Belirli bir dรถnemde รผlke iรงinde รผretilen ve yurt dฤฑลฤฑna satฤฑlan รผrรผnlerin รผretici fiyatlarฤฑndaki deฤiลimi รถlรงen yurt dฤฑลฤฑ รผretici fiyatlarฤฑ endeksini (YD-รFE) aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak enerji, madencilik ve taล ocakรงฤฑlฤฑฤฤฑ yรผkseltti. Enerjide yฤฑllฤฑk deฤiลim yรผzde 24,78, madencilik ve taล ocakรงฤฑlฤฑฤฤฑnda yรผzde 13,41’i buldu.
Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumu (TรฤฐK) verilerine gรถre, 2017 yฤฑlฤฑnฤฑ yรผzde 19,75 artฤฑลla kapattฤฑktan sonra Nisan 2018’den itibaren baลlayan dรถviz kurlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn etkisiyle 2018’in Eylรผl ayฤฑnda yรผzde 75 gibi รงok yรผksek seviyelere kadar รงฤฑkan YD-รFE, yฤฑlฤฑ yรผzde 33,45 ile tamamlamฤฑลtฤฑ. Endeks, 2019 yฤฑlฤฑnฤฑ da yรผzde 8,93 seviyesinde bitirdi. Dikkat รงekici olan Aralฤฑk aylarฤฑ itibarฤฑyla 2017’de yรผzde eksi 0,01, 2018’de yรผzde eksi 1,32 olan endeksinde 2019 Aralฤฑk ayฤฑnda yรผzde 1,81 รงฤฑkmasฤฑ. Zaten 2019’un Aฤustos, Eylรผl ve Ekim aylarฤฑnda yฤฑllฤฑk bazda negatifte seyreden endeks, Kasฤฑm 2019’da yรผzde 5,59 ile yeniden artฤฑ deฤere รงฤฑkmฤฑลtฤฑ.
-Eฤilim yรผkselme yรถnรผnde
Nitekim, Eylรผl ayฤฑndan bu yana ki eฤilim yรผkselme yรถnรผnde. Yฤฑllฤฑk ortalamalara gรถre enflasyon, yฤฑl iรงindeki dalgalanmalarฤฑ da gรถsterdiฤi iรงin enflasyonu deฤerlendirmede daha saฤlฤฑklฤฑ bir yรถntem olduฤu kuลkusuz. Buna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda da 2017 yฤฑl sonunda yรผzde 23,95, 2018 yฤฑl sonunda yรผzde 35,70 olan rakamฤฑn 2019 yฤฑlฤฑnda yรผzde 14,19’a gerilediฤini ama hala tek hanelere inmediฤini gรถrรผyoruz.
Ayrฤฑntฤฑlara odaklandฤฑฤฤฑmฤฑzda madencilik ve taลocakรงฤฑlฤฑฤฤฑnda yรผzde 13,41, imalatta yรผzde 8,83 yฤฑllฤฑk artฤฑล olduฤunu tespit ediyoruz.
Ana sanayi gruplarฤฑndan enerjide yฤฑllฤฑk fiyat artฤฑลฤฑ yรผzde 24,78, dayanฤฑklฤฑ tรผketim malฤฑnda yรผzde 11,17, sermaye malฤฑnda yรผzde 10,27,dayanฤฑksฤฑz tรผketim malฤฑnda yรผzde 9,63’รผ bulurken, ara malฤฑnda yรผzde 5,92’de kaldฤฑ.
Enerji fiyatlarฤฑ bir yฤฑlda enflasyonun 2,5 katฤฑ, yรผzde 24,78 artarken rekabet edilebilir bir รผretimden bahsedilebilir mi?
-Girdi maliyetlerini dรผลรผrmeden ekonomide hฤฑzlฤฑ bir รงฤฑkฤฑลฤฑn imkanฤฑ yok
Tรผrkiye ekonomisinde girdi maliyetleri รถnemli bir sorun. Vergi, sigorta destekleri, teลvikleri, borรง ertelemeleri, yapฤฑlandฤฑrmalarฤฑ, faiz destekleri ekonomiye nefes aldฤฑrฤฑyor. Bu da doฤru ama kime sorarsanฤฑz sorun, enerji maliyetlerini, ithal girdi maliyetlerini dรผลรผrmeden ekonomide hฤฑzlฤฑ bir รงฤฑkฤฑล yakalamanฤฑn ve ardฤฑndan istikrara ulaลmanฤฑn imkanฤฑ yok. Benzinde, mazotta, diฤer petrol รผrรผnlerinde, doฤal gazda, elektrikte, ham maddelerde, gรผbrede, ilaรงta, tohumda, personel maaลlarฤฑnda vergiyi ABD gibi rekabetรงi ekonomilerin seviyelerine indirin รงok fazla destek vermenize de gerek kalmaz.
