Deฤerli Borsatek okurlarฤฑ, bugรผnden itibaren sizlere ekonomiyle ilgili farklฤฑ bir bakฤฑล aรงฤฑsฤฑ iรงeren yazฤฑlarla ulaลmayฤฑ รผmit ediyor ve merhaba diyorum.
Ekonomide, 2018 ve 2019โu sฤฑkฤฑntฤฑlฤฑ geรงirdik. Gรถrรผnen o ki bu yฤฑlฤฑn kalan sรผresi de รงok kolay olmayacak. Nisan 2018โde baลlayan dรถviz kurlarฤฑndaki yรผkselmeyle birlikte ekonomik olarak zor bir sรผrece girdik ve hala girdaptan รงฤฑktฤฑฤฤฑmฤฑz da sรถylenemez. รรผnkรผ, dรถviz kurlarฤฑndaki dengesizlik sรผrรผyor. Enflasyon yรผksek. ฤฐลsizlik almฤฑล baลฤฑnฤฑ gidiyor. Ekonomi kรผรงรผlmeye devam ediyor. Sorunun temelinde dolarize olmuล, รผretim ve ihracat yerine, ithalata, inลaata dayalฤฑ, yanlฤฑล yapฤฑlandฤฑrฤฑlmฤฑล Tรผrk ekonomisi var. O kadar ki ihracat yapmak iรงin bile yรผzde 60 oranฤฑnda ithal รผrรผn alฤฑyoruz. 180 milyar dolarlฤฑk ihracat iรงin, 108 milyar dolarlฤฑk ithalat gerekiyor.
Bilindiฤi gibi Nisan 2018 sonrasฤฑnda;
ฤฐlkin dรถviz kurlarฤฑ yรผkseldi.
Sonra ithalat maliyetleri arttฤฑ.
Ardฤฑndan maliyet artฤฑลlarฤฑ enflasyona yansฤฑdฤฑ.
Merkez Bankasฤฑ, enflasyonu kontrol edebilmek iรงin faiz oranlarฤฑnฤฑ yรผkseltti.
Ardฤฑndan mevduat faizleri arttฤฑ.
Mevduat faiz artฤฑลlarฤฑ, kredi faizlerine yansฤฑdฤฑ.
Kredi faizlerindeki yukarฤฑya doฤru eฤilimle yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan paranฤฑn maliyeti arttฤฑ.
Paranฤฑn maliyeti artฤฑnca yatฤฑrฤฑmlar durdu.
Yatฤฑrฤฑmlarฤฑn durmasฤฑ ve รผretim maliyetlerindeki artฤฑล istihdamฤฑ vurdu, iลsizlik arttฤฑ.
รretim maliyetlerindeki yรผkselme perakendeye yansฤฑdฤฑ, hayatฤฑn pahalฤฑlaลmasฤฑ ve iลsizliฤin artฤฑลฤฑyla birlikte tรผketim de sฤฑkฤฑntฤฑya girdi. Ticaret ve sanayide kรผรงรผlme baลladฤฑ.
Satฤฑลlarฤฑn azalmasฤฑ, maliyetlerin artฤฑลฤฑ ลirketlerde krize neden oldu, kredi รถdemeleri aksadฤฑ, konkordatolar arttฤฑ.
Bankacฤฑlฤฑk sistemi ekonomiyi fonlamakta zorlandฤฑ.
Ekonominin 2018โin dรถrdรผncรผ รงeyreฤinde yรผzde 2,8 oranฤฑnda kรผรงรผlmesiyle yeni bir safhaya geรงildi. Ekonomideki daralma 2019โda ilk รงeyrekte yรผzde 2,4, ikinci รงeyrekte yรผzde 1,5 ile devam etti.
Bรผtรผn bunlarฤฑn ardฤฑndan โTรผrk ekonomisi yฤฑlฤฑ nasฤฑl tamamlayacakโ diye baktฤฑฤฤฑmฤฑzda, iki รถnemli tahmin olduฤunu gรถrรผyoruz. Birincisi Yeni Ekonomi Programฤฑโnฤฑn (YEP) tahmini ve Tรผrk ekonomisinin yฤฑlฤฑ yรผzde 0,5 bรผyรผmeyle kapatacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor. ฤฐkincisi ise Uluslararasฤฑ Para Fonuโnun (IMF) ve 2019 yฤฑlฤฑnda yรผzde 0,2 kรผรงรผlmeyle yฤฑlฤฑ tamamlayacaฤฤฑnฤฑ tahmin ediyor. Bence, 2019โun รผรงรผncรผ รงeyreฤinde kรผรงรผlme azalarak da olsa devam edecek. Ancak dรถrdรผncรผ รงeyrekte dรผลรผk bir miktarda da olsa bรผyรผmeye geรงilecek. Eฤer รผรงรผncรผ รงeyrekte kรผรงรผlme devam ederse ekonominin yฤฑlฤฑ bรผyรผmeyle tamamlamasฤฑ iรงin, dรถrdรผncรผ รงeyrekte yฤฑlฤฑn bรผtรผn aรงฤฑฤฤฑnฤฑ kapatabilecek bir bรผyรผmeye ihtiyaรง olacak. Bu olur mu? Zor. YEPโin tahmini de yฤฑlฤฑn ikinci yarฤฑsฤฑnda yรผzde 2,7โlik bรผyรผmenin yakalanmasฤฑna baฤlฤฑ gรถrรผnรผyor. Tรผrk ekonomisinde, 2019 yฤฑlฤฑ รงok bรผyรผk ihtimalle kรผรงรผlmeyle tamamlanacaktฤฑr.
Yine, 2019 tรผketici fiyatlarฤฑ yฤฑl sonu enflasyonu, YEPโe gรถre yรผzde 12, IMFโe gรถre yรผzde 15,7 olacak. Kalan 3 ayฤฑn enflasyonu geรงen yฤฑl yรผzde 4,31โi bulmuลtu. Bu rakam baz alฤฑndฤฑฤฤฑnda tรผketici yฤฑl sonu enflasyonunun yรผzde 13,1โe ulaลacak. Yapฤฑlan zamlar dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda bu rakamฤฑn aลma ve IMF rakamฤฑna yaklaลma ihtimali de var. Yalnฤฑz, TรฤฐKโin aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ enflasyon rakamlarฤฑna รงok sayฤฑda itiraz da olduฤu malum. Halkฤฑn bรผyรผk kฤฑsmฤฑ TรฤฐKโteki hesabฤฑn รงarลฤฑya uymadฤฑฤฤฑ konusunda hem fikir. Bu konuda da รงok da haksฤฑz deฤiller. TรฤฐKโin verileriyle toplumu da ikna etmesi, gรผvenilir verilerle ortaya รงฤฑkmasฤฑ gerekiyor.
YEP, iลsizliฤin yรผzde 12,9 dรผzeyinde gerรงekleลeceฤini, IMF ise yรผzde 13,8 olacaฤฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor. Yine YEPโe gรถre iลsiz sayฤฑsฤฑ 3,65 milyonda kalacak. Temmuz ayฤฑnda mevsim etkilerinden arฤฑndฤฑrฤฑlmamฤฑล iลsizlik oranฤฑ yรผzde 13,9โa, iลsiz sayฤฑsฤฑ ise 4 milyon 596 bine รงฤฑktฤฑ. Bu rakamda bir azalma beklemek iรงin ekonominin bรผyรผmeye geรงmesi gerekir. Ufukta bรถyle bir ihtimal gรถrรผnmรผyor? Gรถrรผnmรผyor. Bunun yanฤฑ sฤฑra Temmuz ayฤฑ, tarฤฑmda faaliyetlerin zirvede olduฤu aylardan biri. Tarฤฑmda istihdam Eylรผl ayฤฑyla birlikte daralmaya baลlฤฑyor. Bundan dolayฤฑ, iลsiz sayฤฑsฤฑnda bir miktar daha yรผkselme olacaฤฤฑnฤฑ, en azฤฑndan Temmuz ayฤฑndaki rakamฤฑn รงok da altฤฑna inmeyeceฤini tahmin edebiliriz. Umarฤฑm, iลsiz sayฤฑsฤฑ Aralฤฑk 2019โda 5 milyonu aลmaz.
Sonuรง olarak Tรผrk ekonomisinin 2019โun kalan sรผresini en az hasarla atlatmasฤฑ, 2020โnin kurtarฤฑlmasฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnemlidir. 2019โu kaybettik, bari 2020โyi kaybetmeyelim derim
