2008 yฤฑlฤฑnda Amerika Birleลik Devletlerinde baลlayan ve tรผm Dรผnyaโyฤฑ etkileyen finansal kriz sonrasฤฑnda daha da รถnem kazanan bir kavram finansal okur-yazarlฤฑk.
Bu kavram bireylerin (finansal tรผketicilerin), gelirlerini yรถnetebilmeleri, bรผtรงe yapabilmeleri, uygun finansman kaynaklarฤฑ seรงebilmeleri ve yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ makul bir risk seviyesinde gerรงekleลtirebilmeleri iรงin gerekli teknik bilgiye sahip olmalarฤฑnฤฑ ve ilgili dokรผmanlarฤฑ anlayabilmelerini ifade etmekte.
Finansal krizlerin temelinde yatan nedenlerden birinin, finansal tรผketicilerin yeterli bilince ve teknik bilgiye sahip olmadฤฑฤฤฑnฤฑn tespit edilmesi finansal okur-yazarlฤฑฤฤฑ รถnemli hale getirmiลtir. รyle ki OECD ve Birleลmiล Milletler gibi uluslararasฤฑ organizasyonlar sorunun รงรถzรผmรผne yรถnelik giriลimler baลlatmฤฑลlardฤฑr. รrneฤin, Birleลmiล Milletler Kalkฤฑnma Programฤฑ ve bazฤฑ รถzel sektรถr kuruluลlarฤฑ โkendi paramฤฑ yรถnetebilirimโ adฤฑ altฤฑnda Dรผnyaโnฤฑn birรงok yerinde eฤitim programlarฤฑ yรผrรผtmektedirler. OECD, รผye รผlkelerin hรผkรผmetlerine finansal eฤitimi kendi ulusal eฤitim politika ve uygulamalarฤฑna dahil etmeleri yรถnรผnde tavsiyede bulunmaktadฤฑr.
Finansal krizlerin nedenleri arasฤฑnda sayฤฑlan bu sorunun รงรถzรผmรผ elbette eฤitimde. Geliลmiล รผlkeler her konuda olduฤu gibi bu konuda da รถnemli mesafeler kat etmiลler. รrneฤin birรงok Avrupa รผlkesinde finansal eฤitim ilkokul seviyesine kadar indirilmiล ve yetiลkin eฤitim programlarฤฑ da devlet kurumlarฤฑ desteฤi ile yรผrรผtรผlmektedir. Tรผrkiyeโde ise durum pek parlak deฤil, 2009 yฤฑlฤฑnda yapฤฑlan โgenรง nesilโ adlฤฑ bir araลtฤฑrmanฤฑn sonuรงlarฤฑna gรถre finansal okur-yazarlฤฑk seviyesinin oldukรงa dรผลรผk olduฤunu gรถsteren bulgular elde edilmiล.
รok ciddi bir genel eฤitim sorunu olan Tรผrkiyeโde bu bulgular ลaลฤฑrtฤฑcฤฑ deฤil tabi ki. Ancak รงรถzรผme yรถnelik kรผรงรผk adฤฑmlar da atฤฑlmฤฑyor deฤil, รถrneฤin Sermaye Piyasasฤฑ Kuruluโnun รถncรผlรผฤรผnde 2010 yฤฑlฤฑndan itibaren sonra รงeลitli seminerler, konferanslar ve eฤitim programlarฤฑyรผrรผtรผlmekte. Ayrฤฑca Tรผrkiye Sermaye Piyasasฤฑ Birliฤitarafฤฑndan verilen eฤitimler ve yayฤฑnlar sรถzรผ edilmeye deฤer.
Finansal okur-yazarlฤฑฤa yรถnelik eฤitimler, dรถrt รถnemli konuda finansal tรผketicilerin bilgi seviyelerini yรผkseltmeyi, verecekleri finansal kararlarda makulรผ yakalamalarฤฑnฤฑ saฤlamayฤฑ ve bรถylece sรผrdรผrรผlebilir saฤlamlฤฑkta bir finansal sistem yaratmayฤฑ amaรงlar. Gelir, bรผtรงeleme, finansman ve yatฤฑrฤฑm olmak รผzere dรถrt alanda yeterli teknik bilgiye sahip olan ve ilgili gรถstergeleri anlayฤฑp yorumlayabilen birinin vereceฤi kararlarฤฑn daha isabetli olacaฤฤฑnฤฑ ve kiลisel finansal krizlerden nispeten uzak kalacaฤฤฑnฤฑ sรถylemek mรผmkรผn.
Peki, borsa yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ aรงฤฑsฤฑndan finansal okur-yazarlฤฑk ne anlama geliyor? Diฤer finansal tรผketicilere gรถre hisse senedine yatฤฑrฤฑm yapanlar iรงin รงok daha รถnemli olduฤuna kuลku yok. รรผnkรผ diฤer yatฤฑrฤฑm araรงlarฤฑna gรถre daha fazla dalgalanan hisse senedi fiyatlarฤฑ, yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑna daha fazla risk yรผklemekte. Yรผksek risk รผstlenmek, bu riskin iyi yรถnetilmesi ลartฤฑyla, yรผksek karlฤฑlฤฑฤฤฑ beraberinde getirir. Riskini iyi yรถnetmek ve yรผksek kazanรง elde etmek iรงinde teknik bilgi bakฤฑmฤฑndan daha donanฤฑmlฤฑ olmak gerekiyor.
Bu noktadan hareketle; hisse senedine yatฤฑrฤฑm yapan birinin, borsayฤฑ etkileyebilecek ekonomik bรผyรผme, enflasyon, iลsizlik, uluslararasฤฑ fon akฤฑmlarฤฑ, faiz oranlarฤฑ ve dรถviz fiyatlarฤฑ gibi makro ekonomik gรถstergeleri ve piyasa verilerini doฤru algฤฑlamasฤฑ ve yorumlamasฤฑ gerekiyor. Ancak bu yetmez, ayrฤฑca bir ลirketin mali tablolarฤฑnฤฑ okuyabilmeli, bu tablolardaki kalemlerin ne anlama geldiฤini bilmeli ve ลirketin deฤeri konusunda bir fikre ulaลmalฤฑdฤฑr. Buna ลirketin temel analizi diyoruz. Daha bitmedi, ลirketin daha รถnceki fiyat hareketlerini gรถsteren grafikleri inceleyebileceฤi ve geleceฤe yรถnelik tahminlerde bulunabileceฤi bir teknik bilgiye de sahip olmasฤฑ gerekiyor. Bu รงalฤฑลmanฤฑn adฤฑ da teknik analiz.
รzetle; borsa yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ makro ekonomik gรถstergeleri analiz ederek hisse senedi alฤฑp almayacaฤฤฑna, temel analiz yaparak hangi hisse senedini alacaฤฤฑna ve teknik analiz yaparak da seรงtiฤi hisse senedini ne zaman alacaฤฤฑna karar veriyor. Elbette bรผtรผn bu analizleri yapabilmek de teknik bilgi birikimi gerektiriyor. Tรผrkiyeโnin yaygฤฑn eฤitim sisteminde bu tรผr finansal eฤitim, hele hele de bรถyle รงok daha ayrฤฑntฤฑlฤฑ eฤitim, maalesef yer almฤฑyor. Bu durumda iล baลa dรผลรผyor; her borsa yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ hisse senedine yatฤฑrฤฑm konularฤฑnda kendi kendini eฤitmeli, kendisini akฤฑlcฤฑ kararlar verebilecek bir bilgi seviyesine ulaลtฤฑrmalฤฑdฤฑr.
Gerekli teknik bilgiye sahip olmadan da hisse senedine yatฤฑrฤฑm yapฤฑlabilir. Kendinize iyi bir yatฤฑrฤฑm danฤฑลmanฤฑ veya portfรถy yรถneticisi bulursunuz ve onun รถnerileri doฤrultusunda alฤฑm satฤฑm yapabilirsiniz. Ancak bu durumda, yatฤฑrฤฑm yaptฤฑฤฤฑnฤฑz hisse senedi riskinin yanฤฑnda bir de โyatฤฑrฤฑm danฤฑลmanฤฑ riskiโรผstlenmiล olursunuz. Eฤer yatฤฑrฤฑm danฤฑลmanฤฑnฤฑz/portfรถy yรถneticiniz doฤru kiลi ise sorun yok. Ya yanlฤฑล kiลi iseโฆ โyandฤฑ gรผlรผm keten helvaโ.
ย
ย
