Hatฤฑrlanacaฤฤฑ gibi รถnceki yazฤฑmฤฑzda iflas erteleme konusunu ele almฤฑล, yatฤฑrฤฑmcฤฑlar รผzerinde nasฤฑl etkileri olabileceฤi รผzerinde durmuลtuk. ฤฐflas erteleme, dikkate deฤer bir kurtulma projesi olan borca batฤฑk bir ลirkete, dรผze รงฤฑkmak iรงin son bir fฤฑrsat saฤlayan hukuki bir sรผreรง. Mahkeme kararฤฑ ile belirli bir sรผre ลirkete borรงlarฤฑnฤฑ รถdememe hakkฤฑ veren bu yรถntem ile iflasฤฑn รถnlenmesi amaรงlanmakta. Ancak tabi ki kรถtรผ niyetli ลirket sahiplerinin bu yรถntemi borรงlarฤฑnฤฑ รถdememek iรงin de kullanabileceklerini sรถylemek gerekiyor.
Halka kapalฤฑ veya herhangi bir sermaye piyasasฤฑ aracฤฑ ihraรง etmemiล bir ลirketin iflas ertelemek iรงin mahkemeye baลvurmasฤฑ sermaye piyasasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑnฤฑn kararฤฑnฤฑ etkileyecek รถncelikli bir faktรถr deฤil. ฤฐflas erteleme baลvurularฤฑnฤฑn artmasฤฑ, olsa olsa genel ekonomi iรงin erken uyarฤฑ sinyali olarak deฤerlendirilebilir. Ancak, herhangi bir sermaye piyasasฤฑ aracฤฑ ihraรง etmiล olan ลirketlerin iflas ertelemeleri yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑ yakฤฑndan ilgilendiriyor.
รncelikle iflasฤฑ ertelenen ลirketin tahvilini elinde tutan yatฤฑrฤฑmcฤฑ erteleme sรผreci boyunca faiz gelirinden mahrum kalacak, dahasฤฑ, belki de bu sรผre sonunda ลirket kurtulmaz ise faizleri ile birlikte anaparasฤฑnฤฑ da kaybedecektir. Ayrฤฑca bu tรผr ลirketlerdeki iflas erteleme kararlarฤฑnฤฑn tรผm tahvil piyasasฤฑ รผzerinde โsistemik riskโ yaratma potansiyeli de bulunmakta. Bir baลka ifade ile bulaลma etkisi ile aslฤฑnda borรงlarฤฑnฤฑ รถdeme kapasitesi yรผksek olan ลirketlerin tahvillerindeki risk primi de yรผkselmektedir.
Tรผrkiyeโde son yฤฑllarda, ivme kazanan รzel Sektรถr Tahvilleri (รST) รงeลitli fonlarฤฑn yanฤฑ sฤฑra bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn da dikkatini รงekmekte. Veriler her geรงen gรผn daha fazla sayฤฑda bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn รST yatฤฑrฤฑmฤฑ yaptฤฑklarฤฑnฤฑ gรถsteriyor. รrneฤin, Tรผrkiye Sermaye Piyasasฤฑ Birliฤi verilerine gรถre, 2015 sonu itibarฤฑyla, รST toplam tutarฤฑ 46 Milyar TLโye ulaลmฤฑล. Bu tahvillerin sadece 1 Milyarlฤฑk kฤฑsmฤฑnฤฑ yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar almฤฑล, geri kalan bรผyรผk kฤฑsmฤฑ yerli yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn elinde. Toplam tahvillerin yรผzde 46โsฤฑ gerรงek veya tรผzel kiลi bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn elindeyken, yรผzde 54โlรผk kฤฑsmฤฑ kurumsal yatฤฑrฤฑmcฤฑ denilen รงeลitli fonlarฤฑn portfรถyรผnde bulunmakta.
รSTโye yatฤฑrฤฑm yapan bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn sayฤฑsฤฑ artarken, acaba bu yatฤฑrฤฑmcฤฑlar รผstlendikleri risklerin tam anlamฤฑ ile farkฤฑndalar mฤฑ? Bu konuda ciddi bir araลtฤฑrma olmadฤฑฤฤฑ iรงin henรผz bir fikre sahip deฤiliz. Ancak kiลisel gรถzlem olarak sรถyleyebiliriz ki; maalesef bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑlar tahvil konusunda yeterli teknik bilgiye sahip deฤil ve daha da รถnemlisi tahvil alฤฑrken nasฤฑl bir risk รผstlendikleri bilmiyorlar. Bu nedenle bu yazฤฑda รST ele aldฤฑk.
Tahvil bir borรงlanma aracฤฑdฤฑr. Dฤฑล kaynak temininde sadece bankalara baฤฤฑmlฤฑ olmak istemeyen ลirketler tahvil ihraรง ederek finansman ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ giderebiliyorlar. Yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan bir ลirketin hisse senedini almak o โลirkete ortak olmakโ anlamฤฑna gelirken, tahvilini almak โลirkete borรง vermekโ anlamฤฑna gelmektedir. Her tahvilin belirli bir sรผresi bulunmakta, bu sรผre sonunda tahvil yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ anaparasฤฑ ile beraber รถnceden belirlenen faizini de almaktadฤฑr. Bazฤฑ tahvillerde ise faiz vade sonunda deฤil, kuponlar karลฤฑlฤฑฤฤฑnda dรถnemler itibari ile รถdenmektedir.
Tahvilin faiz oranฤฑ sabit olabileceฤi gibi deฤiลken faiz oranlฤฑ da olabilmektedir. Deฤiลken faiz, belirli bir referans oranฤฑn รผzerine ลirketin risk primi eklenerek belirlenir. รrneฤin, en fazla iลlem gรถren devlet tahvilinin faiz oranฤฑ referans alฤฑndฤฑฤฤฑnda, faiz รถdeme tarihinde tahvil piyasasฤฑnda en fazla iลlem gรถren tahvilin faiz oranฤฑnฤฑ รผzerine ลirketin riskini gรถsteren ve รถnceden belirlenmiล sabit oran eklenerek รถdenecek faizin toplam oranฤฑ elde edilir.
Doฤal olarak referans faiz oranฤฑ deฤiลtikรงe her dรถnem รถdenecek faiz tutarฤฑ da deฤiลecektir. Toplam faizin sabit kฤฑsmฤฑ olan ลirkete mahsus olan risk primi ise dรถnem baลฤฑnda belirlenir ve vade sonuna kadar deฤiลmez. Bu risk primi ลirketin mali gรผcรผ ve borรง รถdeme kapasitesine baฤlฤฑ olarak belirlenmektedir. Mali yapฤฑsฤฑ gรผรงlรผ ve borรง รถdeme geรงmiลi iyi olan ลirketlerde risk priminin dรผลรผk olacaฤฤฑnฤฑ sรถylemeye gerek yok.
Bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑlar tahvili, ihracฤฑ gerรงekleลtiren aracฤฑ kurumlardan alabilirler. รzellikle bรผyรผk ลirketlerin yรผksek miktarlฤฑ tahvillerinin, Borsa ฤฐstanbul Tahvil Piyasasฤฑnda alฤฑnฤฑp satฤฑlabilmesi mรผmkรผndรผr. Ancak ihraรง edilen her tahvilin ikinci el piyasasฤฑ olacak diye de bir zorunluluk yok. Az miktarda ihraรง yapan kรผรงรผk ลirketlerin tahvillerinin ikincil piyasada alฤฑnฤฑp satฤฑlmasฤฑ pek mรผmkรผn olmaz.
Gรถreceli yรผksek faizin cazibesine kapฤฑlan yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn ลunu รงok iyi anlamasฤฑ gerekiyor: รSTโde hiรงbir devlet garantisi veya banka garantisi bulunmamakta, eฤer ลirket iflas ederse tahvil alacaklฤฑsฤฑ iflas masasฤฑnda sฤฑraya girmekte, sฤฑrasฤฑ da sonlarda yer almaktadฤฑr. Bu nedenle tahvili alฤฑnacak ลirketin รงok iyi analiz edilmesi gerekli. Eฤer varsa, borรงlarฤฑnฤฑ รถdeme kapasitesini gรถsteren โDerecelendirme Raporuโ fikir edinmek aรงฤฑsฤฑndan รถnemli bir kaynak.
Yรผksek derecelendirme notuna sahip ลirketlerin borรงlarฤฑnฤฑ รถdememe olasฤฑlฤฑฤฤฑ dรผลรผk olduฤu iรงin yatฤฑrฤฑmda tercih edilebilir. Ancak bu raporla yetinilmemeli, ลirketin โProforma Nakit Akฤฑm Tablosuโ incelenerek, faizin ve anaparanฤฑn geri รถdemesinde yeterli nakdin yaratฤฑlฤฑp yaratฤฑlmayacaฤฤฑna bakฤฑlmalฤฑdฤฑr. Bu kapsamda ลirketin satฤฑลlarฤฑnฤฑ yaptฤฑฤฤฑ pazarlarฤฑn durumu รถnem arz ediyor. รeลitli nedenlerle kriz yaลayan pazarlara รผrรผn satan ลirketlerin nakit akฤฑmlarฤฑnda kesintiler yaลayacaฤฤฑ ve borรงlarฤฑnฤฑ รถderken zorlanacaฤฤฑ gรถzden uzak tutulmamalฤฑdฤฑr.
Gรถrรผldรผฤรผ gibi รSTโlere yatฤฑrฤฑm yapma biraz daha yรผksek risk รผstlenmek anlamฤฑna geliyor. Yรผksek riskin yรผksek getiri saฤlayabileceฤi bir gerรงek, ancak makul ve yรถnetilebilir riskler almak yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan daha saฤlฤฑklฤฑ bir yaklaลฤฑm. Bu nedenle yรผksek faizli tahviller deฤil, geri รถdeme kapasitesi yรผksek tahviller bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn tercihi olmalฤฑdฤฑr.
