikir ayrฤฑlฤฑklarฤฑna tamamen nokta koymadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
Ruhani, Hazar’a kฤฑyฤฑsฤฑ olmayan รผlkelerin askeri birliklerini bรถlgeye konuลlandฤฑramayacak olmasฤฑnฤฑ da memnuniyetle karลฤฑladฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Ruhani, “Hazar Denizi yalnฤฑzca Hazar devletlerine aittir” dedi.
