Baลlฤฑktaki sorunun aslฤฑnda รงok net bir cevabฤฑ var: Kredi derecelendirmesi bir yatฤฑrฤฑm tavsiyesi deฤildirโฆ
Ayrฤฑca, yรผksek nota sahip ลirketlerin รถrneฤin borรงlarฤฑnฤฑ kesin รถdeyeceฤi, dรผลรผk notlularฤฑn ise kesin iflas edeceฤini iddia etmez. Zaten derecelendirme raporlarฤฑnฤฑn bir yerlerinde bu durum farklฤฑ kelimelerle de olsa ifade edilir.
Oysaki konu hakkฤฑnda โbilgisi olmadan fikri olanโ kiลiler, yatฤฑrฤฑmcฤฑ nezdinde yanlฤฑล algฤฑlar oluลturuyorlar. Malum son zamanlarฤฑn modasฤฑ bu, algฤฑ oluลturma iลi. Hemen her alanda oluลturulan algฤฑlarla iลlerini yรผrรผtmeye รงalฤฑลanlar รงok. Tabi bu arada olan, gerรงeฤin farkฤฑnda olmayan kiลilere oluyor. รrneฤin bu yazฤฑnฤฑn hedef kitlesi olan bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑlar, gerรงekleri รถrten bu algฤฑlar yรผzรผnden hatalฤฑ kararlar verebiliyorlar.
O zaman biz de sรถz konusu yanlฤฑล algฤฑyฤฑ bozma adฤฑna, bu konuya bir bakalฤฑm. รok karmaลฤฑk ve teknik bir alan olmasฤฑna raฤmen temelinde รงok basit bir fikir yatฤฑyor derecelendirmenin. O da ลu: Bir ลirkete ortak olarak ya da borรง vererek para yatฤฑran yatฤฑrฤฑmcฤฑlar bu paralarฤฑnฤฑ anapara ve faiz olarak zamanฤฑ geldiฤinde geri alฤฑp almayacaklarฤฑnฤฑ merak ederler. Bu nedenle ลirket hakkฤฑnda bilgi sahibi olmak ve ลirketin borรงlarฤฑnฤฑ รถdeme olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ รถฤrenmek isterler. ฤฐลte derecelendirme iลi, yaklaลฤฑk 100 yฤฑl รถnce, yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn bu talepleri ile ortaya รงฤฑkmฤฑล.
Basitรงe ลรถyle diyebiliriz; kredi derecelendirmesi bir ลirketin borรงlarฤฑnฤฑ anapara ve faiz olarak zamanฤฑnda รถdememe olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ (temerrรผt veya default) ortaya koyan teknik bir faaliyettir. Bulunduklarฤฑ รผlkenin kamu otoritelerinden yetki alarak, ki Tรผrkiyeโde bu otoriteler SPK ve BDDKโdฤฑr, sadece derecelendirme faaliyeti yรผrรผtmek iรงin kurulan baฤฤฑmsฤฑz derecelendirme ลirketleri tarafฤฑndan yapฤฑlฤฑyor bu iล.
Ancak ลirketler yetki alฤฑrken, รถdememe olasฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑ nasฤฑl hesaplayacaklarฤฑnฤฑ gรถsteren metodolojilerini de ilgili kamu otoritesine sunuyorlar ve faaliyetlerini bu metodolojiye gรถre yรผrรผtรผyorlar. รeลitli istatistiki ve matematiksel yรถntemler kullanฤฑlarak, oldukรงa karmaลฤฑk hesaplamalar ile bir ลirketin temerrรผt olasฤฑlฤฑฤฤฑ ortaya รงฤฑkarฤฑyorlar. Bu hesaplamalarda mali tablolardan elde edilen finansal oranlarฤฑn yanฤฑ sฤฑra, sektรถrรผ ve รผlkenin ลartlarฤฑ, ลirketteki yรถnetim ve denetim uygulamalarฤฑ, ลirketin hedef pazarlarฤฑnฤฑn durumu ve ลirkete saฤlanan destekler de girdi olarak kullanฤฑlฤฑyor. Derecelendirme ลirketinin elde ettiฤi temerrรผt olasฤฑlฤฑฤฤฑ ham olarak kamuoyuna aรงฤฑklanmaz. Yine yรถntemi รถnceden belirlenen bir ลekilde bu sayฤฑsal sonuรงlar, genellikle harflerle ifade edilen sembollere dรถnรผลtรผrรผlรผr ve raporla birlikte kamuoyuna aรงฤฑklanฤฑr.
Uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlar gรถzรผnde muteber olan dรถrt bรผyรผk derecelendirme kuruluลu var Dรผnyaโda: S&P, Moodyโs Fitch ve JCR. Bunlarฤฑn yanฤฑ ลฤฑra รinโden Dogong adlฤฑ kuruluลun da hatฤฑrฤฑ sayฤฑlฤฑr bir yeri bulunuyor piyasada. Ayrฤฑca รงeลitli รผlkelerde yerel nitelikte รงok sayฤฑda derecelendirme kuruluลu da kendi รผlkelerinde faaliyetlerini yรผrรผtรผyorlar.
Dรถrt bรผyรผk kuruluลun kullandฤฑklarฤฑ semboller ufak farklฤฑlฤฑklarla birbirine benzer. รrneฤin temerrรผt olasฤฑlฤฑฤฤฑ en dรผลรผk olan en yรผksek not AAA ile ifade ediliyor. Sonrasฤฑnda temerrรผt olasฤฑlฤฑฤฤฑ artฤฑkรงa sฤฑrasฤฑ ile AA+,AA, AA-, A+,A,A-, BBB+, BBB, BBB- sembolleri kullanฤฑlฤฑyor. Bu en yรผksek 10 not kademesi genellikle yatฤฑrฤฑm yapฤฑlabilir seviyeler olarak kabul ediliyor. Bu kademelerin altฤฑnda yer alan, BB+, BB, BB-, B+, B, B-, 6 adet not kademesi spekรผlatif seviye olarak deฤerlendiriliyor. Temerrรผt olasฤฑlฤฑฤฤฑ en yรผksek olan en dรผลรผk iki not seviyesi ise C ve D harfleri ile sembolize edilmiลtir.
ลimdi, her derecelendirme kuruluลunun aลaฤฤฑ yukarฤฑ18-20 not kademesi var. Bir bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑnฤฑn bilmesi gereken ลu; en yรผksek not olan AAAโya sahip bir ลirketin bile รงok kรผรงรผk de olsa borรงlarฤฑnฤฑ geri รถdememe olasฤฑlฤฑฤฤฑ bulunmakta. En yรผksek ilk 10 kademenin, genel olarak yatฤฑrฤฑm yapฤฑlabilir seviye olarak adlandฤฑrฤฑlmasฤฑ yanฤฑltmamalฤฑ. Her not kademesinin, yรผksek nottan dรผลรผฤรผne doฤru artan bir temerrรผt olasฤฑlฤฑฤฤฑ vardฤฑr. Benzer ลekilde en dรผลรผk nota sahip ลirketlerin kesin olarak borรงlarฤฑnฤฑ รถdemeyeceklerini sรถylemek de mรผmkรผn deฤil. รdememe olasฤฑlฤฑklarฤฑ yรผksek olmasฤฑna raฤmen gรผnรผ geldiฤinde bu ลirketler de borรงlarฤฑnฤฑ pekรขlรข รถdeyebilirler. Nitekim bรผyรผk uluslararasฤฑ yatฤฑrฤฑm fonlarฤฑnฤฑn yรถneticileri, รงรถp tahvil veya รงรผrรผk tahvil (Junk bond) denen ve notlarฤฑ C ve D seviyesinde olan ลirketlerin tahvillerine de yรผksek getiri elde etmek iรงin yatฤฑrฤฑm yapabilmekteler.
Bu durumda kredi derecelendirme notlarฤฑ ne iลimize yarayacak? รncelikle ลirketlerin borรงlarฤฑnฤฑ รถdeme kapasitesi baฤฤฑmsฤฑz ve tarafsฤฑz bir kuruluล tarafฤฑndan deฤerlendirilip sayฤฑsal hale getirildiฤi iรงin, yatฤฑrฤฑmcฤฑlar รผstlenecekleri riskler konusunda en az maliyetle fikir sahibi olacaklarฤฑdฤฑr. Ayrฤฑca tahvil getirileri ลirketlerin not seviyelerine gรถre รงeลitlenecek, yรผksek nota sahip tahviller daha dรผลรผk getiri vadederken, notlar dรผลtรผkรงe daha yรผksek getiriler elde etmek mรผmkรผn olacaktฤฑr. รรผnkรผ dรผลรผk notlar daha yรผksek risk anlamฤฑna geleceฤi iรงin bu ลirketler tahvillerini satmak iรงin yatฤฑrฤฑmcฤฑlara yรผksek faiz sunmalarฤฑ gerekecektir.
Kฤฑsaca รถzetlemek gerekirse, bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan kredi derecelendirme notu รผstleneceฤi risk konusunda bir fikir vermekte, bรถylece risk yรถnetiminin en ucuz maliyetle yapฤฑlabilmesini saฤlamaktadฤฑr. Bรถylece bireysel yatฤฑrฤฑmcฤฑ kendi risk iลtahฤฑna uygun olarak, yatฤฑrฤฑm yapacaฤฤฑ tahvilin risk-getiri analizini yapacak ve daha isabetli kararlar verebilecektir.
