Tรผrkiyeโde fon piyasasฤฑnda yaลanan kriz artฤฑk yalnฤฑzca belirli yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn parasฤฑna ne zaman kavuลacaฤฤฑ meselesi olmaktan รงฤฑktฤฑ. รรผnkรผ ortada yรผz binlerce yatฤฑrฤฑmcฤฑyฤฑ ilgilendiren, sermaye piyasasฤฑnฤฑn iลleyiลine ve gรผven duygusuna doฤrudan dokunan รงok daha bรผyรผk bir sorun var.
Sermaye Piyasasฤฑ Kuruluโnun tasfiye kararฤฑ verdiฤi 131 fonda 455 bin 758 tekil yatฤฑrฤฑmcฤฑ bulunuyor. รstelik tartฤฑลฤฑlan bรผyรผklรผk milyarlarca lirayla ifade ediliyor. ลimdi ise รงรถzรผm arayฤฑลฤฑnda 1 milyon liranฤฑn altฤฑnda hesabฤฑ bulunan yatฤฑrฤฑmcฤฑlara รถncelik verilmesi gรผndemde.
ฤฐlk bakฤฑลta bu yaklaลฤฑm anlaลฤฑlฤฑr gรถrรผnรผyor. Kรผรงรผk yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn parasฤฑna daha hฤฑzlฤฑ ulaลmasฤฑ, รถzellikle tasarruflarฤฑnฤฑn รถnemli bรถlรผmรผnรผ fonlarda deฤerlendiren bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan ciddi bir rahatlama saฤlayabilir. Fakat burada kritik bir ayrฤฑntฤฑ var: Bir yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn kรผรงรผk olmasฤฑ, yaลanan sorunun da kรผรงรผk olduฤu anlamฤฑna gelmiyor.
Asฤฑl soru ลu: Bu paralar neden bugรผn tasfiye edilmeye รงalฤฑลฤฑlฤฑyor?
Fon yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑna yฤฑllardฤฑr anlatฤฑlan temel hikรขye oldukรงa basitti. Profesyonel bir portfรถy yรถnetimi, farklฤฑ varlฤฑklara daฤฤฑtฤฑlmฤฑล birikim ve mevzuatla รงevrelenmiล bir sistemโฆ Yatฤฑrฤฑmcฤฑ da parasฤฑnฤฑ profesyonellere teslim ediyor ve karลฤฑlฤฑฤฤฑnda ลeffaflฤฑk ile likidite bekliyor.
Oysa son haftalarda yaลananlar, bu zincirin bazฤฑ halkalarฤฑnฤฑn ne kadar kฤฑrฤฑlgan olabileceฤini ortaya รงฤฑkardฤฑ.
SPK, aฤustos ayฤฑnda yatฤฑrฤฑm fonlarฤฑna iliลkin rehberde kapsamlฤฑ deฤiลikliklere gitmiล ve รถzellikle dรผลรผk fiili dolaลฤฑma sahip hisselerdeki olaฤandฤฑลฤฑ fiyat hareketleri ile bazฤฑ fonlarฤฑn yapฤฑsal risklerine dikkat รงekmiลti. Kurulun 18 Eylรผl tarihli aรงฤฑklamasฤฑnda da bu dรผzenlemelerin arkasฤฑnda 2025โin son รงeyreฤinden itibaren gรถzlemlenen sorunlarฤฑn bulunduฤu aรงฤฑkรงa anlatฤฑldฤฑ.
Bu nedenle bugรผnkรผ krizi yalnฤฑzca 17 Eylรผlโde baลlayan bir piyasa olayฤฑ olarak gรถrmek eksik kalฤฑr.
รรผnkรผ piyasalarda bazen gรถrรผnen sorun, asฤฑl sorunun kendisi deฤildir. Borsada likiditesi sฤฑnฤฑrlฤฑ hisselerde yoฤunlaลan pozisyonlar, fonlarฤฑn yatฤฑrฤฑmcฤฑdan gelen nakit taleplerini karลฤฑlamak iรงin daha likit varlฤฑklarฤฑnฤฑ satmak zorunda kalmasฤฑ ve satฤฑลlarฤฑn baลka satฤฑลlarฤฑ tetiklemesi, finansal piyasalarda รงok iyi bilinen bir mekanizmadฤฑr.
Burada yatฤฑrฤฑmcฤฑ psikolojisi de devreye giriyor.
Bir fonun gรผnlรผk olarak deฤer kazanmasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑya gรผven verir. Ancak yatฤฑrฤฑmcฤฑ parasฤฑnฤฑ รงekmek istediฤinde o deฤerin ne kadar hฤฑzlฤฑ nakde dรถnรผลebildiฤi, getirinin kendisinden bile daha รถnemli hale gelir. รรผnkรผ ekranda gรถrรผnen deฤer ile piyasada gerรงekten realize edilebilecek deฤer aynฤฑ ลey deฤildir.
Fon krizinin en รถnemli derslerinden biri belki de tam burada yatฤฑyor.
Getiri kadar likiditeyi de satฤฑn alฤฑyoruz.
Yรผksek getiri beklentisi yatฤฑrฤฑmcฤฑyฤฑ fonlara รงekebilir. Fakat yatฤฑrฤฑmcฤฑ iรงin asฤฑl sฤฑnav, piyasa stres altฤฑna girdiฤinde baลlar. Her ลey yรผkselirken portfรถyรผn nasฤฑl yรถnetildiฤini anlamak kolaydฤฑr. รnemli olan, herkes aynฤฑ anda parasฤฑnฤฑ istediฤinde sistemin ne kadar dayanฤฑklฤฑ olduฤudur.
ลimdi รถnรผmรผzde tasfiye sรผreci var.
SPK, 21 Eylรผlโde tasfiye sรผresindeki รผรง aylฤฑk sรผreyi altฤฑ aya รงฤฑkardฤฑ. Kurul bunun gerekรงesini, fon portfรถylerinin ve piyasa koลullarฤฑnฤฑn dikkate alฤฑnarak varlฤฑklarฤฑn mรผmkรผn olduฤunca uygun koลullarda satฤฑlmasฤฑna imkรขn saฤlamak olarak aรงฤฑkladฤฑ. Bugรผn yapฤฑlan yeni aรงฤฑklamada ise tasfiye kapsamฤฑndaki fonlarda 17 Eylรผlโde TEFAS รผzerinden verilip iptal edilen bazฤฑ talimatlarฤฑn tasfiye bakiyesinden, yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn fondaki payฤฑ oranฤฑnda karลฤฑlanacaฤฤฑ belirtildi.
Dolayฤฑsฤฑyla รถnรผmรผzde yalnฤฑzca โpara ne zaman รถdenecek?โ sorusu yok.
Daha รถnemli soru, hangi varlฤฑk hangi deฤerden satฤฑlacak ve ortaya รงฤฑkacak tasfiye bakiyesi yatฤฑrฤฑmcฤฑya nasฤฑl aktarฤฑlacak?
รรผnkรผ panik dรถnemlerinde hฤฑzlฤฑ satฤฑล ile doฤru fiyat arasฤฑnda ciddi bir denge problemi vardฤฑr. Varlฤฑklarฤฑ aceleyle elden รงฤฑkarmak yatฤฑrฤฑmcฤฑ zararฤฑnฤฑ artฤฑrabilir; sรผreci gereฤinden fazla uzatmak ise belirsizliฤi bรผyรผtebilir.
1 milyon lira sฤฑnฤฑrฤฑ tartฤฑลmasฤฑnฤฑn da bu nedenle yalnฤฑzca sosyal bir boyutu yok. Aynฤฑ zamanda hukuki ve piyasa aรงฤฑsฤฑndan da dikkatle tasarlanmasฤฑ gerekiyor. Kรผรงรผk yatฤฑrฤฑmcฤฑya รถncelik verilmesi, likiditesi daha yรผksek fonlarฤฑn รถnce รงรถzรผlmesi gibi seรงenekler gรผndeme gelirken yatฤฑrฤฑmcฤฑlar aรงฤฑsฤฑndan en รถnemli beklenti, yรถntemin aรงฤฑk, รถngรถrรผlebilir ve herkes iรงin anlaลฤฑlabilir olmasฤฑ.
รรผnkรผ bugรผn fon yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑnฤฑn kaybettiฤi ลey yalnฤฑzca para deฤil.
Gรผven de kaybedildi.
Ve finansal piyasalarda gรผvenin yeniden kazanฤฑlmasฤฑ, bir hesabฤฑn bakiyesinin yerine konulmasฤฑndan daha uzun sรผrebilir.
Buradan sonra dรผzenleyici kurumlarฤฑn iลi yalnฤฑzca zararฤฑn tasfiyesi olmayacak. Hangi fonun hangi varlฤฑkta ne kadar yoฤunlaลabileceฤi, likidite yรถnetiminin nasฤฑl yapฤฑlacaฤฤฑ, iliลkili taraf iลlemlerinin nasฤฑl denetleneceฤi, fon deฤerlerinin ne kadar gerรงekรงi olduฤu ve yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn hangi bilgiyi hangi sฤฑklฤฑkta gรถrebileceฤi gibi sorularฤฑn tamamฤฑ yeniden masaya gelmek zorunda.
รรผnkรผ yatฤฑrฤฑmcฤฑ bir fona para yatฤฑrdฤฑฤฤฑnda yalnฤฑzca getiri satฤฑn almฤฑyor. Aynฤฑ zamanda sistemin kurallarฤฑna gรผveniyor.
Fon krizinin Tรผrkiye sermaye piyasalarฤฑna bฤฑrakacaฤฤฑ en รถnemli miras da burada belirlenecek.
Mesele 1 milyon liranฤฑn altฤฑndaki yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn parasฤฑnฤฑ รถnce almasฤฑ ya da almamasฤฑ deฤil.
Mesele, yarฤฑn bir yatฤฑrฤฑmcฤฑ parasฤฑnฤฑ bir fona koyduฤunda, ihtiyaรง duyduฤu anda o paranฤฑn gerรงekten orada olduฤuna inanฤฑp inanamayacaฤฤฑ.
Sermaye piyasasฤฑnฤฑn gerรงek sermayesi de zaten budur: gรผven.
