Tรผrk ekonomisinin en รถnemli sorunlarฤฑ nedir diye sฤฑraladฤฑฤฤฑmฤฑzda, iลsizlik, enflasyon, 1945 yฤฑlฤฑndan bu yana aรงฤฑk veren dฤฑล ticaret ve dolayฤฑsฤฑyla cari iลlemler aรงฤฑฤฤฑ, dรถviz kuru istikrarsฤฑzlฤฑฤฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra iรง ve dฤฑล borรง gelir.
Geliลmiล รผlkelerle karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda Tรผrk ekonomisindeki borรงluluฤun milli gelire oranฤฑ dรผลรผk kalmakla birlikte, gerek faizlerin yรผksekliฤi gerek gelir seviyesinin dรผลรผklรผฤรผ nedeniyle daha fazla sฤฑkฤฑntฤฑ yaratฤฑyor.
รรผnkรผ, Almanya, Fransa, ฤฐngiltere gibi geliลmiล รผlkelerin bรผtรงeleri Tรผrkiye bรผtรงesinin 6-7 katฤฑnฤฑ bulurken, faiz oranlarฤฑ beลte birde kalฤฑyor. รstelik o รผlkelerde borรงlanma vadeleri รงok daha uzun sรผreli. Bu nedenle Tรผrk ekonomisi aรงฤฑsฤฑndan borรงlanma oranฤฑnฤฑn artmamasฤฑ รงok รถnem taลฤฑyor. Fakat, รถnรผmรผzdeki yฤฑllarda borรงlanma oran ve miktarฤฑnฤฑn artacaฤฤฑ gรถrรผlรผyor.
Uluslararasฤฑ Para Fonuโnun (IMF) Ekim 2019 tarihli World Economic Outlook Database (Dรผnya Ekonomik Gรถrรผnรผm Veritabanฤฑ) tahminlerine gรถre, Tรผrkiyeโnin genel yรถnetim brรผt borรง stoku TL bazฤฑnda 2019-2024 dรถneminde 1 trilyon 711,1 milyar lira artarak 3 trilyon liraya dayanacak.
Para Fonu, 2019 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiyeโnin gayri safi milli hasฤฑlanฤฑn 4 trilyon 272,5 milyar lira, dolar bazฤฑnda 743,7 milyar dolar, genel yรถnetim brรผt borcunun 1 trilyon 286,1 milyar lira, genel yรถnetim net borcunun 1 trilyon 44,5 milyar lira olacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyor. Fona gรถre, 2024 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye GSYHโsฤฑ cari fiyatlarla 8 trilyon 517,1 milyar liraya, dolar bazฤฑnda 1 trilyon 99,5 milyar dolara รงฤฑkacak. Bรถylece oransal olarak GSYH, TL bazฤฑnda yรผzde 99,3, dolar bazฤฑnda yรผzde 47,8 artacak.
Buna karลฤฑn genel yรถnetim brรผt borรง stoku, bu dรถnemde, yรผzde 133 artฤฑล gรถsterecek. IMFโe gรถre, 2019 yฤฑlฤฑnda 1 trilyon 286,1 milyar lirayฤฑ bulacak olan genel yรถnetim brรผt borรง stoku, 2024 yฤฑlฤฑnda 1 trilyon 711,1 milyar liralฤฑk artฤฑลla 2024 yฤฑlฤฑnda 2 trilyon 997,2 milyar liraya รงฤฑkacak. Brรผt borcun milli gelire oranฤฑ ise bu dรถnemde yรผzde 30,1โden yรผzde 35,2โye yรผkselecek.
2019-2024 dรถneminde Tรผrkiyeโnin genel yรถnetim net borรง stoku ise 1 trilyon 469,3 milyar liralฤฑk artฤฑลla 1 trilyon 44,5 milyar liradan 2 trilyon 513,8 milyar liraya รงฤฑkacak. Net borcun milli gelire oranฤฑ ise bu dรถnemde brรผt borรง stokundaki gibi 5,1 puanlฤฑk artฤฑลla yรผzde 24,4โten yรผzde 29,5โe ulaลacak.
Oransal artฤฑลlara bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, IMF, 2019-2024 dรถneminde en fazla artฤฑลฤฑn yรผzde 140,7 ile genel yรถnetim net borรง stokunda yaลanacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyor. Bunu yรผzde 133 ile genel yรถnetim brรผt borรง stoku artฤฑลฤฑ izleyecek.
IMF dolarda yรผksek artฤฑล beklemiyor
Fonโun tahminlerinde dikkat รงekici olan taraf, dolar kurunda oldukรงa muhafazakรขr artฤฑล yaลanacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrmesi. IMFโe gรถre, bu yฤฑlฤฑ 5,7449 ortalamayla tamamlayacak dolar kuru, 2020 yฤฑlฤฑnda 6,0447, 2021 yฤฑlฤฑnda 6,2531, 2022 yฤฑlฤฑnda 6,6063, 2023 yฤฑlฤฑnda 7,1568, 2024 yฤฑlฤฑnda ise 7,7464 olacak. Bu gerรงekleลirse 2019-2024 dรถneminde 5 yฤฑllฤฑk sรผrede dolar kuru, ortalamada sadece 2,0015 lira artacak. Dolardaki artฤฑล oranฤฑ da yรผzde 34,8โde kalacak. Oysa, aynฤฑ kaynaฤฤฑnda IMF, 2019-2024 dรถneminde, ortalama tรผketici fiyatlarฤฑ enflasyonunun yรผzde 73,8, yฤฑl sonu tรผketici fiyatlarฤฑ enflasyonunun ise yรผzde 71,6 artacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor.
Borรง artacak da kiลi baลฤฑna genel yรถnetim borรง yรผkรผmรผzde nasฤฑl bir deฤiลiklik olacak diye bakacak olursak, IMFโe gรถre 2019-2024 dรถneminde, Tรผrkiyeโnin nรผfusu 5 milyon 7 bin kiลilik artฤฑลla 83 milyon 23 binden 88 milyon 30 bine รงฤฑkacak. Bu dรถnemde nรผfustaki artฤฑล yรผzde 6 olacak.
Kiลi baลฤฑna milli gelir (GSYH olarak) bu dรถnemde 3 bin 532 dolarlฤฑk artฤฑลla 8 bin 958 dolardan 12 bin 490 dolara yรผkselecek. Artฤฑล oranฤฑ yรผzde 39,4โde kalacak.
TL bazฤฑnda kiลi baลฤฑna milli gelir 2019-2024 dรถneminde cari fiyatlarla 51 bin 462 liradan, 45 bin 291 liralฤฑk artฤฑลla, 96 bin 752 liraya รงฤฑkacak. Artฤฑล oranฤฑ yรผzde 88โi bulacak.
Kiลi baลฤฑna yรถnetim brรผt borรง stoku 34 bin 47 liraya รงฤฑkacak
Buna karลฤฑn kiลi baลฤฑna genel yรถnetim brรผt borรง stoku 18 bin 557 liralฤฑk artฤฑลla 15 bin 491 liradan 34 bin 47 liraya, kiลi baลฤฑna genel yรถnetim net borรง stoku ise 15 bin 975 liralฤฑk artฤฑลla 12 bin 581 liradan 28 bin 556 liraya yรผkselecek. Kiลi baลฤฑna olarak brรผt genel yรถnetim borรงlarฤฑndaki artฤฑล yรผzde 119,8, net borรงlardaki artฤฑล ise yรผzde 127 olacak.
IMFโnin Tรผrkiyeโnin milli gelir ve genel yรถnetim borรง verileriyle ilgili 2017 ve 2018 rakamlarฤฑ ve 2019-2024 dรถnemi tahminleri ลรถyle:
Tรผrkiye Milli Gelir Genel Yรถnetim Borcu Verileri | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2024/2019 Dรถnemi Artฤฑล Miktarฤฑ (*) | 2024/2019 Dรถnemi Artฤฑล Oranฤฑ (Yรผzde) | |
GSYH (Milyon TL) | 3.110,7 | 3.724,4 | 4.272,5 | 4.919,2 | 5.656,3 | 6.465,9 | 7.414,9 | 8.517,1 | 4.244,5 | 99,3 | |
GSYH (Milyon ABD Dolarฤฑ) | 852,6 | 771,3 | 743,7 | 813,8 | 904,6 | 978,8 | 1.036,1 | 1.099,5 | 355,8 | 47,8 | |
Genel Yรถnetim Brรผt Borcu (Milyon TL) | 877,9 | 1.123,6 | 1.286,1 | 1.513,9 | 1.793,8 | 2.128,2 | 2.535,7 | 2.997,2 | 1.711,1 | 133,0 | |
Genel Yรถnetim Brรผt Borcunun GSYH’ye Oranฤฑ (Yรผzde) | 28,2 | 30,2 | 30,1 | 30,8 | 31,7 | 32,9 | 34,2 | 35,2 | 5,1 | 16,9 | |
Genel Yรถnetim Net Borcu (Milyon TL) | 693,0 | 898,2 | 1.044,5 | 1.224,0 | 1.459,4 | 1.753,5 | 2.111,4 | 2.513,8 | 1.469,3 | 140,7 | |
Genel Yรถnetim Net Borcunun GSYH’ye Oranฤฑ (Yรผzde) | 22,3 | 24,1 | 24,4 | 24,9 | 25,8 | 27,1 | 28,5 | 29,5 | 5,1 | 20,7 | |
Yฤฑllฤฑk Ortalama ABD Dolarฤฑ Kuru (TL) (**) | 3,6482 | 4,8289 | 5,7449 | 6,0447 | 6,2531 | 6,6063 | 7,1568 | 7,7464 | 2,0 | 34,8 |
(*): Borcun GSYHโye oranฤฑ ile yฤฑllฤฑk ortalama dolar kurundaki artฤฑล miktarฤฑ rakamlarฤฑ puan olarak verilmiลtir.
(**): Yฤฑllฤฑk ortalama dolar kuru, TL ve Dolar kiลi baลฤฑna milli gelir rakamlarฤฑndan hesaplanmฤฑลtฤฑr.
Kaynak: IMF World Economic Outlook Database
https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/index.aspx
