Çocuğa Yapılan Yatırımın Faizi Ne Zaman Ödenir?

Ekonomide yatırım deyince aklımıza genellikle hisse senedi gelir, altın gelir, konut gelir. Birikimimizi nereye koysak daha çok kazanırız diye düşünürüz. Devletler de yatırım yaptıklarında çoğu zaman yol, köprü, fabrika, enerji santrali, teknoloji yatırımı gibi büyük ve gözle görülür projeleri anlatırlar.

Oysa ekonominin en önemli yatırımlarından biri gözümüzün önünde duruyor. Hem de oldukça küçük yaşta.

Çocuk.

Bir çocuğun hayatının ilk yıllarına yapılan yatırımın karşılığını belki ertesi yıl, hatta beş yıl sonra bile görmeyebilirsiniz. Ama o çocuk büyüdüğünde daha iyi eğitim alıyorsa, daha sağlıklı kararlar verebiliyorsa, iş hayatına daha hazırlıklı giriyorsa, topluma daha fazla katkı sağlıyorsa aslında yapılan yatırım çoktan geri dönmeye başlamıştır.

Bence burada Türkiye olarak üzerinde daha fazla düşünmemiz gereken bir konu var.

Çünkü eğitimde fırsat eşitliği denildiğinde çoğu zaman aklımıza okul geliyor. Aynı okulda okuyan çocuklar, aynı sınava giren öğrenciler, üniversiteye giriş, dershane, özel okul, burs…

Ama fırsat eşitliği okul kapısında başlamıyor.

Çok daha önce başlıyor.

Hatta bazı çocuklar daha okulun kapısından girmeden arayı açmış oluyor.

Bir çocuğun konuşmayı öğrenme biçimi, kelime hazinesi, merak duygusu, kendini ifade etme becerisi, kitapla kurduğu ilişki, oyun oynama biçimi, ailesinin onunla geçirdiği zaman ve çocuğa nasıl davranıldığı gelecekteki hayatını düşündüğümüzden çok daha fazla etkiliyor.

Burada önemli bir ayrıntı var.

Erken çocukluk eğitimi deyince sadece çocuğu üç yaşında, dört yaşında bir eğitim kurumuna göndermekten söz etmiyorum. Mesele bundan çok daha büyük.

Çocukla konuşmak.

Ona kitap okumak.

Sorularına sabırla cevap vermek.

Bir şeyleri kendi başına yapmasına izin vermek.

Oyun oynamak.

Dinlemek.

Çocuğun hata yapmasına izin vermek.

Bunların hepsi aslında eğitimin bir parçası.

Ve bunların önemli bir bölümü para ile satın alınabilecek şeyler değil.

Türkiye’de gelir dağılımındaki farklılıkları konuşurken eğitim konusu ister istemez karşımıza çıkıyor. Bir ailenin çocuğuna sunduğu imkânlar ile başka bir ailenin sunduğu imkânlar arasında ciddi farklar olabiliyor. Bir çocuğun evinde onlarca kitap bulunurken başka bir çocuk belki de ilk kitabına okulda ulaşıyor.

Bir çocuğun ailesi onunla saatlerce konuşup oyun oynarken başka bir çocuğun anne ve babası hayatını sürdürebilmek için iki işte çalışmak zorunda kalabiliyor.

Burada kimseyi suçlamanın bir anlamı yok.

Çünkü mesele çoğu zaman iyi anne baba olmak ya da kötü anne baba olmak değil. Mesele imkân.

Ve ekonomi tam da burada devreye giriyor.

Çünkü eğitimde fırsat eşitliği aslında sadece sosyal bir mesele değil, aynı zamanda ekonomik bir mesele.

Bugün bir çocuğun eğitimine harcadığınız para size hemen bir gelir olarak dönmüyor. O yüzden belki de siyasi açıdan da ekonomik açıdan da cazip görünmeyebiliyor. Bir yol yaptığınızda herkes görüyor. Bir bina yaptığınızda herkes görüyor. Bir altyapı yatırımı yaptığınızda bunun açılışını yapabiliyorsunuz.

Ama dört yaşındaki bir çocuğun kelime hazinesini artırdığınızda bunun açılışı olmuyor.

Fotoğrafını çekemiyorsunuz.

Ertesi gün borsada karşılığını göremiyorsunuz.

Ama yıllar sonra o çocuk daha iyi bir öğrenci olduğunda, üniversiteye girdiğinde, iyi bir iş bulduğunda, vergi ödediğinde, bir şirket kurduğunda ya da başka insanların hayatına katkı sağladığında yapılan yatırımın karşılığını toplum olarak almaya başlıyoruz.

Dünyada erken çocukluk dönemine yapılan yatırımların ekonomik ve toplumsal getirilerine ilişkin araştırmaların son yıllarda giderek daha fazla önem kazanmasının nedeni de bu. Dünya Bankası da erken çocukluk yatırımlarının kapsamının son yıllarda ciddi biçimde arttığını vurguluyor. (Dünya Bankası)

Peki Türkiye açısından bunun anlamı ne?

Bence çok açık.

Eğer Türkiye’nin önümüzdeki 20-30 yılda daha üretken, daha eğitimli, daha yenilikçi ve daha rekabetçi bir ekonomi olmasını istiyorsak sadece bugünün çalışanlarına yatırım yapamayız.

Yarının çalışanlarına da yatırım yapmak zorundayız.

Bugün anaokuluna giden bir çocuğun ekonomiye katkı vermesi için belki 20 yıl bekleyeceğiz. Ama ekonomi zaten uzun vadeli bir iş.

Bir merkez bankası kararının etkisini aylarca konuşuyoruz. Faiz indiriminin ekonomiye etkisini yıllar üzerinden hesaplıyoruz. Bir fabrikanın yatırım kararını beş, on yıllık perspektifle değerlendiriyoruz.

Peki bir çocuğun eğitimini neden sadece bir yıllık bütçe kalemi gibi görüyoruz?

Asıl sorunlardan biri de burada.

Eğitimi yalnızca harcama olarak görmemek gerekiyor.

Eğitim bir maliyet değil, yatırım.

Üstelik getirisi sadece çocuğa ait olmayan bir yatırım.

İyi eğitim almış bir insanın kazancı arttığında kendisi kazanıyor. Ama aynı zamanda ailesi kazanıyor, çalıştığı şirket kazanıyor, vergi sistemi kazanıyor, ülke ekonomisi kazanıyor.

Daha eğitimli insanların işgücüne katılımı arttığında üretim artıyor. Daha nitelikli çalışanlar daha yüksek katma değerli işler yapabiliyor. Girişimcilik artabiliyor. Teknolojiye uyum kolaylaşıyor.

Yani bir çocuğun hayatında başlayan küçük bir değişiklik, yıllar sonra ekonominin çok daha büyük bir bölümüne dokunabiliyor.

Ama burada devletin tek başına yapabileceği bir şeyden de söz etmiyoruz.

Ailelerin de rolü büyük.

Özellikle ilk yıllarda anne babalara verilecek doğru bilgi bile çok şeyi değiştirebilir. Çocuğuyla nasıl konuşacağını, nasıl oyun oynayacağını, ekran kullanımını nasıl yöneteceğini, kitap okuma alışkanlığını nasıl geliştireceğini bilen bir aile, çocuğunun eğitim hayatına çok daha güçlü bir başlangıç yapmasını sağlayabilir.

Bu nedenle erken çocukluk eğitimi konusunda sadece okul sayısını artırmak yeterli değil.

Aileyi de eğitimin içine almak gerekiyor.

Belki de en önemli nokta bu.

Çünkü Türkiye’de eğitim tartışmalarını çoğu zaman sınav sonuçları üzerinden yapıyoruz. Kaç öğrenci üniversiteye girdi? Hangi okulun puanı kaç? Hangi şehirde kaç tane üniversite var?

Oysa daha temel bir soru sormamız gerekiyor:

Çocuklarımız okula başladığında gerçekten eşit bir başlangıç yapabiliyor mu?

Cevabımız hayırsa, okul sisteminden bütün farkları ortadan kaldırmasını beklemek de gerçekçi değil.

Bir çocuğun hayatındaki ilk yıllar, sonradan telafi edilmesi en zor dönemlerden biri olabilir. Elbette insan hayatında değişim her zaman mümkün. Sonradan çok iyi eğitim alan, kendini geliştiren, ailesinin ya da çevresinin dezavantajlarını aşan milyonlarca insan var.

Ama neden bazı çocukların hayatı daha baştan daha zor olsun?

Ekonominin temel sorularından biri kaynakların nasıl kullanılacağıdır.

Kaynak sınırlıdır. İhtiyaç çoktur. Dolayısıyla her yatırımın bir maliyeti vardır.

Tam da bu nedenle erken çocukluk eğitimine harcanan parayı yalnızca sosyal yardım mantığıyla değerlendirmek eksik kalır.

Bu, aynı zamanda ekonomik büyüme politikasıdır.

İşin belki de en çarpıcı tarafı şu:

Bir ülke gelecekte hangi teknolojiyi kullanacağını bugün tamamen bilemeyebilir. Hangi sektörlerin öne çıkacağını da bilemeyebilir. Bugün yatırım yaptığımız bazı şirketler 20 yıl sonra olmayabilir.

Ama 20 yıl sonra da iyi eğitim almış, merak eden, öğrenebilen, kendini ifade edebilen, problem çözebilen insanlara ihtiyacımız olacağını biliyoruz.

Bu yüzden çocuğa yapılan yatırımın riski diğer yatırımlardan biraz farklı.

Çünkü geleceğin mesleklerini bilmiyoruz ama geleceğin insanının hangi özelliklere ihtiyaç duyacağını aşağı yukarı biliyoruz.

Merak edecek.

Öğrenecek.

Değişime ayak uyduracak.

Kendini ifade edecek.

Birlikte çalışacak.

Sorun çözecek.

Ve belki de en önemlisi, öğrenmeyi bırakmayacak.

Bütün bunların temeli ise sanıldığından çok daha erken atılıyor.

Bugün ekonomi konuşurken enflasyonu, faizi, döviz kurunu, borsayı konuşuyoruz. Bunlar elbette önemli. İnsanların cebindeki parayı, şirketlerin yatırım kararlarını ve ülkenin büyümesini doğrudan etkiliyor.

Ama ekonominin biraz daha uzun tarafına bakmak da gerekiyor.

Bugünün çocukları yarının çalışanları, girişimcileri, bilim insanları, öğretmenleri, doktorları, mühendisleri ve yöneticileri olacak.

Dolayısıyla çocuklara bugün ne verdiğimiz, aslında yarın nasıl bir ekonomiyle karşılaşacağımızı da belirliyor.

Bazen en yüksek getirili yatırımın ne olduğunu soruyoruz.

Altın mı?

Borsa mı?

Gayrimenkul mü?

Döviz mi?

Bunların hepsinin yeri ayrı.

Ama bir ülke için cevap biraz daha farklı olabilir.

Çocuklara yapılan yatırım.

Çünkü bunun getirisi sadece bilançoda görünmüyor.

Bir çocuğun daha iyi bir hayat kurması, bir ailenin yoksulluk döngüsünden çıkması, daha nitelikli bir işgücünün oluşması ve toplumdaki fırsatların biraz daha eşitlenmesi de ekonomik getiridir.

Belki de bu yüzden erken çocukluk eğitimine bakarken sadece “kaç lira harcayacağız?” diye sormamak gerekiyor.

Asıl soru şu:

Bugün harcamazsak yarın bize maliyeti ne olacak?

Bence Türkiye’nin eğitim tartışmasında bundan daha önemli sorulardan biri yok.

Çünkü bazı yatırımların faturası bugün çıkar.

Bazılarının getirisi ise yıllar sonra gelir.

Çocuklara yapılan yatırım da tam olarak böyle.

Ve o getiriyi sadece çocuk değil, bütün toplum alır.

Haber Merkezi

Tüm Yazıları

Borsatek, Türkiye ve dünya piyasalarındaki gelişmeleri yakından izleyen bir finans haber platformudur. Hisse, döviz, altın ve kripto piyasalarına dair analizlerle yatırımcılara rehberlik eder.