Borsanฤฑn en temel dayanaฤฤฑ gรผvendir. Fiyatlar dรผลebilir, hisseler yรผkselebilir, hatta sert dalgalanmalar yaลanabilir. Ama yatฤฑrฤฑmcฤฑ, sistemin kurallarฤฑ iรงinde hareket edildiฤine inanฤฑyorsa piyasada kalmaya devam eder.
Eylรผl ayฤฑnฤฑn ortasฤฑnda yaลananlar ise bu gรผven aรงฤฑsฤฑndan ciddi soru iลaretleri yarattฤฑ.
16 Eylรผl’de BIST 100’รผn yรผzde 5,54 deฤer kaybederek 13.122 puana gerilemesi ve devre kesici uygulanmasฤฑ elbette baลlฤฑ baลฤฑna รถnemliydi. Fakat asฤฑl tartฤฑลma yalnฤฑzca endeksteki sert dรผลรผล deฤildi. O gรผn, bazฤฑ yatฤฑrฤฑm fonlarฤฑnda yaลanan likidite sorunu da piyasanฤฑn gรผndemine oturdu.
Pusula Portfรถy tarafฤฑnda yaลanan geliลmeler bunun en รงarpฤฑcฤฑ รถrneklerinden biri oldu. Yaklaลฤฑk 4,8 milyar liralฤฑk fon bรผyรผklรผฤรผnden sรถz edilirken, yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn iade taleplerinin karลฤฑlanmasฤฑnda sorun yaลanmasฤฑ, fonlarฤฑn taลฤฑdฤฑฤฤฑ bazฤฑ varlฤฑklarฤฑn ne kadar likit olduฤu sorusunu da beraberinde getirdi.
Burada mekanizmayฤฑ anlamak รถnemli.
Uzun sรผredir piyasada dรผลรผk fiili dolaลฤฑma sahip, iลlem hacmi sฤฑnฤฑrlฤฑ bazฤฑ hisselerde olaฤandฤฑลฤฑ fiyat hareketleri tartฤฑลฤฑlฤฑyordu. ฤฐddialara gรถre bazฤฑ hisselerde รถnce belirli hesaplardan yapฤฑlan iลlemlerle fiyatlar yukarฤฑ taลฤฑndฤฑ. Daha sonra bu hisseler, yรผksek fiyatlardan bazฤฑ yatฤฑrฤฑm fonlarฤฑnฤฑn portfรถylerine girdi.
Kรขฤฤฑt รผzerinde bakฤฑldฤฑฤฤฑnda fonun deฤeri yรผkseliyordu. Ancak sorun ลuydu: O fiyatlardan gerรงekten ne kadar satฤฑล yapฤฑlabileceฤi belli deฤildi.
รรผnkรผ bir varlฤฑฤฤฑn ekranda gรถrรผnen fiyatฤฑ ile o fiyattan satฤฑlabilecek miktarฤฑ aynฤฑ ลey deฤildir.
ฤฐลte likidite riski tam burada ortaya รงฤฑkฤฑyor.
Bir fon yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ parasฤฑnฤฑ geri istediฤinde, fon yรถneticisinin elindeki varlฤฑklarฤฑ nakde รงevirmesi gerekir. Portfรถyde yรผksek iลlem hacmine sahip bรผyรผk ลirketlerin hisseleri varsa bunu yapmak gรถrece daha kolaydฤฑr. Ancak sฤฑฤ bir hissede bรผyรผk miktarda satฤฑล yapmak zorunda kalฤฑrsanฤฑz, satฤฑลฤฑn kendisi fiyatฤฑ aลaฤฤฑ รงekebilir.
Daha da รถnemlisi, ekranda gรถrรผnen fiyat รผzerinden portfรถyรผn tamamฤฑnฤฑ nakde รงeviremeyebilirsiniz.
Bu nedenle son gรผnlerde tartฤฑลฤฑlan yapฤฑ yalnฤฑzca bazฤฑ hisselerin fiyat hareketlerinden ibaret gรถrรผlmemeli. Aynฤฑ zamanda fonlarฤฑn deฤerleme, likidite ve risk yรถnetimi aรงฤฑsฤฑndan da deฤerlendirilmesi gereken bir tablo ortaya รงฤฑkฤฑyor.
17 Eylรผl’de SPK’nฤฑn aldฤฑฤฤฑ kararlar ise olayฤฑn boyutunu daha da bรผyรผttรผ. Pusula, Tera, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls Portfรถy bรผnyesindeki toplam 131 fonun TEFAS iลlemlerine kapatฤฑlmasฤฑ ve tasfiye sรผrecinin baลlatฤฑlmasฤฑ, piyasaya verilen mesaj aรงฤฑsฤฑndan รถnemliydi.
Bunun yanฤฑnda adli soruลturma da devreye girdi. 38 kiลi hakkฤฑnda piyasa dolandฤฑrฤฑcฤฑlฤฑฤฤฑ iddiasฤฑyla suรง duyurusunda bulunuldu. Pusula Portfรถy Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ dahil bazฤฑ kiลiler hakkฤฑnda tutuklama ve diฤer adli tedbirler uygulandฤฑ. Aramalar ve mal varlฤฑklarฤฑna yรถnelik tedbirler de soruลturmanฤฑn kapsamฤฑnฤฑ gรถsterdi.
Burada รถnemli bir ayrฤฑm yapmak gerekiyor: Bunlar soruลturma ve iddia aลamasฤฑndaki adli sรผreรงler. Dolayฤฑsฤฑyla nihai hukuki sorumluluk konusunda kesin hรผkรผm vermek iรงin yargฤฑ sรผrecinin tamamlanmasฤฑnฤฑ beklemek gerekir.
Piyasadaki bir baลka รถnemli konu ise tasfiye sรผrecinde ortaya รงฤฑkacak portfรถy bรผyรผklรผฤรผ.
Yaklaลฤฑk 485 milyar liralฤฑk bir hisse portfรถyรผnden sรถz ediliyor. Bu rakamฤฑn bรผyรผklรผฤรผ, doฤal olarak yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn aklฤฑna โBu hisseler ลimdi piyasada satฤฑlacak mฤฑ?โ sorusunu getiriyor.
Ancak burada da tabloyu doฤru okumak gerekiyor.
485 milyar liralฤฑk bรผyรผklรผk, ertesi sabah Borsa ฤฐstanbul’a aynฤฑ miktarda satฤฑล emri geleceฤi anlamฤฑna gelmiyor. Tasfiye iลlemlerinin zamana yayฤฑlarak, piyasa koลullarฤฑ ve ilgili hisselerin likiditesi dikkate alฤฑnarak gerรงekleลtirilmesi bekleniyor. Tasfiye sรผrecinde gรถrev alan kurumlarฤฑn temel amacฤฑ da varlฤฑklarฤฑ mรผmkรผn olduฤunca dรผzenli biรงimde nakde รงevirmek.
Dolayฤฑsฤฑyla รถnรผmรผzdeki dรถnemde รถzellikle sฤฑฤ hisselerde arz baskฤฑsฤฑnฤฑn daha fazla hissedilmesi ihtimali var.
BIST 30’daki bรผyรผk ลirketlerle fiili dolaลฤฑmฤฑ dรผลรผk hisseleri aynฤฑ kefeye koymak da doฤru olmaz. Yรผksek iลlem hacmine sahip ลirketlerde fonlarฤฑn portfรถyรผndeki payฤฑn tasfiye etkisi ile fiili dolaลฤฑmฤฑnฤฑn รถnemli bรถlรผmรผnรผ fonlarฤฑn oluลturduฤu daha sฤฑฤ bir hissedeki etkinin aynฤฑ olmasฤฑ beklenmez.
Asฤฑl hassas nokta burada.
รรผnkรผ sฤฑฤ bir hissede bรผyรผk miktarda satฤฑล yapฤฑlmasฤฑ, fiyat รผzerinde รงok daha belirgin bir etki yaratabilir.
Peki kรผรงรผk yatฤฑrฤฑmcฤฑ ne olacak?
Burada da en รถnemli konu, yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn fondaki hak sahipliฤinin korunmasฤฑ. MKK kayฤฑtlarฤฑ รผzerinden yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn sahipliฤi takip ediliyor. Dolayฤฑsฤฑyla yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn panikle ekran baลฤฑna geรงip ayrฤฑca bir iลlem yapmasฤฑ gerekmiyor.
Fakat yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan kritik nokta ลu: Fonun daha รถnce aรงฤฑklanmฤฑล birim pay fiyatฤฑ ile tasfiye sonunda gerรงekten elde edilecek nakit aynฤฑ olmak zorunda deฤil.
รzellikle likiditesi dรผลรผk varlฤฑklarda, portfรถyรผn ekranda gรถrรผnen deฤerinden nakde dรถnรผลรผrken fark oluลabilir. Bu nedenle tasfiye sรผrecinin nasฤฑl yรผrรผtรผleceฤi, hangi varlฤฑklarฤฑn hangi koลullarda satฤฑlacaฤฤฑ ve elde edilen nakdin yatฤฑrฤฑmcฤฑlara nasฤฑl daฤฤฑtฤฑlacaฤฤฑ bรผyรผk รถnem taลฤฑyor.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑ Tazmin Merkezi’nin de piyasa fiyatlarฤฑndaki dรผลรผลten kaynaklanan zararlarฤฑ otomatik olarak karลฤฑlayan bir mekanizma olmadฤฑฤฤฑnฤฑ รถzellikle hatฤฑrlatmak gerekiyor.
ลimdi รถnรผmรผzde birkaรง aylฤฑk รถnemli bir dรถnem var.
Bu sรผreรง yalnฤฑzca sรถz konusu fonlarฤฑn tasfiyesi aรงฤฑsฤฑndan deฤil, sermaye piyasalarฤฑna duyulan gรผven aรงฤฑsฤฑndan da yakฤฑndan izlenecek.
รรผnkรผ piyasalarda gรผveni oluลturmak yฤฑllar alฤฑyor. Bir gรผnde kaybolmasa bile, birkaรง gรผnde ciddi biรงimde sarsฤฑlabiliyor.
Buradan รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ gereken ders ise yalnฤฑzca โhangi hisse ne kadar dรผลecek?โ sorusu deฤil.
Bir yatฤฑrฤฑm aracฤฑnฤฑn ekranda gรถrรผnen deฤeri ile gerรงekten nakde รงevrilebilen deฤeri arasฤฑnda ne kadar fark var?
Bir fonun portfรถyรผndeki varlฤฑklar ne kadar likit?
Deฤerleme nasฤฑl yapฤฑlฤฑyor?
Ve yatฤฑrฤฑmcฤฑ, parasฤฑnฤฑ geri istediฤinde sistem bu talebi ne รถlรงรผde karลฤฑlayabiliyor?
รnรผmรผzdeki dรถnemde asฤฑl tartฤฑลmanฤฑn bu sorular รผzerinden yรผrรผtรผlmesi gerekiyor.
รรผnkรผ sermaye piyasasฤฑnda fiyat kadar รถnemli olan baลka bir ลey daha var: O fiyatฤฑn arkasฤฑndaki gerรงek likidite ve gรผven.
