Enflasyon rakamlarฤฑ aรงฤฑklandฤฑ. Tรผketici fiyatlarฤฑ enflasyonu Ekim ayฤฑnda yรผzde 2 oranฤฑnda arttฤฑ. Ekim ayฤฑ itibarฤฑyla enflasyondaki yฤฑllฤฑk artฤฑล ise yรผzde 9,26โdan yรผzde 8,55โe indi. Bunun geรงici bir durum olduฤunu Borsatekโteki bir รถnceki yazฤฑmda belirtmiลtim.
4 Kasฤฑmโda aรงฤฑklanan enflasyon rakamlarฤฑndan รถnce 3 Kasฤฑmโda yazdฤฑฤฤฑm yazฤฑda, โenflasyon Ekimโde yรผzde 8โe inse bile yฤฑl sonunda รงift haneyi gรถrรผrโ ifadelerine yer vermiลtim. Hatta enflasyonun yรผzde 8 olabilmesi iรงin Ekim ayฤฑ enflasyonun yรผzde 1,48 รงฤฑkmasฤฑ gerektiฤini vurgulamฤฑลtฤฑm. Ekim enflasyonu yรผzde 2 รงฤฑkฤฑnca yฤฑl sonu enflasyonun รงift hanelere yรผkselme ihtimali รงok daha fazla gรผรงlendi. รyle ki Kasฤฑm ve Aralฤฑk aylarฤฑnda enflasyon sฤฑfฤฑr olsa bile yฤฑl sonuna kalmadan Kasฤฑmโda yรผzde 10,14 ile iki aylฤฑk bir aranฤฑn ardฤฑndan yeniden รงift hanelere dรถnรผlecek. Aralฤฑkโta ise yรผzde 10,59 rakamฤฑna ulaลฤฑlacak.
Enflasyonda geรงen yฤฑl Aฤustosโta yรผzde 2,30โluk, Eylรผlโde yรผzde 6,30โluk, Ekimโde yรผzde 2,67โlik yรผksek artฤฑลlarฤฑn ardฤฑndan Kasฤฑmโda yรผzde 1,44, Aralฤฑkโta yรผzde 0,40 dรผลรผล gรถrรผlmรผลtรผ. Baz etkisinden kaynaklanan bu dรผลรผลรผn bu yฤฑl gรถrรผlme ihtimali sฤฑfฤฑra yakฤฑndฤฑr. 2017 yฤฑlฤฑnฤฑn Kasฤฑm ve Aralฤฑk enflasyonlarฤฑ (sฤฑrasฤฑyla yรผzde 1,49, yรผzde 0,69) kadar artฤฑล olursa, ki bu ihtimal oldukรงa gรผรงlรผ bir ihtimal olarak gรถrรผlรผyor, enflasyon Kasฤฑm ayฤฑnda yรผzde 11,78โe, yฤฑl sonunda ise yรผzde 13,01โe รงฤฑkar. Nitekim, 3 Kasฤฑmโdaki yazฤฑmda, โ2019 tรผketici fiyatlarฤฑ yฤฑl sonu enflasyon tahmini, Yeni Ekonomi Programฤฑโnda (YEP) yรผzde 12 olarak konuldu. Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF) ise daha karamsar ve enflasyonun yรผzde 15,7โi bulacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor. IMF tahminini bรถyle ortaya koysa da veri tabanฤฑnda 2019 tahmini olarak yรผzde 13,5 rakamฤฑ yer alฤฑyor. Bence de enflasyon yรผzde 13โleri gรถrรผrโ ifadelerini kullanmฤฑลtฤฑm.
Buna Merkez Bankasฤฑโnฤฑn beklenti anketindeki yฤฑl sonu tรผketici fiyatlarฤฑ beklentisi olan yรผzde 12,69โu da ekleyelim.
Nitekim hรผkรผmet de enflasyonun sebebi olarak gรถrdรผฤรผ faiz oranlarฤฑnฤฑ dรผลรผrmek iรงin elinden gelen gayreti gรถsteriyor.
Aslฤฑnda faiz, ekonomide paranฤฑn fiyatฤฑdฤฑr. Kimse, kullandฤฑrdฤฑฤฤฑ paradan zarar etmek istemez. Bundan dolayฤฑ, faiz oranlarฤฑnda negatife inmek, mevduat kaรงฤฑลฤฑna yol aรงar. Tabii mevduattan kaรงฤฑล iรงin paranฤฑn deฤerlendirileceฤi baลka alanlar da olmalฤฑdฤฑr. Eฤer o alanlarda da pozitif bir gelir beklenmiyorsa, gรผvenli bir sฤฑฤฤฑnak olarak gรถrรผlen mevduatta, zarara katlanarak kalฤฑndฤฑฤฤฑna da rastlanmฤฑลtฤฑr. Tรผrkiyeโde 1980 รถncesinde gรถrรผlen durum buna benzer. Paranฤฑn deฤerlendirileceฤi dรถviz, altฤฑn, mevduat, emlak dฤฑลฤฑnda fazla bir alan yoksa, รผlkede borsa bile kurulmamฤฑลsa, kiลilerin baลka bir ลekilde davranmasฤฑ da beklenemez.
Fakat gรผnรผmรผzde paranฤฑn deฤerlendirileceฤi รงok fazla alternatifin de bulunduฤu bir gerรงektir.
Bu รงerรงeveden bakฤฑnca, enflasyon oranlarฤฑ kontrol altฤฑna alฤฑnmadan, tek hanelere indirilmeden faizlerde รงok fazla bir dรผลรผล beklemek eลyanฤฑn tabiatฤฑna aykฤฑrฤฑ bir durum olur. รรผnkรผ para sahipleri, negatif bir faizin olduฤu bir ortamda paralarฤฑnฤฑ mevduata veya devlet borรงlanma senetlerine yatฤฑrmazlar. Bankalar mevduat sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ รงeker, ekonomiyi yeterince de fonlayamazlar.
Faiz, ister istemez, gelecek enflasyonu ile baฤlantฤฑlฤฑ bir konudur. Hedef enflasyon yรผzde 10 olarak tahmin ediliyorsa, faiz yรผzde 9โa inmez. Faiz, hedef enflasyonun birkaรง puan รผzerinde olmalฤฑdฤฑr ki para sahipleri, yatฤฑrฤฑm tercihlerini yaparken, mevduat ve devlet iรง borรงlanma senetlerine yรถnelsinler.
Bir ekonomide dรผลรผk faiz neden รถnemlidir denilirse, birincisi paranฤฑn fiyatฤฑnฤฑn ucuz olmasฤฑ yatฤฑrฤฑm kararlarฤฑnฤฑ etkiler. Dรผลรผk faiz oranlarฤฑ kaynak maliyetlerini azaltacaฤฤฑ iรงin yatฤฑrฤฑmlar artar, bรผyรผme hฤฑzlanฤฑr, ekonomi canlanฤฑr, istihdam artar, iลsizlik dรผลer, รผretim ve tรผketim artar. ฤฐktidarlar iรงin inanฤฑlmaz gรผzel bir ortam oluลur.
Ayrฤฑca, hem รถzel sektรถrรผn hem devletin hem de bireylerin borรงlarฤฑnฤฑn daha rahat รงevrilmesine olanak doฤar.
รlkemiz รถzellikle kamu borรงlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan en borรงlu รผlkeler arasฤฑnda deฤildir. Hatta, borcun milli gelire oranฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda durumu oldukรงa iyi sayฤฑlฤฑr. Avrupa Birliฤi tanฤฑmlฤฑ genel yรถnetim borรง stoku olan 1 trilyon 283,9 milyar liranฤฑn milli gelire oranฤฑ yรผzde 32,2โde kalmaktadฤฑr. Fakat, sorun, faiz รถdemelerinin yรผksekliฤidir. Bazฤฑ รผlkelerin neredeyse sฤฑfฤฑra yakฤฑn bir faizle, รงok uzun sรผreli borรงlandฤฑฤฤฑ dรผลรผnรผldรผฤรผnde, borรง stokunun yรผksek olmasฤฑnฤฑn รถnemi kalmaz. รรผnkรผ, her yฤฑl รถdenen borรง miktarฤฑ, bรผtรงe gelirlerine gรถre oldukรงa dรผลรผk dรผzeye iner. Aฤustos 2019 itibarฤฑyla merkezi yรถnetim iรง borรง stoku 692,4 milyar lira oldu. Kamu, รถzel toplam brรผt dฤฑล borรง stoku ise 2019 Haziran ayฤฑ sonu itibarฤฑyla 446,9 milyar dolara ulaลtฤฑ.
Sadede gelirsek, merkezi yรถnetim iรง borรง stokunun yฤฑllฤฑk faiz yรผkรผ yรผzde 14 faizle 96,9 milyar lira olur. Eฤer enflasyon yรผzde 3โe inse ve kamunun borรงlanma faizi bu enflasyona baฤlฤฑ olarak yรผzde 4โe gerilese, kamunun yฤฑllฤฑk faiz yรผkรผ 27,7 milyar liraya iner. Aradaki fark, 69,2 milyar lira olur ki รงok da az para sayฤฑlmaz. Bu sadece merkezi yรถnetimin iรง borรง stoku iรงinโฆ Buna รถzel sektรถr borรงlarฤฑ, bireysel krediler, dฤฑล borรงlar eklenirse olayฤฑn boyutu siz dรผลรผnรผn.
ฤฐลte enflasyonun ve faiz oranlarฤฑnฤฑn dรผลmesinin ne kadar รถnemli bir konu olduฤunu sadece faiz รถdemelerine bakarak bile anlayabiliriz.
Bu gerรงekten hareketle, รถncelikle enflasyona yรถnelmemiz ve enflasyon rakamlarฤฑnฤฑ yรผzde 5โin altฤฑna indirmemiz รงok รถnemlidir.
