รncelikle ลunu belirtmekte fayda var. รlke olarak olaฤanรผstรผ adaletsiz bir vergi dรผzenine sahibiz. ฤฐlkin bunu kabul edelim. ลunu da sรถyleyelim, bu sadece mevzuattan da kaynaklanmฤฑyor. Eminim รผlkemizde dรผnyanฤฑn en ayrฤฑntฤฑlฤฑ vergi kanunlarฤฑ ve mevzuatฤฑ vardฤฑr. Bundan zerre kuลku duymuyorum. รoฤu iลimizde olduฤu gibi vergi sistemimizde de sorun mevzuatta deฤil, uygulamada.
Maaล ve รผcretliler รผzerindeki yรผksek vergi yรผkรผ adaletsizliฤini รถnleyemiyoruz.
Vergiyi tabana yayamฤฑyoruz.
รรผnkรผ denetimimiz yetersiz. Sistemin tรผmรผnรผ kontrolden uzaฤฤฑz. Bunun bir sonucu olarak son yฤฑllarda azalsa da hala kayฤฑt dฤฑลฤฑlฤฑk oranฤฑnฤฑn dรผลรผrรผlmesinde geliลmiล รผlkelerin รงok gerisindeyiz.
Vergi oranlarฤฑnฤฑ uygulanamayacak kadar yรผksek belirliyoruz. Bunun bir sonucu olarak vergi sistemini delik deลik ediyoruz. Vergisini vermeyene veya veremeyene ekonomik ve/veya siyasi sebeplerle yeterince ceza uygulayamadฤฑฤฤฑmฤฑz iรงin istisna, muafiyet, uzlaลma ve af gibi sistemi temelden sarsฤฑcฤฑ, vergisini zamanฤฑnda ve tam รถdeyen dรผrรผst mรผkellefi cezalandฤฑrฤฑcฤฑ, vergisini รถdemeyeni รถdรผllendirici bir yapฤฑya yol aรงฤฑyoruz.
Ekonomide yaลanan istikrarsฤฑzlฤฑklar da sistemi bozuyor, mรผkellefi sฤฑk sฤฑk zor durumda bฤฑrakฤฑyor ve vergisini zamanฤฑnda รถdeme olanaฤฤฑnฤฑ ortadan kaldฤฑrฤฑyor. Tamam mรผkellefin gรถrevi vergisini zamanฤฑnda ve tam olarak vermek ama devletin gรถrevi de ekonomide uygun koลullarฤฑ yaratmaktฤฑr.
Ayrฤฑca ลu da bilinen bir gerรงektir; vergi vermeyen veya eksik verenin rekabette bรผyรผk avantaj saฤladฤฑฤฤฑ bir ortamda, vergisini tam veren bir iลletmenin yaลama ลansฤฑ kalmฤฑyor.
Ortam bu, olmasฤฑ gereken ne denirse;
Vergide adaletin bir kuralฤฑ var. Bu adalet iรงin olmazsa olmaz bir kuraldฤฑr. O da, az kazanandan az, รงok kazanandan รงok vergi alacaksฤฑn.
Bunu yapabilmen iรงin vergiyi artan oranlฤฑ ve aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak gelir-servet รผzerine koyacaksฤฑn.
Bunu yapmazsan, gelire gรถre vergi farklฤฑlaลmasฤฑnฤฑ yapamazsฤฑn.
Kolay diye รzel Tรผketim Vergisi (รTV), Katma Deฤer Vergisi (KDV) gibi vergilere yรผklenirse, bunlarฤฑn oranฤฑnฤฑ รงok yรผksek dรผzeylere taลฤฑrsan vergi adaletini saฤlayamazsฤฑn.
Aylฤฑk geliri 2 bin lira olanla 2 milyon lira olanฤฑ bir litre motorin iรงin aynฤฑ miktarda 1 lira 78 kuruล รTV, 1 lira KDV รถdemek zorunda bฤฑrakฤฑrsฤฑn.
Tรผrkiye ฤฐstatistik Kurumuโnun (TรฤฐK) โKurumsal Sektรถr Hesaplarฤฑ, 2018โ bรผlteninde yer alan istatistiklere gรถre, vergi adaletindeki altฤฑn kurala Tรผrk vergi sisteminin uymadฤฑฤฤฑ aรงฤฑkรงa gรถrรผlรผyor.
รyle ki 2018 verilerine gรถre 664,8 milyar liralฤฑk verginin 420,2 milyar lirasฤฑ รผretim ve ithalat รผzerinden alฤฑnan vergilerden, 243,7 milyar lirasฤฑ gelir ve servet รผzerinden alฤฑnan cari vergilerden, 0,9 milyar lirasฤฑ ise sermaye vergilerinden oluลuyor.
Buna gรถre, gelir ve servet รผzerinden alฤฑnan cari vergilerin toplam vergi gelirleri iรงindeki oranฤฑ yรผzde 36,7, sermaye vergileri yรผzde 0,1โde kalฤฑrken, รผretim ve ithalat รผzerinden alฤฑnan vergilerin payฤฑ yรผzde 63,2โyi buluyor.
รlkenin yeterince vergi toplayamadฤฑฤฤฑ da bir gerรงek. รyle ki Yeni Ekonomi Programฤฑโna (YEP) gรถre vergi gelirleri, 2019โda, milli gelirin sadece yรผzde 16โsฤฑnda kalacak.
YEP gerรงekleลme tahminine gรถre, 2018โde 632,7 milyar lira olan vergi gelirleri, ki burada YEP rakamฤฑ TรฤฐK rakamฤฑ ile farklฤฑlฤฑk gรถsteriyor, bu yฤฑl 681,1 milyar liraya ancak รงฤฑkacak. Yฤฑllฤฑk bazda sadece yรผzde 7,6โlฤฑk bir artฤฑล olacaฤฤฑ tahmin ediliyor. Bu durumda, tรผketici fiyatlarฤฑ enflasyonunun yรผzde 12, deflatรถrรผn yรผzde 14,1 beklendiฤi bir ortamda, vergi gelirlerinde TรFEโye gรถre yรผzde 3,9, deflatรถre gรถre yรผzde 5,7 reel dรผลรผล olacak demektir.
Dolar bazฤฑnda bakฤฑldฤฑฤฤฑnda durum daha net olarak ortaya รงฤฑkฤฑyor. TรฤฐK verilerinden yapฤฑlan hesaplamaya gรถre, 2009 yฤฑlฤฑnda 118,7, 2013โde 182,4 milyar dolar olan vergi gelirleri, 2017โde 155,9 milyar dolara, 2018โde 140,8 milyar dolara indi.
YEP rakamlarฤฑndan yapฤฑlan hesaplamayla ise, 2018โde 134 milyar dolar olan vergi gelirleri, 2019โda 119,5 milyar dolara inecek.
Nรผfusu 82 milyonu aลmฤฑล, bu yetmezmiล gibi 5 milyon sฤฑฤฤฑnmacฤฑ, mรผlteci, yabancฤฑya da kucak aรงmฤฑล, 749 milyar dolar milli geliri olan bir รผlkede, 119,5 milyar vergi geliriyle devletin normal faaliyetlerini sรผrdรผrmesine imkan yoktur. Gรถrรผnen o ki vergi sistemimiz hem yetersiz hem adaletsizdir. Bundan kurtulmanฤฑn yolu; vergiyi tabana yaymaktan, gelir ve servete dayandฤฑrmaktan geรงer. Kanฤฑmca yeni vergi reformuna da bu รงerรงeveden bakmak gerekir.
