Enflasyon rakamlarฤฑ aรงฤฑklandฤฑ.
ฤฐlk bakฤฑลta insanฤฑn iรงini rahatlatan bir tablo var. Yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 31,51โe gerilemiล. Temmuz ayฤฑnda bu oran yรผzde 31,75โti. Aylฤฑk enflasyon ise yรผzde 1,84 olarak gerรงekleลmiล. Piyasanฤฑn beklentisi yรผzde 1,86 civarฤฑndaydฤฑ. Yani rakam, beklentilerin รงok az altฤฑnda geldi.
Borsa tarafฤฑnda, faiz tarafฤฑnda, dรถviz piyasasฤฑnda bu tรผr bir veri elbette รถnemlidir. รรผnkรผ piyasalar sadece bugรผnรผn rakamฤฑna deฤil, bundan sonra ne olacaฤฤฑna bakar.
Ama vatandaลฤฑn baktฤฑฤฤฑ yer biraz farklฤฑ.
Markete gittiฤinde, ev kirasฤฑnฤฑ รถdediฤinde, arabasฤฑna benzin koyduฤunda ya da รงocuฤunun okul masrafฤฑnฤฑ dรผลรผndรผฤรผnde โyฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 31,51โe gerilediโ cรผmlesi pek bir ลey ifade etmiyor.
รรผnkรผ insanฤฑn hayatฤฑndaki enflasyon, istatistikteki ortalamadan รงok daha kiลisel bir mesele.
ฤฐลte bence bugรผn aรงฤฑklanan rakamlarฤฑn en รถnemli tarafฤฑ da burada.
Enflasyon dรผลรผyor ama fiyatlar dรผลmรผyor.
Bu ayrฤฑmฤฑ hรขlรข yeterince konuลmuyoruz.
Enflasyonun yรผzde 31โden yรผzde 25โe dรผลmesi, fiyatlarฤฑn yรผzde 6 gerilemesi anlamฤฑna gelmiyor. Fiyatlar artmaya devam ediyor, sadece artฤฑลฤฑn hฤฑzฤฑ yavaลlฤฑyor. Dolayฤฑsฤฑyla birkaรง yฤฑl boyunca รงok yรผksek fiyat artฤฑลlarฤฑ yaลamฤฑล bir vatandaล iรงin โenflasyon dรผลรผyorโ haberi, mutfak alฤฑลveriลinde otomatik olarak bir rahatlama yaratmฤฑyor.
รstelik Aฤustos rakamlarฤฑnฤฑn detayฤฑna baktฤฑฤฤฑmฤฑzda bu fark daha da belirginleลiyor.
Gฤฑda ve alkolsรผz iรงeceklerde yฤฑllฤฑk artฤฑล yรผzde 33,79. Ulaลtฤฑrmada yรผzde 35,08. Konut, su, elektrik, gaz ve diฤer yakฤฑtlarda ise yรผzde 39,77.
Yani vatandaลฤฑn bรผtรงesinin en รถnemli kalemlerinde fiyat artฤฑลฤฑ hรขlรข genel enflasyonun รผzerinde.
Bu yรผzden sadece yฤฑllฤฑk enflasyon rakamฤฑna bakฤฑp โenflasyon kontrol altฤฑna alฤฑnฤฑyorโ demek bana biraz eksik geliyor.
Evet, bir dezenflasyon sรผrecinden sรถz etmek mรผmkรผn.
Ama dezenflasyon ile ucuzlama aynฤฑ ลey deฤil.
Aradaki farkฤฑ รถzellikle sabit gelirli vatandaล รงok daha net hissediyor.
Aฤustos verilerinde dikkatimi รงeken baลka bir nokta da ulaลtฤฑrma tarafฤฑ.
Ulaลtฤฑrma grubunda aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑ yรผzde 4,82 olmuล. Aylฤฑk enflasyona en yรผksek katkฤฑyฤฑ da bu grup yapmฤฑล. Konut tarafฤฑnda aylฤฑk artฤฑล yรผzde 2,26.
Buna karลฤฑlฤฑk gฤฑda ve alkolsรผz iรงeceklerde aylฤฑk artฤฑล yรผzde 0,22 ile oldukรงa sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmฤฑล.
Bu tabloyu ben ลรถyle okuyorum:
Aฤustos ayฤฑnda mutfaktaki baskฤฑnฤฑn bir miktar hafiflemesi olumlu. Fakat ulaลฤฑm ve konut gibi vatandaลฤฑn kaรงฤฑnmasฤฑnฤฑn kolay olmadฤฑฤฤฑ harcamalar hรขlรข gรผรงlรผ bir fiyat baskฤฑsฤฑ yaratฤฑyor.
Bir baลka ifadeyle, tรผketici bazฤฑ harcamalarฤฑnฤฑ kฤฑsarak bรผtรงesini dengelemeye รงalฤฑลsa bile her ลeyi kฤฑsmak mรผmkรผn deฤil.
Ev kirasฤฑnฤฑ erteleyemezsiniz.
ฤฐลe gidip gelmek zorundaysanฤฑz ulaลฤฑm harcamasฤฑnฤฑ tamamen ortadan kaldฤฑramazsฤฑnฤฑz.
Elektrik faturasฤฑnฤฑ รถdemek zorundasฤฑnฤฑz.
Bu nedenle enflasyonla mรผcadelede yalnฤฑzca manลet rakamฤฑn dรผลmesi deฤil, vatandaลฤฑn zorunlu harcamalarฤฑndaki fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn da kalฤฑcฤฑ biรงimde yavaลlamasฤฑ gerekiyor.
Asฤฑl rahatlama orada baลlayacak.
Bir de iลin piyasa tarafฤฑ var.
Aรงฤฑklanan yรผzde 1,84โlรผk aylฤฑk rakam, beklentinin biraz altฤฑnda. Bu nedenle ilk tepkinin olumlu olmasฤฑ ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ olmaz. รรผnkรผ piyasalar aรงฤฑsฤฑndan รถnemli olan yalnฤฑzca rakamฤฑn yรผksek veya dรผลรผk olmasฤฑ deฤil, beklentinin neresinde olduฤudur.
Beklentinin altฤฑnda kalan her enflasyon verisi, โMerkez Bankasฤฑโnฤฑn elini biraz daha rahatlatฤฑyor mu?โ sorusunu beraberinde getirir.
Burada yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn bakacaฤฤฑ yer รถzellikle hizmet fiyatlarฤฑ, kira, รผcretler, iรง talep ve รถnรผmรผzdeki aylarda fiyatlama davranฤฑลlarฤฑ olacaktฤฑr.
รรผnkรผ enflasyonla mรผcadelede bir noktadan sonra iล sadece dรถviz kuruna veya faiz seviyesine bakmaktan รงฤฑkฤฑyor.
ฤฐnsanlarฤฑn fiyatlama alฤฑลkanlฤฑklarฤฑnฤฑ deฤiลtirmesi gerekiyor.
Bir esnaf โgelecek ay maliyetim ne olacak?โ diye dรผลรผnerek fiyatฤฑnฤฑ bugรผnden artฤฑrฤฑyorsa, bir ลirket maliyet artฤฑลฤฑnฤฑ mรผลterisine hemen yansฤฑtฤฑyorsa, tรผketici de โnasฤฑl olsa yine zam gelecekโ diyerek alฤฑลveriลini รถne รงekiyorsa, enflasyonun psikolojik tarafฤฑ devreye giriyor.
Bence Tรผrkiyeโnin รถnรผmรผzdeki dรถnemde en รงok mรผcadele etmesi gereken alanlardan biri de tam olarak burasฤฑ.
Enflasyon beklentisi.
รรผnkรผ beklenti deฤiลmeden davranฤฑล kolay deฤiลmiyor.
Kira tarafฤฑ da bugรผn aรงฤฑklanan rakamlarฤฑn vatandaล aรงฤฑsฤฑndan en somut sonuรงlarฤฑndan biri.
12 aylฤฑk ortalama enflasyon yรผzde 31,79 oldu. Buna gรถre Eylรผl ayฤฑnda yenilenecek kira sรถzleลmelerinde uygulanabilecek azami artฤฑล oranฤฑ da yรผzde 31,79 olarak ลekillendi.
ลimdi bir dรผลรผnรผn.
20 bin lira kira รถdeyen bir kiลinin kirasฤฑ yรผzde 31,79 artarsa 26 bin 358 liraya รงฤฑkฤฑyor.
30 bin liralฤฑk kira 39 bin 537 liraya geliyor.
Kaฤฤฑt รผzerinde โenflasyon dรผลรผyorโ deniyor ama kira รถdeyen vatandaล iรงin aylฤฑk bรผtรงedeki yรผk hรขlรข รงok ciddi.
Bu nedenle Tรผrkiyeโnin enflasyon hikรขyesini sadece yรผzde 31,51 รผzerinden okumak mรผmkรผn deฤil.
รnรผmรผzdeki dรถnemde asฤฑl soru ลu olacak:
Bu yรผzde 31,51 nereden geliyor ve hangi kalemlerde kalฤฑcฤฑ olarak aลaฤฤฑ geliyor?
รรผnkรผ enflasyonun dรผลmesi baลka, vatandaลฤฑn hayat pahalฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn gerรงekten hafiflemesi baลka.
รretici tarafฤฑnda ise biraz daha dikkatli olmak gerekiyor.
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ Aฤustos ayฤฑnda aylฤฑk yรผzde 2,57 arttฤฑ. Yฤฑllฤฑk รผretici enflasyonu yรผzde 27,95 oldu. Temmuz ayฤฑnda aylฤฑk รผretici enflasyonu yรผzde 1,52 idi.
Burada รถzellikle aylฤฑk รผretici fiyatฤฑndaki hฤฑzlanmayฤฑ gรถz ardฤฑ etmemek lazฤฑm.
Elbette รผretici fiyatlarฤฑndaki her artฤฑล aynฤฑ รถlรงรผde tรผketici fiyatlarฤฑna yansฤฑmฤฑyor. Firmalar bazen maliyet artฤฑลฤฑnฤฑn tamamฤฑnฤฑ mรผลteriye yansฤฑtamฤฑyor, kรขr marjฤฑndan fedakรขrlฤฑk ediyor. Bazen de talep zayฤฑf olduฤu iรงin fiyat artฤฑrmak kolay olmuyor.
Ama maliyet tarafฤฑndaki baskฤฑ tamamen ortadan kalkmฤฑล deฤil.
Dolayฤฑsฤฑyla รถnรผmรผzdeki aylarda โรผretici fiyatlarฤฑ ne yapฤฑyor?โ sorusu da รถnemli olacak.
Peki bundan sonra ne olacak?
Ben burada biraz temkinli iyimser taraftayฤฑm.
รรผnkรผ yฤฑllฤฑk enflasyonun yรผzde 31,51โe kadar gerilemesi ve aylฤฑk rakamฤฑn beklentinin hafif altฤฑnda kalmasฤฑ olumlu.
Ancak bundan sonraki sรผreรง daha zor olabilir.
รรผnkรผ enflasyon yรผzde 70โlerden yรผzde 30โlara gelirken yapฤฑlan iyileลmeler ile yรผzde 30โdan yรผzde 20โlere inerken yaลanacak sรผreรง aynฤฑ olmayabilir.
ฤฐlk bรถlรผmde baz etkisi ve yรผksek รถnceki dรถnem fiyat artฤฑลlarฤฑ yardฤฑmcฤฑ olur. Sonrasฤฑnda ise iล daha fazla ekonomi politikalarฤฑnฤฑn kalฤฑcฤฑlฤฑฤฤฑna, beklentilere, รผcretlere, hizmet fiyatlarฤฑna ve iรง talebe dayanฤฑr.
รstelik petrol fiyatlarฤฑ, kรผresel emtia fiyatlarฤฑ, jeopolitik geliลmeler ve iรงeride kur hareketleri gibi dฤฑลarฤฑdan gelen etkiler de her zaman masada.
Bu nedenle รถnรผmรผzdeki birkaรง ayฤฑn rakamlarฤฑ รงok daha dikkatle izlenecek.
Piyasada da muhtemelen โEnflasyon dรผลรผyor mu?โ sorusundan รงok, โDรผลรผล kalฤฑcฤฑ mฤฑ?โ sorusu รถne รงฤฑkacak.
Bence kritik eลik bu.
Sonuรงta bugรผn aรงฤฑklanan enflasyon rakamฤฑnฤฑ ne kรผรงรผmsemek ne de olduฤundan fazla bรผyรผtmek gerekiyor.
Yรผzde 31,51 hรขlรข รงok yรผksek bir enflasyon.
Ama birkaรง ay รถnceki seviyelerle kฤฑyaslandฤฑฤฤฑnda aลaฤฤฑ doฤru bir hareket olduฤu da aรงฤฑk.
Mesele artฤฑk sadece enflasyonu dรผลรผrmek deฤil.
Mesele, dรผลen enflasyonun vatandaลฤฑn hayatฤฑna ne zaman yansฤฑyacaฤฤฑnฤฑ gรถrmek.
รรผnkรผ ekonomi rakamlardan ibaret deฤil.
Bir anne market alฤฑลveriลinde daha az para harcฤฑyorsa, bir emekli ayฤฑn sonunu daha rahat getiriyorsa, genรง bir insan ilk kez ev kiralayabiliyorsa, kรผรงรผk iลletme รถnรผnรผ gรถrebiliyorsa o zaman enflasyonla mรผcadelenin sonucu hissedilmeye baลlanฤฑr.
Bugรผn iรงin henรผz o noktada deฤiliz.
Ama yรถn รถnemli.
Aฤustos verisi bize, fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn hฤฑzฤฑnฤฑn kontrol altฤฑna alฤฑnmasฤฑ konusunda bir miktar umut veriyor.
ลimdi yapฤฑlmasฤฑ gereken, bu umudu bozacak yeni bir dalganฤฑn รถnรผne geรงmek. รรผnkรผ enflasyonla mรผcadelede en zor ลey dรผลรผrmek deฤil, dรผลรผrdรผฤรผn yerde tutabilmek
