Son günlerde ekonomi kulislerinde ve sokakta en çok konuşulan başlıklardan biri kredi kartı limitleri. Bankaların, düzenleyici kurumların yönlendirmesiyle kredi kartı limitlerini düşürmesi, hatta bazı kartlarda harcama alanlarını daraltması ciddi bir rahatsızlık yaratmış durumda. Haklı bir rahatsızlık bu.
Çünkü mesele sadece “kart limiti” değil; mesele, zaten zor dönen bir ekonomik çarkın daha da yavaşlatılması.
Bugün Türkiye’de kredi kartı, lüks tüketimin değil, günlük hayatın ana finansman aracı haline gelmiş durumda. Market alışverişinden akaryakıta, eczaneden okul masraflarına kadar pek çok kalem kredi kartı ile dönüyor. İnsanlar keyfi harcamalar için değil, hayatı çevirebilmek için kart kullanıyor.
Şunu net söyleyelim:
Limiti yüksek olan herkes kartını sonuna kadar harcamıyor.
Aksine, yüksek limit çoğu kişi için bir güvence alanı. “Ya yarın bir sağlık masrafı çıkarsa, ya evde ani bir ihtiyaç olursa” düşüncesiyle orada duruyor. Harcanmayan limit, psikolojik bir emniyet kemeri gibi.
Ama o kemeri aniden keserseniz, insanlar kendini daha güvensiz hisseder. Güvensizlik ise ekonomide harcamayı azaltır, piyasayı daraltır.
Bir de işin ticaret tarafı var ki, asıl risk orada başlıyor.
Türkiye ekonomisinin bel kemiği olan esnaf, küçük işletmeler ve KOBİ’ler büyük ölçüde kredi kartı döngüsüyle ayakta duruyor. Taksitli satış, kartla tahsilat, pos üzerinden finansman… Bunlar sadece birer ödeme yöntemi değil; fiilen işletmelerin nakit akışı yönetimi.
Kredi kartı limitleri düştüğünde ne oluyor?
– Tüketici harcayamıyor.
– Esnaf satış yapamıyor.
– KOBİ stok çeviremiyor.
– Zincirleme bir yavaşlama başlıyor.
Buna ekonomide “talep daralması” diyoruz.
Ve talep daralması, özellikle maliyet enflasyonunun hâlâ yüksek olduğu bir ortamda çözüm değil, yeni bir sorun üretir.
Enflasyonla mücadele, insanları ve piyasayı sıkıştırarak yapılmaz. Hele ki gıda fiyatları hâlâ yukarı yönlü seyrini korurken… Markete giden herkes bunu görüyor, istatistiklere bakmaya gerek yok.
Şimdi soralım:
Kredi kartı limitlerini düşürmek gıda fiyatlarını düşürüyor mu?
Hayır.
Kiraları düşürüyor mu?
Hayır.
Enerji maliyetlerini azaltıyor mu?
Hayır.
Ama ne yapıyor?
Ekonomik hareketliliği yavaşlatıyor.
Büyümeyi törpülüyor.
İnsanların zaten azalmış olan alım gücünü daha da zorluyor.
Asıl yapılması gereken çok daha net ve çok daha zor bir iş:
Gelirleri artırmak.
Gerçekçi bir enflasyonla mücadele, harcamayı baskılamakla değil; insanların kazancını, üretimini ve verimliliğini artırmakla olur. Maaşların, ücretlerin, reel gelirlerin enflasyon karşısında erimediği bir düzen kurmadan, kredi kartını kısmak sadece geçici bir pansuman olur. Üstelik acıtan bir pansuman.
Bugün insanlar borçlanmayı sevdiği için değil, başka çareleri kalmadığı için borçlanıyor. Kredi kartı, bu sistemde bir sonuç. Sebep değil.
Sebep; hayat pahalılığı.
Sebep; gelir-gider dengesinin bozulması.
Sebep; üretim maliyetleri düşmeden fiyatlarla mücadele edilmeye çalışılması.
Bu nedenle kredi kartı limitlerini düşürmek, enflasyonla mücadelede atılması gereken bir adım değil. Aksine, zaten zorlanan piyasayı daha da sıkıştıran, ticareti sekteye uğratabilecek bir hamle.
Umarım bu karardan en kısa sürede dönülür ya da en azından etkileri yeniden değerlendirilir. Çünkü ekonomi, sadece tablolarla ve oranlarla değil; insan psikolojisiyle, güvenle ve beklentiyle de yürür.
Geri kalan önlemler —geliri artırmadan, maliyetleri düşürmeden atılan adımlar— sadece piyasayı ve insanları sıkıştırır.
Sıkışan ekonomi ise ne enflasyonu yener ne de büyümeyi sürdürür.
