Selam deฤerli Borsatek okurlarฤฑ! Bugรผn รงayฤฑnฤฑzฤฑ, kahvenizi (mรผmkรผnse evde yapฤฑlmฤฑล olanฤฑndan, malum dฤฑลarฤฑda “yudum baลฤฑ vergi” รถdรผyoruz hissi var) yanฤฑnฤฑza alฤฑn. รรผnkรผ bugรผn rakamlarฤฑn o soฤuk yรผzรผnรผ bir kenara bฤฑrakฤฑp, hepimizin her sabah market rafฤฑyla girdiฤi o meลhur dรผelloyu konuลacaฤฤฑz: Tรผrkiye Ekonomisi ve Bitmeyen Enflasyon Maceramฤฑz.
Fiyat Etiketleri mi, Yarฤฑล Atlarฤฑ mฤฑ?
Hatฤฑrlarsanฤฑz eskiden markete gittiฤimizde fiyat etiketleri yerinde dururdu. ลimdi ise etiketler adeta birer “formula-1” pilotu. Sabah gรถrdรผฤรผnรผz peynir fiyatฤฑ, akลam eve dรถnerken “Ben aslฤฑnda o deฤilim, artฤฑk baลka biriyim” diyebiliyor. Ekonomist diliyle buna “yapฤฑลkan enflasyon” diyorlar ama sokaktaki karลฤฑlฤฑฤฤฑ bildiฤiniz “etiket yorgunluฤu.”
Tรผrkiye ekonomisi ลu sฤฑralar, diyet yapmaya รงalฤฑลan ama her gece yarฤฑsฤฑ buzdolabฤฑnฤฑn รถnรผnde kendini bulan birine benziyor. Bir yandan “sฤฑkฤฑlaลma” diyoruz, faizleri artฤฑrฤฑyoruz, “kemerleri sฤฑkalฤฑm” diyoruz; diฤer yandan o iลtah kabartan bรผtรงe aรงฤฑklarฤฑ ve maliyetler kapฤฑda bekliyor.
O Meลhur Baz Etkisi: “Bize Bir ลey Olur mu?”
Son zamanlarda dilimizden dรผลmeyen bir terim var: Baz Etkisi. Sokaktaki vatandaล haklฤฑ olarak soruyor: “Zeliha hanฤฑm, enflasyon dรผลtรผ diyorlar ama neden benim file dolmuyor?”
ฤฐลin aslฤฑ ลu; enflasyonun “hฤฑzฤฑnฤฑn kesilmesi”, fiyatlarฤฑn dรผลmesi demek deฤil. Arabanฤฑn saatte 200 km hฤฑzla giderken 150 km hฤฑza dรผลmesi gibi. Hala รงok hฤฑzlฤฑyฤฑz, hala รถndeyiz ama en azฤฑndan artฤฑk camdan dฤฑลarฤฑyฤฑ biraz daha net gรถrebiliyoruz. Yani fiyatlar artmaya devam ediyor, sadece “daha yavaล” artฤฑyor. Buna sevinmek ise tamamen bakฤฑล aรงฤฑnฤฑza baฤlฤฑ; bardak hala yarฤฑm, ama o yarฤฑsฤฑ da epey pahalฤฑ!
Faiz, Kur ve Bizim รรงgen
Ekonomi yรถnetimimiz ลu an รงok hassas bir terazi รผzerinde. Bir tarafta faizleri dengede tutmaya รงalฤฑลarak paranฤฑn deฤerini korumaya รงalฤฑลฤฑyorlar, diฤer tarafta ise รผretimin durmamasฤฑn kolluyorlar. Bu, adeta buzun รผzerinde porselen tabaklarla dans etmeye benziyor. En ufak bir denge kaybฤฑnda tabaklar (yani bizim cรผzdanlar) kฤฑrฤฑlabilir.
Dolar kuru ise sessiz bir bekleyiลte. Bir zamanlar her gรผn kur korumalฤฑ mevduat hesaplayan bizler, ลimdi gรถzรผmรผzรผ Merkez Bankasฤฑโnฤฑn o meลhur “metinlerine” diktik. O metinleri okumak bazen eski sevgilinin mesajlarฤฑnฤฑ analiz etmekten daha zor: “Acaba burada ‘kararlฤฑlฤฑk’ derken beni mi kastetti yoksa piyasayฤฑ mฤฑ?”
Halkฤฑn Ekonomisi: Lahmacun Endeksi
Ekonomistlerin karmaลฤฑk grafiklerini bir kenara bฤฑrakalฤฑm. Gerรงek enflasyon, mahalledeki lahmacuncuda รถlรงรผlรผr. Eฤer bir lahmacun, yanฤฑndaki ayranla beraber bir servet deฤerine ulaลmฤฑลsa, orada durup dรผลรผnmek lazฤฑm. Orta sฤฑnฤฑfฤฑn “dฤฑลarฤฑda yemek yeme” lรผksรผ, yavaล yavaล “evde menemen yapma” keyfine dรถnรผลรผyorsa, bu bize makro verilerin sรถylemediฤi pek รงok ลeyi anlatฤฑr.
Peki, Iลฤฑk Gรถrรผnรผyor mu?
Tรผnelin ucundaki ฤฑลฤฑk gรถrรผnรผyor mu derseniz; evet, bir ฤฑลฤฑk var. Ama o ฤฑลฤฑk karลฤฑdan gelen bir tren mi yoksa gรผneลli bir gรผnรผn habercisi mi, onu 2026โรผn ilk รงeyreฤinde ki sabrฤฑmฤฑz belirleyecek. Beklentiler, enflasyonun belinin kฤฑrฤฑlacaฤฤฑ yรถnรผnde. Ancak bu bel kฤฑrฤฑlฤฑrken, hepimizin biraz daha kemer sฤฑkmasฤฑ, biraz daha seรงici olmasฤฑ gerekecek.
Sonuรง olarak;
Tรผrkiye ekonomisi her zaman sรผrprizlere gebedir. Bizler krizlerin antrenmanlฤฑ รงocuklarฤฑyฤฑz. Bugรผn enflasyonla vals yaparฤฑz, yarฤฑn bรผyรผme rakamlarฤฑyla halay รงekeriz. รnemli olan bu sรผreรงte finansal okuryazarlฤฑฤฤฑmฤฑzฤฑ artฤฑrฤฑp, “fฤฑrsatรงฤฑlara” prim vermeden cรผzdanฤฑmฤฑzฤฑ korumak.
Borsatek okurlarฤฑ, unutmayฤฑn; en bรผyรผk yatฤฑrฤฑm, bu belirsiz zamanlarda sakin kalabilmektir. Rakamlar deฤiลir, grafikler iner รงฤฑkar ama รถnemli olan , huzurunuz daima baki kalsฤฑn!
Bir sonraki yazฤฑda, daha dรผลรผk etiketler ve daha yรผksek alฤฑm gรผcรผyle buluลmak dileฤiyleโฆ
