Ekonomide bazฤฑ geliลmeler vardฤฑr. Bugรผn yaลanmaz, yarฤฑn yaลanmaz ama etkisi birkaรง ay sonra herkesin cebinde hissedilir.
El Niรฑo tam da bรถyle bir konu.
ฤฐlk bakฤฑลta meteoroloji baลlฤฑฤฤฑndan ibaretmiล gibi gรถrรผnรผyor. Pasifik Okyanusuโndaki sฤฑcaklฤฑk deฤiลimleri, yaฤฤฑล dรผzenleri, kuraklฤฑk ihtimaliโฆ Bunlar ekonomi sayfalarฤฑnฤฑn klasik baลlฤฑklarฤฑ deฤil. Fakat dรผnya ekonomisi artฤฑk รถyle bir noktada ki hava koลullarฤฑndaki deฤiลim, birkaรง ay iรงinde emtia fiyatlarฤฑnฤฑ, gฤฑda enflasyonunu, ลirket kรขrlarฤฑnฤฑ ve dolayฤฑsฤฑyla tรผketicinin harcama gรผcรผnรผ etkileyebiliyor.
รstelik bu kez ลirketler geliลmeyi uzaktan izlemiyor.
Piyasa istihbarat ลirketi AlphaSenseโin taramasฤฑna gรถre 1 Mayฤฑs-4 Aฤustos dรถneminde 478 ลirket, finansal belgelerinde veya ลirket aรงฤฑklamalarฤฑnda El Niรฑo riskine deฤindi. Toplam atฤฑf sayฤฑsฤฑ 1.443โe ulaลtฤฑ. Daha dikkat รงekici olan ise bu konunun ลirketlerin bilanรงo gรถrรผลmelerinde 2019โdan bu yana en yรผksek seviyeye รงฤฑkmฤฑล olmasฤฑ. (Dรผnya Gazetesi)
Yani mesele yalnฤฑzca meteorologlarฤฑn gรผndeminde deฤil.
Yรถneticiler de hesap yapฤฑyor.
รรผnkรผ ลirketler iรงin hava artฤฑk sadece hava deฤil. รretim planฤฑ demek. Hammadde maliyeti demek. Stok demek. Lojistik demek. Satฤฑล demek. En sonunda da kรขr marjฤฑ demek.
Asฤฑl risk Asyaโda
El Niรฑoโnun etkisinin รถzellikle Hindistan ve Gรผneydoฤu Asyaโda yakฤฑndan takip edilmesinin รถnemli bir nedeni var.
Hindistanโฤฑn tarฤฑmsal รผretimi muson yaฤฤฑลlarฤฑna ciddi รถlรงรผde baฤlฤฑ. Yaฤฤฑลฤฑn az olmasฤฑ kadar yanlฤฑล zamanda gelmesi de problem. Ekim dรถneminin gecikmesi, kuraklฤฑk veya aลฤฑrฤฑ sฤฑcaklฤฑk sadece tarladaki รผrรผnรผ etkilemiyor. รiftรงinin gelirini, kฤฑrsal tรผketimi ve gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ da deฤiลtiriyor.
Burada ekonomi aรงฤฑsฤฑndan รถnemli bir zincir oluลuyor.
รretim dรผลer.
Arz azalฤฑr.
Fiyat yรผkselir.
Fiyat yรผkseldiฤinde tรผketici daha fazla รถdeme yapmak zorunda kalฤฑr. Tรผketici baลka harcamalarฤฑnฤฑ kฤฑsmaya baลlar. ลirketlerin maliyetleri yรผkselir. Merkez bankalarฤฑnฤฑn enflasyonla mรผcadelesi zorlaลฤฑr.
ฤฐลte piyasalarฤฑn asฤฑl korktuฤu nokta burasฤฑ.
รรผnkรผ kรผresel enflasyon son yฤฑllarda zaten ciddi bir sฤฑnavdan geรงti. Pandemi sonrasฤฑnda tedarik zincirleri bozuldu. Enerji fiyatlarฤฑ yรผkseldi. Taลฤฑmacฤฑlฤฑk maliyetleri arttฤฑ. Gฤฑda fiyatlarฤฑ birรงok รผlkede tรผketicinin en fazla hissettiฤi enflasyon kalemlerinden biri haline geldi.
ลimdi yeni bir arz ลoku ihtimali ortaya รงฤฑkฤฑyor.
รstelik bu kez sorun bir limanda, fabrikada ya da enerji tesisinde deฤil. รok daha geniล bir alanda.
Tarlada.
Piyasa รถnce fiyatlar, sonra gerรงekleลeni bekler
Finans piyasalarฤฑnda yatฤฑrฤฑmcฤฑ davranฤฑลฤฑnฤฑ anlamak iรงin burada รถnemli bir ayrฤฑntฤฑ var.
Piyasalar gerรงekleลmiล veriyi beklemez.
Beklentiyi satฤฑn alฤฑr.
El Niรฑoโnun henรผz bรผtรผn sonuรงlarฤฑ ortaya รงฤฑkmฤฑล deฤil. Fakat ลirketlerin ลimdiden tedarik planlarฤฑnฤฑ deฤiลtirmeye baลlamasฤฑnฤฑn nedeni bu. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesiโnin son deฤerlendirmesinde 2026 sonbaharฤฑ ile 2026-2027 kฤฑลฤฑnda รงok gรผรงlรผ El Niรฑo gรถrรผlme ihtimalinin yรผzde 90โฤฑn รผzerine รงฤฑkmasฤฑ da endiลeyi artฤฑrฤฑyor. Ekim-aralฤฑk dรถnemi iรงin yapฤฑlan hesaplamalarda olasฤฑlฤฑk yรผzde 95 seviyesine kadar yรผkseliyor. (Dรผnya Gazetesi)
Bu rakamlarฤฑ okurken bir noktayฤฑ unutmamak gerekiyor.
Yรผzde 95 olasฤฑlฤฑk, yรผzde 95 oranฤฑnda fiyat artฤฑลฤฑ anlamฤฑna gelmiyor.
Aynฤฑ ลekilde gรผรงlรผ bir El Niรฑo yaลanmasฤฑ da bรผtรผn tarฤฑm รผrรผnlerinin aynฤฑ oranda pahalanacaฤฤฑ anlamฤฑna gelmiyor.
Hava olaylarฤฑnฤฑn etkisi bรถlgeden bรถlgeye deฤiลiyor. Bir รผlkede รผretim dรผลerken baลka bir รผlkede koลullar รผretici lehine geliลebilir. Dolayฤฑsฤฑyla kรผresel tarฤฑm piyasasฤฑnda sadece arz aรงฤฑฤฤฑ deฤil, ticaret akฤฑลฤฑnฤฑn yeniden ลekillenmesi de izlenmeli.
Borsada da aynฤฑ mantฤฑk geรงerli.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑ bazen gerรงekleลen veriden รงok beklentinin deฤiลimine tepki verir.
Bu nedenle bugรผn tarฤฑm emtialarฤฑnda gรถrรผlen hareketin tamamฤฑnฤฑ El Niรฑoโya baฤlamak doฤru olmayabilir. Ancak hava riskinin fiyatlamaya girmesi, รถzellikle รผretimi belirli coฤrafyalara yoฤunlaลmฤฑล ลirketler aรงฤฑsฤฑndan daha dikkatli olunmasฤฑnฤฑ gerektiriyor.
Kahve, kakao, pirinรง ve yaฤlar
Gฤฑda tarafฤฑnda bรผtรผn รผrรผnlerin aynฤฑ risk grubunda olduฤunu dรผลรผnmek yanlฤฑล.
Bazฤฑ รผrรผnlerde coฤrafi yoฤunlaลma รงok daha yรผksek.
Kahve bunlardan biri.
Kakao bir diฤeri.
Palm yaฤฤฑ, pirinรง, ลeker ve bazฤฑ tahฤฑllar da yakฤฑndan izleniyor.
รrneฤin Gรผneydoฤu Asyaโdaki รผretim koลullarฤฑ palm yaฤฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnemli. Hindistanโdaki muson yaฤฤฑลlarฤฑ ise pirinรง, ลeker ve pamuk gibi รผrรผnlerde yakฤฑndan takip ediliyor.
Bu nedenle รถnรผmรผzdeki dรถnemde emtia piyasalarฤฑnda sadece petrol ve altฤฑna bakmak yeterli olmayabilir.
Tarฤฑm รผrรผnleri yeniden yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn radarฤฑna girebilir.
Zaten bazฤฑ fiyat hareketleri bunun sinyalini veriyor. Aฤustos ayฤฑ baลฤฑndaki piyasa deฤerlendirmelerinde kahve ve kakao fiyatlarฤฑndaki sert hareketler El Niรฑo beklentileriyle birlikte ele alฤฑnฤฑyor. Ancak burada da dikkatli olmak gerekiyor. Emtia fiyatlarฤฑ yalnฤฑzca hava koลullarฤฑyla hareket etmiyor. Stoklar, รผretim tahminleri, ihracat politikalarฤฑ, navlun maliyetleri ve spekรผlatif pozisyonlar da fiyatฤฑ etkiliyor. (KARAR)
Yani yatฤฑrฤฑmcฤฑ iรงin tek bir hikรขyeye bakarak karar vermek riskli.
Tรผrkiye aรงฤฑsฤฑndan neden รถnemli?
Buraya kadar anlattฤฑklarฤฑmฤฑz bize uzak gรถrรผnebilir.
Hindistanโdaki muson yaฤmurlarฤฑnฤฑn Tรผrkiyeโdeki tรผketiciyi ne ilgilendirdiฤi sorulabilir.
Aslฤฑnda รงok ilgilendiriyor.
Tรผrkiye tarฤฑm รผrรผnlerinde hem รผretici hem ithalatรงฤฑ hem de ihracatรงฤฑ olarak kรผresel fiyatlardan etkileniyor. Dรผnyada belirli bir รผrรผnรผn fiyatฤฑ yรผkseldiฤinde bunun Tรผrkiyeโye hiรง yansฤฑmamasฤฑ kolay deฤil.
รstelik Tรผrkiyeโnin gฤฑda enflasyonu konusu hรขlรข hassas.
Dรถviz kuru, enerji maliyetleri, gรผbre, yem, lojistik, iลรงilik ve tarฤฑmsal รผretim maliyetleri zaten fiyatlarฤฑn รผzerinde baskฤฑ yaratฤฑyor. Kรผresel bir arz sorunu bunlarฤฑn รผzerine eklendiฤinde tรผketici fiyatlarฤฑna geรงiล ihtimali artabilir.
Fakat burada da kesin bir sonuรง รงฤฑkarmak doฤru olmaz.
Tรผrkiyeโnin bazฤฑ รผrรผnlerde kendi รผretim kapasitesi var. Bazฤฑ รผrรผnlerde ise ithalat baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ daha yรผksek. Dolayฤฑsฤฑyla El Niรฑoโnun etkisi รผrรผn bazฤฑnda deฤiลecektir.
Asฤฑl mesele ลu:
Kรผresel gฤฑda fiyatlarฤฑnda yeni bir yรผkseliล dalgasฤฑ oluลursa Tรผrkiye bunu tamamen dฤฑลarฤฑda bฤฑrakamaz.
ลirket bilanรงolarฤฑnda yeni hesap
Bence konunun yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan en รถnemli tarafฤฑ burada.
478 ลirketin El Niรฑoโyu finansal belgelerine taลฤฑmasฤฑ yalnฤฑzca meteorolojik bir endiลe deฤil. Yรถnetim kurullarฤฑnฤฑn ve finans ekiplerinin artฤฑk hava koลullarฤฑnฤฑ bilanรงo riski olarak gรถrdรผฤรผnรผ gรถsteriyor.
ลirketler stoklarฤฑnฤฑ artฤฑrabilir.
Alternatif tedarikรงi arayabilir.
รretim merkezlerini รงeลitlendirebilir.
Lojistik planlarฤฑnฤฑ deฤiลtirebilir.
Bunlarฤฑn hepsinin bir maliyeti var.
Fakat hazฤฑrlฤฑk yapmamanฤฑn maliyeti daha yรผksek olabilir.
รrneฤin bir gฤฑda ลirketinin ana hammaddesinin fiyatฤฑ yรผzde 20-30 yรผkseldiฤinde ลirket bunu mรผลteriye tamamen yansฤฑtamayabilir. Yansฤฑtฤฑrsa satฤฑลlarฤฑ dรผลebilir. Yansฤฑtmazsa kรขr marjฤฑ daralabilir.
ฤฐลte borsa yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑnฤฑn bakmasฤฑ gereken yer burasฤฑ.
Sadece โgฤฑda fiyatฤฑ artacakโ demek yetmez.
Hangi ลirket bundan zarar gรถrรผr?
Hangisi fiyat artฤฑลฤฑnฤฑ tรผketiciye aktarabilir?
Hangisinin stok avantajฤฑ vardฤฑr?
Hangisinin tedarik zinciri daha รงeลitlidir?
Hangisinin borรงluluฤu yรผksektir?
Ve belki de en รถnemlisi, piyasa bunlarฤฑn ne kadarฤฑnฤฑ ลimdiden fiyatlamฤฑลtฤฑr?
รรผnkรผ iyi yatฤฑrฤฑmcฤฑ sadece haberi okumaz.
Haberi bilanรงoya รงevirir.
Enflasyon aรงฤฑsฤฑndan ikinci tur etkisi
El Niรฑoโnun ekonomi รผzerindeki etkisi yalnฤฑzca market rafฤฑndaki fiyatla sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmayabilir.
Gฤฑda fiyatlarฤฑ yรผkseldiฤinde รงalฤฑลanlarฤฑn รผcret talepleri artabilir. ลirketlerin maliyetleri yรผkseldiฤinde fiyatlama davranฤฑลlarฤฑ deฤiลebilir. Tรผketicinin harcama sepeti yeniden ลekillenebilir.
Bรถyle bir sรผreรง merkez bankalarฤฑnฤฑn iลini de zorlaลtฤฑrฤฑr.
รรผnkรผ arz kaynaklฤฑ enflasyon, faiz artฤฑrarak รงรถzรผlmesi kolay bir problem deฤildir.
Talebi bastฤฑrabilirsiniz.
Fakat yaฤmur yaฤmฤฑyorsa faiz oranฤฑnฤฑ deฤiลtirerek tarlaya su gรถnderemezsiniz.
Bu nedenle merkez bankalarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan gฤฑda ve enerji fiyatlarฤฑndaki geliลmeler รถzellikle รถnemli. Geรงici bir hareket mi, yoksa beklentileri ve รผcretleri de etkileyen kalฤฑcฤฑ bir dalga mฤฑ olduฤu izlenmek zorunda.
Korkunun kendisi de fiyat yaratฤฑr
Bir baลka รถnemli konu daha var.
Piyasalar sadece gerรงek kฤฑtlฤฑฤฤฑ deฤil, kฤฑtlฤฑk beklentisini de fiyatlayabilir.
ลirketler stok yaparsa fiyat yรผkselir.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar vadeli piyasalarda pozisyon alฤฑrsa fiyat hareketi hฤฑzlanabilir.
Tรผketici gelecekte zam bekliyorsa bugรผnden daha fazla satฤฑn alabilir.
Bรผtรผn bunlar gerรงekleลmeden รถnce fiyatlarฤฑ yukarฤฑ taลฤฑyabilir.
Sonra รผretim tahminleri beklenenden iyi gelir ve fiyatlar geri รงekilir.
Bu nedenle รถnรผmรผzdeki aylarda tarฤฑm emtialarฤฑnda oynaklฤฑฤฤฑn artmasฤฑ ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ olmayacaktฤฑr. Fakat her sert yรผkseliลi kalฤฑcฤฑ bir arz krizinin baลlangฤฑcฤฑ olarak okumak da doฤru olmaz.
Piyasa psikolojisi รงoฤu zaman รถnce korkuyu fiyatlar, sonra veriyi bekler.
ลimdi neye bakmalฤฑ?
รnรผmรผzdeki dรถnemde birkaรง gรถstergeyi รถzellikle takip etmek gerekiyor.
Hindistanโฤฑn muson yaฤฤฑลlarฤฑ.
Gรผneydoฤu Asyaโdaki รผretim koลullarฤฑ.
Kahve ve kakao stoklarฤฑ.
Pirinรง ve buฤday รผretim tahminleri.
Palm yaฤฤฑ arzฤฑ.
Tarฤฑm emtia vadeli kontratlarฤฑ.
Ve elbette ลirketlerin bilanรงolarฤฑnda hammadde maliyetlerine iliลkin aรงฤฑklamalar.
Bunlar birlikte deฤerlendirildiฤinde El Niรฑoโnun gerรงekten kรผresel bir gฤฑda fiyatฤฑ problemine dรถnรผลรผp dรถnรผลmeyeceฤi daha net gรถrรผlebilir.
ลimdilik elimizde kesinleลmiล bir gฤฑda krizi yok.
Ama gรถrmezden gelinemeyecek kadar gรผรงlรผ bir risk var.
ลirketlerin daha olay gerรงekleลmeden hazฤฑrlฤฑk yapmasฤฑ da bunu gรถsteriyor.
Ekonomi bazen รงok bรผyรผk rakamlarla konuลur.
Trilyonlarca dolarlฤฑk รผretim, milyarlarca dolarlฤฑk ticaret, yรผzlerce ลirketโฆ
Ama bรผtรผn bu rakamlarฤฑn sonunda mesele yine aynฤฑ yere gelir:
Market rafฤฑna.
Mutfaฤa.
Ve vatandaลฤฑn cรผzdanฤฑna.
El Niรฑoโnun Tรผrkiyeโdeki sofraya ne kadar yansฤฑyacaฤฤฑnฤฑ bugรผnden kesin olarak sรถylemek mรผmkรผn deฤil. Fakat kรผresel tarฤฑm piyasasฤฑnda arzฤฑn bozulduฤu, emtia fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkseldiฤi ve bunun enflasyon beklentilerini deฤiลtirdiฤi bir senaryoya hazฤฑrlฤฑklฤฑ olmak gerekiyor.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan ise mesaj daha aรงฤฑk.
รnรผmรผzdeki dรถnemde sadece merkez bankalarฤฑnฤฑ, faiz kararlarฤฑnฤฑ ve ลirket bilanรงolarฤฑnฤฑ izlemek yetmeyebilir.
Gรถkyรผzรผne de bakmak gerekecek. รรผnkรผ bazen ekonominin bir sonraki bรผyรผk fiyat hareketi merkez bankasฤฑnฤฑn karar odasฤฑnda deฤil, yaฤmurun yaฤmadฤฑฤฤฑ bir Ekonomide bazฤฑ geliลmeler vardฤฑr. Bugรผn yaลanmaz, yarฤฑn yaลanmaz ama etkisi birkaรง ay sonra herkesin cebinde hissedilir.
El Niรฑo tam da bรถyle bir konu.
ฤฐlk bakฤฑลta meteoroloji baลlฤฑฤฤฑndan ibaretmiล gibi gรถrรผnรผyor. Pasifik Okyanusuโndaki sฤฑcaklฤฑk deฤiลimleri, yaฤฤฑล dรผzenleri, kuraklฤฑk ihtimaliโฆ Bunlar ekonomi sayfalarฤฑnฤฑn klasik baลlฤฑklarฤฑ deฤil. Fakat dรผnya ekonomisi artฤฑk รถyle bir noktada ki hava koลullarฤฑndaki deฤiลim, birkaรง ay iรงinde emtia fiyatlarฤฑnฤฑ, gฤฑda enflasyonunu, ลirket kรขrlarฤฑnฤฑ ve dolayฤฑsฤฑyla tรผketicinin harcama gรผcรผnรผ etkileyebiliyor.
รstelik bu kez ลirketler geliลmeyi uzaktan izlemiyor.
Piyasa istihbarat ลirketi AlphaSenseโin taramasฤฑna gรถre 1 Mayฤฑs-4 Aฤustos dรถneminde 478 ลirket, finansal belgelerinde veya ลirket aรงฤฑklamalarฤฑnda El Niรฑo riskine deฤindi. Toplam atฤฑf sayฤฑsฤฑ 1.443โe ulaลtฤฑ. Daha dikkat รงekici olan ise bu konunun ลirketlerin bilanรงo gรถrรผลmelerinde 2019โdan bu yana en yรผksek seviyeye รงฤฑkmฤฑล olmasฤฑ. (Dรผnya Gazetesi)
Yani mesele yalnฤฑzca meteorologlarฤฑn gรผndeminde deฤil.
Yรถneticiler de hesap yapฤฑyor.
รรผnkรผ ลirketler iรงin hava artฤฑk sadece hava deฤil. รretim planฤฑ demek. Hammadde maliyeti demek. Stok demek. Lojistik demek. Satฤฑล demek. En sonunda da kรขr marjฤฑ demek.
Asฤฑl risk Asyaโda
El Niรฑoโnun etkisinin รถzellikle Hindistan ve Gรผneydoฤu Asyaโda yakฤฑndan takip edilmesinin รถnemli bir nedeni var.
Hindistanโฤฑn tarฤฑmsal รผretimi muson yaฤฤฑลlarฤฑna ciddi รถlรงรผde baฤlฤฑ. Yaฤฤฑลฤฑn az olmasฤฑ kadar yanlฤฑล zamanda gelmesi de problem. Ekim dรถneminin gecikmesi, kuraklฤฑk veya aลฤฑrฤฑ sฤฑcaklฤฑk sadece tarladaki รผrรผnรผ etkilemiyor. รiftรงinin gelirini, kฤฑrsal tรผketimi ve gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑ da deฤiลtiriyor.
Burada ekonomi aรงฤฑsฤฑndan รถnemli bir zincir oluลuyor.
รretim dรผลer.
Arz azalฤฑr.
Fiyat yรผkselir.
Fiyat yรผkseldiฤinde tรผketici daha fazla รถdeme yapmak zorunda kalฤฑr. Tรผketici baลka harcamalarฤฑnฤฑ kฤฑsmaya baลlar. ลirketlerin maliyetleri yรผkselir. Merkez bankalarฤฑnฤฑn enflasyonla mรผcadelesi zorlaลฤฑr.
ฤฐลte piyasalarฤฑn asฤฑl korktuฤu nokta burasฤฑ.
รรผnkรผ kรผresel enflasyon son yฤฑllarda zaten ciddi bir sฤฑnavdan geรงti. Pandemi sonrasฤฑnda tedarik zincirleri bozuldu. Enerji fiyatlarฤฑ yรผkseldi. Taลฤฑmacฤฑlฤฑk maliyetleri arttฤฑ. Gฤฑda fiyatlarฤฑ birรงok รผlkede tรผketicinin en fazla hissettiฤi enflasyon kalemlerinden biri haline geldi.
ลimdi yeni bir arz ลoku ihtimali ortaya รงฤฑkฤฑyor.
รstelik bu kez sorun bir limanda, fabrikada ya da enerji tesisinde deฤil. รok daha geniล bir alanda.
Tarlada.
Piyasa รถnce fiyatlar, sonra gerรงekleลeni bekler
Finans piyasalarฤฑnda yatฤฑrฤฑmcฤฑ davranฤฑลฤฑnฤฑ anlamak iรงin burada รถnemli bir ayrฤฑntฤฑ var.
Piyasalar gerรงekleลmiล veriyi beklemez.
Beklentiyi satฤฑn alฤฑr.
El Niรฑoโnun henรผz bรผtรผn sonuรงlarฤฑ ortaya รงฤฑkmฤฑล deฤil. Fakat ลirketlerin ลimdiden tedarik planlarฤฑnฤฑ deฤiลtirmeye baลlamasฤฑnฤฑn nedeni bu. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesiโnin son deฤerlendirmesinde 2026 sonbaharฤฑ ile 2026-2027 kฤฑลฤฑnda รงok gรผรงlรผ El Niรฑo gรถrรผlme ihtimalinin yรผzde 90โฤฑn รผzerine รงฤฑkmasฤฑ da endiลeyi artฤฑrฤฑyor. Ekim-aralฤฑk dรถnemi iรงin yapฤฑlan hesaplamalarda olasฤฑlฤฑk yรผzde 95 seviyesine kadar yรผkseliyor. (Dรผnya Gazetesi)
Bu rakamlarฤฑ okurken bir noktayฤฑ unutmamak gerekiyor.
Yรผzde 95 olasฤฑlฤฑk, yรผzde 95 oranฤฑnda fiyat artฤฑลฤฑ anlamฤฑna gelmiyor.
Aynฤฑ ลekilde gรผรงlรผ bir El Niรฑo yaลanmasฤฑ da bรผtรผn tarฤฑm รผrรผnlerinin aynฤฑ oranda pahalanacaฤฤฑ anlamฤฑna gelmiyor.
Hava olaylarฤฑnฤฑn etkisi bรถlgeden bรถlgeye deฤiลiyor. Bir รผlkede รผretim dรผลerken baลka bir รผlkede koลullar รผretici lehine geliลebilir. Dolayฤฑsฤฑyla kรผresel tarฤฑm piyasasฤฑnda sadece arz aรงฤฑฤฤฑ deฤil, ticaret akฤฑลฤฑnฤฑn yeniden ลekillenmesi de izlenmeli.
Borsada da aynฤฑ mantฤฑk geรงerli.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑ bazen gerรงekleลen veriden รงok beklentinin deฤiลimine tepki verir.
Bu nedenle bugรผn tarฤฑm emtialarฤฑnda gรถrรผlen hareketin tamamฤฑnฤฑ El Niรฑoโya baฤlamak doฤru olmayabilir. Ancak hava riskinin fiyatlamaya girmesi, รถzellikle รผretimi belirli coฤrafyalara yoฤunlaลmฤฑล ลirketler aรงฤฑsฤฑndan daha dikkatli olunmasฤฑnฤฑ gerektiriyor.
Kahve, kakao, pirinรง ve yaฤlar
Gฤฑda tarafฤฑnda bรผtรผn รผrรผnlerin aynฤฑ risk grubunda olduฤunu dรผลรผnmek yanlฤฑล.
Bazฤฑ รผrรผnlerde coฤrafi yoฤunlaลma รงok daha yรผksek.
Kahve bunlardan biri.
Kakao bir diฤeri.
Palm yaฤฤฑ, pirinรง, ลeker ve bazฤฑ tahฤฑllar da yakฤฑndan izleniyor.
รrneฤin Gรผneydoฤu Asyaโdaki รผretim koลullarฤฑ palm yaฤฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnemli. Hindistanโdaki muson yaฤฤฑลlarฤฑ ise pirinรง, ลeker ve pamuk gibi รผrรผnlerde yakฤฑndan takip ediliyor.
Bu nedenle รถnรผmรผzdeki dรถnemde emtia piyasalarฤฑnda sadece petrol ve altฤฑna bakmak yeterli olmayabilir.
Tarฤฑm รผrรผnleri yeniden yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn radarฤฑna girebilir.
Zaten bazฤฑ fiyat hareketleri bunun sinyalini veriyor. Aฤustos ayฤฑ baลฤฑndaki piyasa deฤerlendirmelerinde kahve ve kakao fiyatlarฤฑndaki sert hareketler El Niรฑo beklentileriyle birlikte ele alฤฑnฤฑyor. Ancak burada da dikkatli olmak gerekiyor. Emtia fiyatlarฤฑ yalnฤฑzca hava koลullarฤฑyla hareket etmiyor. Stoklar, รผretim tahminleri, ihracat politikalarฤฑ, navlun maliyetleri ve spekรผlatif pozisyonlar da fiyatฤฑ etkiliyor. (KARAR)
Yani yatฤฑrฤฑmcฤฑ iรงin tek bir hikรขyeye bakarak karar vermek riskli.
Tรผrkiye aรงฤฑsฤฑndan neden รถnemli?
Buraya kadar anlattฤฑklarฤฑmฤฑz bize uzak gรถrรผnebilir.
Hindistanโdaki muson yaฤmurlarฤฑnฤฑn Tรผrkiyeโdeki tรผketiciyi ne ilgilendirdiฤi sorulabilir.
Aslฤฑnda รงok ilgilendiriyor.
Tรผrkiye tarฤฑm รผrรผnlerinde hem รผretici hem ithalatรงฤฑ hem de ihracatรงฤฑ olarak kรผresel fiyatlardan etkileniyor. Dรผnyada belirli bir รผrรผnรผn fiyatฤฑ yรผkseldiฤinde bunun Tรผrkiyeโye hiรง yansฤฑmamasฤฑ kolay deฤil.
รstelik Tรผrkiyeโnin gฤฑda enflasyonu konusu hรขlรข hassas.
Dรถviz kuru, enerji maliyetleri, gรผbre, yem, lojistik, iลรงilik ve tarฤฑmsal รผretim maliyetleri zaten fiyatlarฤฑn รผzerinde baskฤฑ yaratฤฑyor. Kรผresel bir arz sorunu bunlarฤฑn รผzerine eklendiฤinde tรผketici fiyatlarฤฑna geรงiล ihtimali artabilir.
Fakat burada da kesin bir sonuรง รงฤฑkarmak doฤru olmaz.
Tรผrkiyeโnin bazฤฑ รผrรผnlerde kendi รผretim kapasitesi var. Bazฤฑ รผrรผnlerde ise ithalat baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ daha yรผksek. Dolayฤฑsฤฑyla El Niรฑoโnun etkisi รผrรผn bazฤฑnda deฤiลecektir.
Asฤฑl mesele ลu:
Kรผresel gฤฑda fiyatlarฤฑnda yeni bir yรผkseliล dalgasฤฑ oluลursa Tรผrkiye bunu tamamen dฤฑลarฤฑda bฤฑrakamaz.
ลirket bilanรงolarฤฑnda yeni hesap
Bence konunun yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan en รถnemli tarafฤฑ burada.
478 ลirketin El Niรฑoโyu finansal belgelerine taลฤฑmasฤฑ yalnฤฑzca meteorolojik bir endiลe deฤil. Yรถnetim kurullarฤฑnฤฑn ve finans ekiplerinin artฤฑk hava koลullarฤฑnฤฑ bilanรงo riski olarak gรถrdรผฤรผnรผ gรถsteriyor.
ลirketler stoklarฤฑnฤฑ artฤฑrabilir.
Alternatif tedarikรงi arayabilir.
รretim merkezlerini รงeลitlendirebilir.
Lojistik planlarฤฑnฤฑ deฤiลtirebilir.
Bunlarฤฑn hepsinin bir maliyeti var.
Fakat hazฤฑrlฤฑk yapmamanฤฑn maliyeti daha yรผksek olabilir.
รrneฤin bir gฤฑda ลirketinin ana hammaddesinin fiyatฤฑ yรผzde 20-30 yรผkseldiฤinde ลirket bunu mรผลteriye tamamen yansฤฑtamayabilir. Yansฤฑtฤฑrsa satฤฑลlarฤฑ dรผลebilir. Yansฤฑtmazsa kรขr marjฤฑ daralabilir.
ฤฐลte borsa yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑnฤฑn bakmasฤฑ gereken yer burasฤฑ.
Sadece โgฤฑda fiyatฤฑ artacakโ demek yetmez.
Hangi ลirket bundan zarar gรถrรผr?
Hangisi fiyat artฤฑลฤฑnฤฑ tรผketiciye aktarabilir?
Hangisinin stok avantajฤฑ vardฤฑr?
Hangisinin tedarik zinciri daha รงeลitlidir?
Hangisinin borรงluluฤu yรผksektir?
Ve belki de en รถnemlisi, piyasa bunlarฤฑn ne kadarฤฑnฤฑ ลimdiden fiyatlamฤฑลtฤฑr?
รรผnkรผ iyi yatฤฑrฤฑmcฤฑ sadece haberi okumaz.
Haberi bilanรงoya รงevirir.
Enflasyon aรงฤฑsฤฑndan ikinci tur etkisi
El Niรฑoโnun ekonomi รผzerindeki etkisi yalnฤฑzca market rafฤฑndaki fiyatla sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmayabilir.
Gฤฑda fiyatlarฤฑ yรผkseldiฤinde รงalฤฑลanlarฤฑn รผcret talepleri artabilir. ลirketlerin maliyetleri yรผkseldiฤinde fiyatlama davranฤฑลlarฤฑ deฤiลebilir. Tรผketicinin harcama sepeti yeniden ลekillenebilir.
Bรถyle bir sรผreรง merkez bankalarฤฑnฤฑn iลini de zorlaลtฤฑrฤฑr.
รรผnkรผ arz kaynaklฤฑ enflasyon, faiz artฤฑrarak รงรถzรผlmesi kolay bir problem deฤildir.
Talebi bastฤฑrabilirsiniz.
Fakat yaฤmur yaฤmฤฑyorsa faiz oranฤฑnฤฑ deฤiลtirerek tarlaya su gรถnderemezsiniz.
Bu nedenle merkez bankalarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan gฤฑda ve enerji fiyatlarฤฑndaki geliลmeler รถzellikle รถnemli. Geรงici bir hareket mi, yoksa beklentileri ve รผcretleri de etkileyen kalฤฑcฤฑ bir dalga mฤฑ olduฤu izlenmek zorunda.
Korkunun kendisi de fiyat yaratฤฑr
Bir baลka รถnemli konu daha var.
Piyasalar sadece gerรงek kฤฑtlฤฑฤฤฑ deฤil, kฤฑtlฤฑk beklentisini de fiyatlayabilir.
ลirketler stok yaparsa fiyat yรผkselir.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar vadeli piyasalarda pozisyon alฤฑrsa fiyat hareketi hฤฑzlanabilir.
Tรผketici gelecekte zam bekliyorsa bugรผnden daha fazla satฤฑn alabilir.
Bรผtรผn bunlar gerรงekleลmeden รถnce fiyatlarฤฑ yukarฤฑ taลฤฑyabilir.
Sonra รผretim tahminleri beklenenden iyi gelir ve fiyatlar geri รงekilir.
Bu nedenle รถnรผmรผzdeki aylarda tarฤฑm emtialarฤฑnda oynaklฤฑฤฤฑn artmasฤฑ ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ olmayacaktฤฑr. Fakat her sert yรผkseliลi kalฤฑcฤฑ bir arz krizinin baลlangฤฑcฤฑ olarak okumak da doฤru olmaz.
Piyasa psikolojisi รงoฤu zaman รถnce korkuyu fiyatlar, sonra veriyi bekler.
ลimdi neye bakmalฤฑ?
รnรผmรผzdeki dรถnemde birkaรง gรถstergeyi รถzellikle takip etmek gerekiyor.
Hindistanโฤฑn muson yaฤฤฑลlarฤฑ.
Gรผneydoฤu Asyaโdaki รผretim koลullarฤฑ.
Kahve ve kakao stoklarฤฑ.
Pirinรง ve buฤday รผretim tahminleri.
Palm yaฤฤฑ arzฤฑ.
Tarฤฑm emtia vadeli kontratlarฤฑ.
Ve elbette ลirketlerin bilanรงolarฤฑnda hammadde maliyetlerine iliลkin aรงฤฑklamalar.
Bunlar birlikte deฤerlendirildiฤinde El Niรฑoโnun gerรงekten kรผresel bir gฤฑda fiyatฤฑ problemine dรถnรผลรผp dรถnรผลmeyeceฤi daha net gรถrรผlebilir.
ลimdilik elimizde kesinleลmiล bir gฤฑda krizi yok.
Ama gรถrmezden gelinemeyecek kadar gรผรงlรผ bir risk var.
ลirketlerin daha olay gerรงekleลmeden hazฤฑrlฤฑk yapmasฤฑ da bunu gรถsteriyor.
Ekonomi bazen รงok bรผyรผk rakamlarla konuลur.
Trilyonlarca dolarlฤฑk รผretim, milyarlarca dolarlฤฑk ticaret, yรผzlerce ลirketโฆ
Ama bรผtรผn bu rakamlarฤฑn sonunda mesele yine aynฤฑ yere gelir:
Market rafฤฑna.
Mutfaฤa.
Ve vatandaลฤฑn cรผzdanฤฑna.
El Niรฑoโnun Tรผrkiyeโdeki sofraya ne kadar yansฤฑyacaฤฤฑnฤฑ bugรผnden kesin olarak sรถylemek mรผmkรผn deฤil. Fakat kรผresel tarฤฑm piyasasฤฑnda arzฤฑn bozulduฤu, emtia fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkseldiฤi ve bunun enflasyon beklentilerini deฤiลtirdiฤi bir senaryoya hazฤฑrlฤฑklฤฑ olmak gerekiyor.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan ise mesaj daha aรงฤฑk.
รnรผmรผzdeki dรถnemde sadece merkez bankalarฤฑnฤฑ, faiz kararlarฤฑnฤฑ ve ลirket bilanรงolarฤฑnฤฑ izlemek yetmeyebilir.
Gรถkyรผzรผne de bakmak gerekecek. รรผnkรผ bazen ekonominin bir sonraki bรผyรผk fiyat hareketi merkez bankasฤฑnฤฑn karar odasฤฑnda deฤil, yaฤmurun yaฤmadฤฑฤฤฑ bir tarlada baลlar.
