Borsatekโte 29 Kasฤฑm tarihinde yayฤฑnlanan โZayฤฑf TLโye raฤmen ihracat yerinde sayฤฑyorโ yazฤฑma, yฤฑllardฤฑr finans sektรถrรผnรผn iรงinde bulunan deฤerli bir dostumdan itiraz gelmiลti. 2018 yฤฑlฤฑnฤฑn artฤฑsฤฑyla eksisiyle tamamlandฤฑฤฤฑnฤฑ ve muhasebeleลtirildiฤini, o yฤฑla artฤฑk bakmamak gerektiฤini, 2019 yฤฑlฤฑnda TLโnin โzayฤฑfโ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, tam tersine ihracatรงฤฑnฤฑn iลรงilik, enerji dahil maliyetleri โgerรงekโ enflasyonun รงok รผzerinde artmasฤฑna karลฤฑn, dรถvizdeki artฤฑลฤฑn รงok sฤฑnฤฑrlฤฑ olmasฤฑ nedeniyle kar elde edemediฤi iรงin ihracata yanaลmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylemiลti.
Verilere baktฤฑฤฤฑmda itirazda bulunan arkadaลฤฑmฤฑn haklฤฑ olduฤunu gรถrรผyorum. Merkez Bankasฤฑโnฤฑn dรถviz satฤฑล kurlarฤฑ bazฤฑnda baktฤฑฤฤฑmฤฑzda, 2018 yฤฑl sonu ile 6 Aralฤฑk arasฤฑnda geรงen sรผrede dรถviz kurlarฤฑnda yaลanan artฤฑล, 2018 Aralฤฑk-2019 Kasฤฑm dรถnemi tรผketici fiyatlarฤฑ endeksinde (TรFE) gรถrรผlen yรผkseliลin altฤฑnda kaldฤฑ. Sadece Rus Rublesi, Kanada Dolarฤฑ ve ฤฐngiliz Sterlini, enflasyonun รผzerinde artฤฑล gรถsterdi. Bu dรถnemdeki enflasyon yรผzde 11,01 olurken, Rus Rublesi yรผzde 18,93, Kanada Dolarฤฑ yรผzde 12,47, ฤฐngiliz Sterlini yรผzde 12,31 arttฤฑ. TรFEโye gรถre reel kazancฤฑ bu dรถviz kurlarฤฑ saฤladฤฑ.
Buna karลฤฑn artฤฑล Japon Yeniโnde yรผzde 10,37, Suudi Arabistan Riyaliโnde yรผzde 8,88, ABD Dolarฤฑ, Katar Riyali ve ฤฐran Riyaliโnde yรผzde 8,84, Kuveyt Dinarฤฑโnda yรผzde 8,83, ฤฐsviรงre Frangฤฑโnda yรผzde 8,51, รin Yuanฤฑโnda yรผzde 6,46, Bulgar Levasฤฑโnda yรผzde 5,61, Euroโda yรผzde 5,60, Danimarka Kronuโnda yรผzde 5,54, Avustralya Dolarฤฑโnda yรผzde 5,51, Norveรง Kronuโnda yรผzde 3,56, Rumen Leyiโnde yรผzde 3, ฤฐsveรง Kronuโnda yรผzde 2,78 artฤฑล gรถrรผldรผ. TLโye gรถre tek deฤer kaybeden yรผzde 1,87 ile Pakistan Rupisi oldu.
Tรผketici fiyatlarฤฑyla reelleลtirdiฤimizde, Rus Rublesiโnde yรผzde 7,14 reel artฤฑล olurken, ABD Dolarฤฑ yรผzde 1,96, Euro yรผzde 4,87 reel kayฤฑp yaลadฤฑ.
ฤฐhracatฤฑn Ekim ayฤฑnda yรผzde 0,1 gerilemesinin, Ocak-Ekim dรถneminde ise artฤฑลฤฑn yรผzde 2 ile รงok sฤฑnฤฑrlฤฑ dรผzeyde kalmasฤฑnฤฑn nedenleri arasฤฑnda, en azฤฑndan bu yฤฑl iรงin โdeฤerlenmiลโ TLโnin olmasฤฑnฤฑn da payฤฑ var sanฤฑrฤฑm.
Bu durum, aynฤฑ zamanda, Ekimโde ithalatฤฑn yรผzde 8 artmasฤฑnฤฑ da bir nebze olsun aรงฤฑklฤฑyor. Deฤerlenmiล TL nedeniyle ucuzlayan ithalatฤฑn da artmasฤฑ bir sรผrpriz olmasa gerekโฆ
ฤฐhracat aรงฤฑsฤฑndan madalyonun diฤer yรผzรผ pek iyi gรถrรผnmรผyor. รรผnkรผ, iล gรผcรผ maliyetlerinden (2019 yฤฑlฤฑ iรงin asgari รผcretteki artฤฑล yรผzde 26,05 olmuลtu), vergilere (yeniden deฤerleme oranฤฑ yรผzde 23,73 dรผzeyinde belirlenmiลti), elektrikten, doฤal gaza, ham madde fiyatlarฤฑna kadar iฤneden ipliฤe her ลeyde artฤฑล yรผzde 11,01โlik TรFE enflasyonun รผzerinde oldu.
Tabii bรผtรผn bunlar, hem รผreticinin hem de ihracatรงฤฑnฤฑn maliyetlerini yรผkseltti. Dolar, Euro gibi ihracatฤฑn bรผyรผk bรถlรผmรผnรผn yapฤฑldฤฑฤฤฑ dรถviz cinsleri aรงฤฑsฤฑndan bakฤฑnca, bu dรถvizlerde TรFEโye gรถre reel kayฤฑp yaลanmasฤฑ ve TLโnin deฤerlenmiล olmasฤฑ ihracatฤฑn getirisini ortadan kaldฤฑrdฤฑ. Bu durum da hem ihracata hem de ithalata yansฤฑdฤฑ.
10 milyon dolarlฤฑk ihracat yapan bir firma, 2018 yฤฑlฤฑ sonunda 52 milyon 810 bin liralฤฑk (dรถviz alฤฑล kuruna gรถre) TL alฤฑrken, aynฤฑ ihracat karลฤฑlฤฑฤฤฑnda 6 Aralฤฑk 2019โda 57 milyon 479 bin liralฤฑk TL kazanฤฑyor. Dolar alฤฑล kuru yรผzde 11,01โlik enflasyon kadar artmฤฑล olsaydฤฑ. Bu rakam 52 milyon 810 bin liradan 58 milyon 624 bin liraya รงฤฑkacaktฤฑ. Buna gรถre, bu firmanฤฑn TL kaybฤฑ 1 milyon 145 bin lirayฤฑ aลฤฑyor.
Euro ile ihracat yapan bir firmanฤฑn kaybฤฑ ise รงok daha fazla. TL kazancฤฑnฤฑn aynฤฑ olmasฤฑ iรงin 8 milyon 740 bin 194 euro ihracat yapan firma, 2018 sonunda 52 milyon 810 bin bin liralฤฑk TL kazanฤฑrken, aynฤฑ ihracat karลฤฑlฤฑฤฤฑnda 6 Aralฤฑk 2019โda 55 milyon 767 bin liralฤฑk TL elde edecek. Enflasyon kadar artฤฑล olsaydฤฑ bu rakam 52 milyon 810 bin liradan 58 milyon 624 bin liraya รงฤฑkacaktฤฑ. Buna gรถre, bu firmanฤฑn TL kaybฤฑ 2 milyon 857 bin lirayฤฑ geรงiyor.
Tabii, bu yazdฤฑklarฤฑmฤฑz 2019 yฤฑlฤฑ iรงin. 2018 Nisan ayฤฑndan sonraki sรผrecin tรผmรผne baktฤฑฤฤฑmฤฑzda TLโnin zayฤฑfladฤฑฤฤฑ bir gerรงek.
Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB) 2018 yฤฑl sonu ve 6 Aralฤฑk 2019 dรถviz satฤฑล kurlarฤฑ, cari deฤiลim, reel deฤiลim ve enflasyona gรถre olmasฤฑ gereken kur seviyesi ลรถyle:
|
|
|
|
| 2019 |
|
|
|
|
| 6.Ara |
|
|
|
|
| ฤฐtibarฤฑyla |
| 2018 | 2019 | Cari | Reel | Olmasฤฑ |
Merkez Bankasฤฑ | Yฤฑl Sonu | 6.Ara | Deฤiลim | Deฤiลim | Gereken |
Dรถviz Satฤฑล Kuru | (TL) | (TL) | (Yรผzde) | (Yรผzde) | (TL) |
Rus Rublesi | 0,0764 | 0,0908 | 18,93 | 7,14 | 0,0848 |
Kanada Dolarฤฑ | 3,8907 | 4,3760 | 12,47 | 1,32 | 4,3191 |
ฤฐngiliz Sterlini | 6,7485 | 7,5790 | 12,31 | 1,17 | 7,4916 |
100 Japon Yeni | 4,8147 | 5,3139 | 10,37 | -0,58 | 5,3448 |
Suudi Arabistan Riyali | 1,4103 | 1,5355 | 8,88 | -1,92 | 1,5656 |
ABD Dolarฤฑ | 5,2905 | 5,7582 | 8,84 | -1,96 | 5,8730 |
Katar Riyali | 1,4611 | 1,5903 | 8,84 | -1,95 | 1,6220 |
100 ฤฐran Riyali | 0,0127 | 0,0138 | 8,84 | -1,96 | 0,0141 |
Kuveyt Dinarฤฑ | 17,5260 | 19,0732 | 8,83 | -1,97 | 19,4558 |
ฤฐsviรงre Frangฤฑ | 5,3839 | 5,8421 | 8,51 | -2,25 | 5,9767 |
รin Yuanฤฑ | 0,7734 | 0,8234 | 6,46 | -4,10 | 0,8586 |
Bulgar Levasฤฑ | 3,1119 | 3,2864 | 5,61 | -4,87 | 3,4546 |
Euro | 6,0530 | 6,3920 | 5,60 | -4,87 | 6,7195 |
Danimarka Kronu | 0,8118 | 0,8568 | 5,54 | -4,93 | 0,9012 |
Avustralya Dolarฤฑ | 3,7447 | 3,9510 | 5,51 | -4,96 | 4,1570 |
Norveรง Kronu | 0,6104 | 0,6321 | 3,56 | -6,72 | 0,6776 |
Rumen Leyi | 1,3056 | 1,3448 | 3,00 | -7,21 | 1,4494 |
ฤฐsveรง Kronu | 0,5933 | 0,6098 | 2,78 | -7,41 | 0,6586 |
Pakistan Rupisi | 0,0381 | 0,0373 | -1,87 | -11,60 | 0,0422 |
Enflasyon (TรFE-Kasฤฑm 2019) | 393,88 | 437,25 | 11,01 |
|
|
