Maliye Bakanฤฑ Mehmet ลimลek, “Bรผyรผme ile ilgili bir revizyona girmedik ama aลaฤฤฑ yรถnlรผ riskler artmฤฑลtฤฑr. Bunu kabul etmek lazฤฑm. Daha mรผtevazฤฑ bรผyรผme ile karลฤฑ karลฤฑyayฤฑz” dedi.
ลimลek, Marmara Grubu Vakfฤฑ tarafฤฑndan gerรงekleลtirilen 17. Avrasya Ekonomi Zirvesi’nde yaptฤฑฤฤฑ konuลmada, Tรผrkiye’nin gelecek 16-17 ay iรงerisinde 3 seรงim yaลayacaฤฤฑnฤฑ anฤฑmsatarak, son 10 yฤฑla bakฤฑldฤฑฤฤฑnda Tรผrkiye’nin baลarฤฑsฤฑnda siyasi istikrarฤฑn รถneminin ortada olduฤunu kaydetti.
“Tรผrkiye’de son geliลmeler ฤฑลฤฑฤฤฑnda siyasi istikrar tehdit altฤฑnda mฤฑ?” sorusuyla karลฤฑ karลฤฑya olunduฤunu ifade eden ลimลek, ลunlarฤฑ sรถyledi:
“3 seรงimden bahsettim. Kamuoyu yoklamalarฤฑnda AK Parti’ye desteฤin hala gรผรงlรผ bir ลekilde devam ettiฤini gรถreceksiniz. KONDA’da yรผzde 47,7, GENAR’da yรผzde 50 civarฤฑnda, DENGE yรผzde 47’nin รผzerinde, ORC’de yรผzde 47 civarฤฑnda, SONAR’da yรผzde 42’ler civarฤฑnda en dรผลรผฤรผ. Kamuoyu yoklamalarฤฑna baktฤฑฤฤฑnฤฑzda Tรผrkiye’de siyasi istikrar tehlikede deฤil, hala milletin teveccรผhรผnรผn ลu anki iktidarda olan partide olduฤu ortaya รงฤฑkฤฑyor. รnรผmรผzdeki 3 seรงimin siyasi istikrar anlamฤฑnda herhangi bir kaygฤฑya yol aรงmamasฤฑ gerekiyor.
Bu da aslฤฑnda รถnรผmรผzdeki dรถnemde reformlarฤฑn รถnรผnรผn aรงฤฑk olduฤunu gรถsteriyor. Biz 17 Aralฤฑk sonrasฤฑnda yaลanan sรผreci, ortaya รงฤฑkan problemleri daha รงok reform ile aลacaฤฤฑz. Tรผrkiye daha รงok ลeffaflaลacak. Tรผrkiye daha รงok hesap verilebilir noktada olacak ve demokratik standartlarฤฑ daha da gรผรงlenecek. Son dรถnemdeki geliลmeleri ‘siyasi kriz’ olarak niteleyecekseniz, bizim cevabฤฑmฤฑz ‘daha รงok reform’. Tรผrkiye bu sรผreci daha รงok reform ile aลacaktฤฑr.”
Bakan ลimลek, Terรถrle Mรผcadele Kanunu’nun ve รzel Yetkili Mahkemelerin kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ ile birรงok alanda รงok รถnemli adฤฑmlar atฤฑlacaฤฤฑnฤฑ anlatarak, Tรผrkiye’nin fฤฑrsatฤฑ kaรงฤฑrmamฤฑล olacaฤฤฑnฤฑ ve hiรงbir fฤฑrsatฤฑn kaรงฤฑrฤฑlmamasฤฑ gerektiฤini sรถyledi.
Emtia fiyatlarฤฑndaki artฤฑล lehimize
Bakan ลimลek, siyasi belirsizliฤin yaลandฤฑฤฤฑ bir sรผre geรงirilmesinin ekonomiye yansฤฑmalarฤฑna ve Fed’in parasal sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmasฤฑnฤฑn Tรผrkiye ekonomisi รผzerine etkisine iliลkin, “Tรผrkiye son 10 yฤฑl iรงerisinde ortalama yรผzde 5,1 reel olarak bรผyรผmรผลtรผr. Bu rakam belki รin ile karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda mรผtevazi olabilir ama Tรผrkiye’nin 1923 ile 2002 dรถneminde yรผzde 4,5 bรผyรผdรผฤรผnรผ dikkate alฤฑrsanฤฑz. Son 11-12 yฤฑlda yรผzde 5,1 bรผyรผmenin รถnemli bir baลarฤฑ olduฤunu gรถreceksiniz. Yรผzde 0,6 puanlฤฑk bir farkฤฑn 100 yฤฑla vurduฤunuzda รถnemli farklar oluลturur. Geรงen sene Gayri Safi Yurt ฤฐรงi Hasฤฑla (GSYH) yaklaลฤฑk olarak 820 milyar dolar (cari fiyatlarla) oldu. Bu rakam 2002 yฤฑlฤฑnda 230 milyar dolardฤฑ. 1990 yฤฑlฤฑnda da 200 milyar dolar civarฤฑndaydฤฑ. รnรผmรผzdeki dรถnem daha รถnemli. Biraz daha mรผtevazi bir bรผyรผme sรผrecine girebiliriz. Kรผresel arka plan geliลmekte olan ekonomiler iรงin belki eskisi kadar elveriลli olmaz” deฤerlendirmesinde bulundu.
Emtia fiyatlarฤฑnฤฑn eskisi gibi artmayacaฤฤฑnฤฑ vurgulayan ลimลek, “Emtia fiyatlarฤฑnฤฑn artmamasฤฑ Tรผrkiye ekonomisinin รงok gรผรงlรผ bir ลekilde lehinedir. Tรผrkiye รงok bรผyรผk enerji ithalatรงฤฑsฤฑ, hurda demir ithalatรงฤฑsฤฑ. Son 4-5 yฤฑla baktฤฑฤฤฑnฤฑzda AB resesyondaydฤฑ, iรง talebi zayฤฑftฤฑ ama ลu andaki sinyaller AB’nin bu resesyondan รงฤฑktฤฑฤฤฑna iliลkin sinyallerdir. Bu da Tรผrkiye’nin dฤฑล talebini gรผรงlendirecek” ลeklinde konuลtu.
ลimลek, Arap Baharฤฑ’nฤฑn Tรผrkiye’nin dฤฑล ticaret fazlasฤฑ verdiฤi pazarlarda ciddi sorun oluลturduฤunu belirterek, “Arap Baharฤฑ ile birlikte Libya ve benzeri รผlkeler Tรผrkiye’nin yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ olumsuz etkiledi. Suriye hariรง olmak รผzere Ortadoฤu ve Afrika’da nispi bir istikrar var. Bunun da Tรผrkiye’ye yansฤฑmasฤฑ olumlu olacak. Kรผresel krizde รงok hฤฑzlฤฑ bir รงฤฑkฤฑล yaptฤฑk. Ama ลu anda daha mรผtevazฤฑ bir bรผyรผme dรถnemine gireceฤiz. Ne zamana kadar? Bu yapฤฑsal reformlarฤฑ tamamlayana kadar” dedi.
Mehmet ลimลek, kฤฑsa vadede bรผyรผmeyi yukarฤฑ รงekecek faktรถrlerin dฤฑล talep olduฤunu ifade ederek, aลaฤฤฑ yรถnlรผ risklerin, siyasi tedirginlik ve para politikasฤฑnda sฤฑkฤฑlaลma bรผyรผmeyi aลaฤฤฑ รงekecek faktรถrler olduฤunu sรถyledi.
2014 yฤฑlฤฑ iรงin yรผzde 4 bรผyรผme รถngรถrdรผklerini hatฤฑrlatan ลimลek, “Bรผyรผme ile ilgili bir revizyona girmedik ama aลaฤฤฑ yรถnlรผ riskler artmฤฑลtฤฑr. Bunu kabul etmek lazฤฑm. Daha mรผtevazi bรผyรผme ile karลฤฑ karลฤฑyayฤฑz” dedi.
Tรผrkiye’nin 30-40 yฤฑl boyunca รงift haneli bir enflasyon ile yaลadฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlatan ลimลek, “Tรผrkiye son 10 yฤฑlda enflasyonu tek haneye indirmiล ve burada tutmayฤฑ baลarmฤฑลtฤฑr. Bunu da devam ettirmemiz lazฤฑm. Arzuladฤฑฤฤฑmฤฑz yerde deฤiliz. Biz enflasyonun dรผลรผk tek hanede olmasฤฑnฤฑ isteriz, yรผzde 1-3 arasฤฑnda yerleลmesini isteriz. Ama hala enflasyon yรผzde 5-8 arasฤฑnda gidip geliyor. Bundan sonraki รงabamฤฑz enflasyonu dรผลรผk tek haneye รงekmektir” diye konuลtu.
Cari aรงฤฑฤฤฑ sฤฑnฤฑrlamak iรงin bazฤฑ vergileri artฤฑrdฤฑklarฤฑnฤฑ ve Tรผrk Lirasฤฑ’nda ciddi deฤer kaybฤฑnฤฑn yaลandฤฑฤฤฑnฤฑ ifade eden ลimลek, “Bu enflasyonu yukarฤฑ doฤru รงekecek faktรถrlerdir. Ama aลaฤฤฑ doฤru รงekecek faktรถrler de vardฤฑr, o da รงฤฑktฤฑ aรงฤฑฤฤฑ dediฤimiz atฤฑl kapasitedir. Tรผrkiye’de ลu anda atฤฑl kapasitede ciddi artฤฑล vardฤฑr. Atฤฑl kapasite yรผksek olunca tabii ki ลirketlerin fiyatlama gรผcรผ yรผksek olmuyor. Maliyetleri fiyatlara arzuladฤฑklarฤฑ gibi yansฤฑtamฤฑyorlarโ dedi.
Bakan ลimลek, para politikasฤฑnda bir sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmanฤฑn sรถz konusu olduฤunu, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faizi รถzellikle son dรถnemde ciddi ลekilde artฤฑrdฤฑฤฤฑnฤฑ hatฤฑrlatarak, “Bunun tabi bir miktar bรผyรผmeye yansฤฑmasฤฑ olabilir. Ama ลunu sรถylemeliyim ki Merkez Bankasฤฑ faizi artฤฑrmadan piyasada faizler zaten artmฤฑลtฤฑ. Yani hazinenin faizlerine, kredi faizlerine bakarsanฤฑz, o faizler zaten yรผkselmiลti. Merkez Bankasฤฑ bu anlamda, aslฤฑnda aรงฤฑlan arayฤฑ bir hareketle azaltmฤฑล, kapatmฤฑล oldu” deฤerlendirmesinde bulundu.
Tรผrkiye’nin temel sorunlarฤฑndan birinin cari aรงฤฑk olduฤunu hatฤฑrlatan ลimลek, “Tรผrkiye’de cari aรงฤฑk oldukรงa yรผksek ve mutlaka aลaฤฤฑ รงekilmesi lazฤฑm. Son yฤฑllarda cari aรงฤฑk Tรผrkiye’de yรผksek bir patikaya oturdu. Bunun kalฤฑcฤฑ sebepleri var, geรงici etkileri de var. รnรผmรผzdeki 10 yฤฑla baktฤฑฤฤฑmฤฑz zaman, cari aรงฤฑฤฤฑn normalleลeceฤi, yรผzde 3-5 aralฤฑฤฤฑna oturabileceฤi bir dรถnemden bahsediyoruz. Bunun temel sebepleri ise, Tรผrkiye son 10 yฤฑldฤฑr รงok ciddi ลekilde beลeri sermayesine, altyapฤฑsฤฑna ve Ar-Ge’ye bรผyรผk yatฤฑrฤฑmlar yaptฤฑ ve ลimdi bunun meyvelerini yavaล yavaล toplayacaฤฤฑz. Tรผrkiye, dฤฑล talep anlamฤฑnda son 5 yฤฑl kadar ลanssฤฑz olmayacaktฤฑr” deฤerlendirmesinde bulundu.
Yenilenebilir enerji konusunda yapฤฑlan รงalฤฑลmalardan da bahseden ลimลek, “Toplam enerjide yรผzde 72 dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑmฤฑz var, doฤalgazda yรผzde 98, petrolde yรผzde 92. ลu an da Tรผrkiye รงok hฤฑzlฤฑ bir ลekilde yerli ve yenilenebilir enerji รผzerinde รงalฤฑลฤฑyor. Ve inanฤฑyorum ki, bu รงalฤฑลmalarฤฑn sonucunda enerji รถnemli รถlรงรผde bir sorun olmaktan รงฤฑkacaktฤฑr. Cari aรงฤฑฤฤฑn finansmanฤฑ arzuladฤฑฤฤฑmฤฑz dรผzeyde deฤil ama kรผresel doฤrudan yatฤฑrฤฑmlarฤฑ artฤฑracaฤฤฑz” diye konuลtu.
Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ olumsuz etkilenmeyecek
Konuลmasฤฑnda son dรถnemde yaลanan kur hareketlerine iliลkin de deฤerlendirmelerde bulunan ลimลek, “Kurdaki hareketten deฤiลik kesimler nasฤฑl etkilendi? Tรผrkiye’deki net dรถviz pozisyonuna baktฤฑฤฤฑmฤฑzda, bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnde en ufak bir sorun yok. Bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ net dรถviz pozisyonu itibariyle baลa baลtฤฑr. ฤฐniล รงฤฑkฤฑลlar bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผ bu anlamda muhtemelen doฤrudan olumsuz etkilemeyecektir. Ama reel sektรถrรผn รงok ciddi dรถviz pozisyon aรงฤฑฤฤฑ var. 170 milyar dolar civarฤฑnda bunun 17 milyar dolarฤฑ 12 aylฤฑk bir vadeye sahip” ifadelerini kufllandฤฑ.
Reel sektรถrรผn dรถviz pozisyon aรงฤฑฤฤฑnฤฑn araลtฤฑrmasฤฑnฤฑ yaptฤฑklarฤฑnฤฑ aktaran ลimลek, gelinen noktada KOBฤฐ’lerin net dรถviz pozisyon aรงฤฑฤฤฑnฤฑn รงok bรผyรผk olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, esas halka aรงฤฑk ve bรผyรผk ลirketlerin aรงฤฑk pozisyonu olduฤunu sรถyledi.
ลimลek, bu bรผyรผk ลirketlerin de ihracatlarฤฑ ve vadenin uzunluฤu dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda, doฤal bir sigortanฤฑn sรถz konusu olduฤunu belirterek, hane halkฤฑnฤฑn durumunu ise “Hane halkฤฑnฤฑn รงok ciddi bir dรถviz ve altฤฑn fazlasฤฑ var. Dolayฤฑsฤฑyla son geliลmeler hane halkฤฑnฤฑn bilanรงosunu olumsuz etkilemeyecek” ลeklinde รถzetledi.
Son aylarda, รถzellikle mayฤฑs ayฤฑndan sonra Tรผrk ลirketlerinin dรถviz talebinin arttฤฑฤฤฑnฤฑ bildiren ลimลek, ลunlarฤฑ kaydetti:
“Aslฤฑnda net olarak yabancฤฑ รงฤฑkฤฑลฤฑ yoktur. Net olarak baktฤฑฤฤฑnฤฑzda, bรผtรผn tedirginliklere raฤmen, Gezi olaylarฤฑna raฤmen, son dรถnemde yaลananlara raฤmen, ne bonodan, ne tahvilden, ne hisse senedinden yabancฤฑ รงฤฑkฤฑลฤฑ yoktur. ฤฐlginรง bir ลekilde Tรผrk vatandaลlarฤฑnฤฑn ve Tรผrk ลirketlerinin dรถviz talebi arttฤฑ. Bu biraz siyasi belirsizlikle ilgili. Mart itibariyle bu belirsizliklerin ortadan kalkacaฤฤฑnฤฑ, yani ลu anda iktidarda olan partiye gรผรงlรผ destek sayesinde, siyasi istikrarฤฑn devam edeceฤini dikkate alฤฑrsanฤฑz, yerli ลirketlerin, yerli vatandaลlarฤฑn dรถviz talebinin tersine dรถnme ihtimali dahi var.”
ลimลek, tedirginliฤin azalmasฤฑnฤฑn ve rahatlamanฤฑn yaลanmasฤฑnฤฑn muhtemel olduฤunu belirterek, “Biz bu ลokun kalฤฑcฤฑ olmayacaฤฤฑ, hฤฑzlฤฑ bir ลekilde toparlanmanฤฑn mรผmkรผn olduฤu kanฤฑsฤฑndayฤฑz” diye konuลtu.
