Ekonomik Kalkฤฑnma ve ฤฐลbirliฤi รrgรผtรผ (OECD), 1960 yฤฑlฤฑnฤฑn sonunda, 18 Avrupa รผlkesi ile beraber ABD ve Kanada tarafฤฑndan kurulmuล bir uluslararasฤฑ iลbirliฤi รถrgรผtรผdรผr. Tรผrkiye 1961 yฤฑlฤฑnda รผye oldu. ลu anda รถrgรผte 34 รผlkenin รผyeliฤi bulunuyor. Az sayฤฑda รผyesi olmasฤฑna raฤmen tรผm dรผnyada etkili uluslararasฤฑ รถrgรผtlerin baลฤฑnda geldiฤini sรถyleyebiliriz.
ฤฐลte bu uluslararasฤฑ kuruluล, bu yazฤฑnฤฑn konusu olan Kurumsal Yรถnetim ฤฐlkeleriโni de hazฤฑrlayan ve yayฤฑnlayan kuruluล. Eylรผl ayฤฑ baลฤฑnda Ankaraโda yapฤฑlan G20 zirvesinde OECD Kurumsal Yรถnetim ฤฐlkelerinin yeni hali kamuoyuna aรงฤฑklandฤฑ. Yeni ilkeler, รถzellikle hakla aรงฤฑk ลirketlerin iyi yรถnetilebilmesi iรงin รงok sayฤฑda kural ve uygulamayฤฑ iรงeriyor. Dolayฤฑsฤฑ ile hisse senedi yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑnฤฑn da dikkate almasฤฑ gerektiฤini dรผลรผnรผyoruz. Bu nedenle yazฤฑmฤฑzda bu ilkeler bรผtรผnรผ ele alฤฑp, hisse senedi yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ aรงฤฑsฤฑndan ne anlama geldiฤine bakacaฤฤฑz.
1990โlฤฑ yฤฑllarda dรผnryanฤฑn รงeลitli yerlerinde yaลanan finansal ve ekonomik krizlerin etkisi ile รงok sayฤฑda bรผyรผk รถlรงekli halka aรงฤฑk ลirket iflas bayraฤฤฑnฤฑ รงekti. Bu iflaslarda elbette kรผresel piyasalarda yaลanan tฤฑkanฤฑklฤฑklarฤฑn etkili olduฤu doฤrudur. Ancak gรผn sonunda ortaya รงฤฑkan tablo gรถsterdi ki; iflas eden ลirketlerdeki yolsuzluklar, risklerin iyi yรถnetilmemesi, doฤru yรถneticilerin atanmamasฤฑ, ลeffaflฤฑฤฤฑn dรผลรผk olmasฤฑ, yetersiz denetim ve gรถzetim, รถzetle kรถtรผ yรถnetim uygulamalarฤฑ hiรง de gรถz ardฤฑ edilemeyecek seviyedeydi. Bu gerรงek fark edilince, birรงok รผlke kanun yolu ile ya da idari dรผzenlemelerle, ลirketlerin daha iyi yรถnetilebilmesi iรงin รงeลitli tedbirler aldฤฑlar, iyi yรถnetim uygulamalarฤฑnฤฑ ลirketler iรงin zorunlu hale getirdiler. ABDโde 2002 yฤฑlฤฑnda yรผrรผrlรผฤe giren ve Sarbanes-Oxley Kanunu olarak bilinen “Halka Aรงฤฑk ลirketler Muhasebe Reformu ve Yatฤฑrฤฑmcฤฑyฤฑ Koruma Kanunuโ buna รถrnek verilebilir.
Bu ortamda OECD de boล durmadฤฑ, konunun uzmanฤฑ akademisyen ve รผye รผlkelerin temsilcilerinde oluลan รงalฤฑลma gurubu oluลturarak Kurumsal Yรถnetim ฤฐlkeleri geliลtirdi ve 1999 yฤฑlฤฑnda kamuya aรงฤฑkladฤฑ. ฤฐlkeleri ilk olarak 2004 yฤฑlฤฑnda revize edildi ve son haline de 2015 yฤฑlฤฑnฤฑn Eylรผl ayฤฑnda kavuลtu. ฤฐlkelerin iรงeriฤinde, baลta halka aรงฤฑk ลirketler olmak รผzere bรผyรผk ลirketlerin iyi yรถnetilmesini saฤlayacak kural ve uygulamalar bulunuyor. Ancak bunlar bir yol gรถsterme, bir kฤฑlavuz niteliฤinde. รรผnkรผ her iyi yรถnetim uygulamasฤฑnฤฑn her รผlkede ve her ลirkette iรงin olumlu sonuรง vereceฤinin garantisi yok maalesef. Her รผlkenin, kendi iล ortamฤฑna ve yรถnetim kรผltรผrรผne uygun olarak, OECD ฤฐlkelerini kฤฑlavuz alarak kendi ลirketleri iรงin kurallar ve uygulamalar bรผtรผnรผ oluลturmasฤฑ bekleniyor. Nitekim OECD รผlkesi olan veya olmayan birรงok รผlke kendi ลirketlerine yรถnelik ulusal Kurumsal Yรถnetim Kodlarฤฑnฤฑ oluลturmuลlardฤฑr.
Eylรผl 2015’te yayฤฑnlanan ilkelerin yeni halinde รผlkelerin hรผkรผmetlerine ve organize borsalara da รงeลitli tavsiyelerde bulunuluyor. รzetle ilkeler hรผkรผmetlere diyor ki; ลirketlerinizin adil, ลeffaf, sorumlu ve hesap verebilir bir ลekilde yรถnetilebilmesi iรงin anฤฑlan bu ilkeler temelinde saฤlam bir hukuki alt yapฤฑ oluลturun ve idari dรผzenlemelerinizin yine bu ilkelerle tutarlฤฑ olmasฤฑnฤฑ saฤlayฤฑn. Ayrฤฑca ticaret kanunu, sermaye piyasasฤฑ kanun, vergi kanunu, ihale kanun gibi ลirketleri ilgilendiren tรผm kanunlarฤฑn birbiri ile uyumlu ve kurumsal yรถnetim ilkelerine uygun hale getirin. รlkedeki hukuki ve idari รงerรงeve ne kadar saฤlฤฑklฤฑ olursa, ลirketler iรงin รถnerilen kural ve uygulamalarฤฑn hayata geรงmesi de o รถlรงรผde kolay olacaktฤฑr.
Yeni ilkelerde organize borsalar iรงin de รงeลitli tavsiyeler yer almakta. Uluslararasฤฑ kabul gรถrmรผล iyi yรถnetim uygulamalarฤฑnฤฑn, ลirketlerin รถlรงeklerine uygun olarak, borsada iลlem gรถrme kฤฑstasฤฑ haline getirilmesi tavsiye edilirken, ayrฤฑca kotta bulunan ลirketlerin bu iyi yรถnetim uygulamalarฤฑnฤฑ hayata geรงirmelerini de teลvik edecek mekanizmalarฤฑn oluลturulmasฤฑ รถnerilmektedir.
Tรผrkiye de OECD ฤฐlkeleri’ne paralel olarak, halka aรงฤฑk ลirketler yรถnelik ulusal Kurumsal Yรถnetim Kodunu oluลturan รผlkelerden biri. ฤฐlk defa 2004 yฤฑlฤฑnda Sermaye Piyasasฤฑ Kurulu tarafฤฑndan OECD ฤฐlkelerine uyumlu olarak yayฤฑnlandฤฑ. 2012 yฤฑlฤฑnฤฑn baลฤฑnda ise bazฤฑ รถnemli kurumsal yรถnetim uygulamalarฤฑ zorunlu hale getirilerek gรผncellendi. Yรถnetim kurulunda en az iki baฤฤฑmsฤฑz รผyenin bulunmasฤฑ, iliลkili taraf iลlemlerinde belirli kurallara uyulmasฤฑ ve ลeffaflฤฑk, risk yรถnetim, yatฤฑrฤฑmcฤฑ iliลkileri bรถlรผmรผnรผn kurulmasฤฑ gibi genelde iyi uygulama olarak kabul edilen konular, รถlรงeklerine gรถre halka aรงฤฑk ลirketler iรงin zorunlu hale getirilmiลtir.
Gelelim bรผtรผn bu anlattฤฑklarฤฑmฤฑzฤฑn hisse senedi yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ iรงin รถnemine: Bizce hisse senedi yatฤฑrฤฑmcฤฑsฤฑ yatฤฑrฤฑm kararฤฑ alฤฑrken uzun vadeli dรผลรผnmeli ve hisseyi seรงerken kurumsal yรถnetim ilkelerini kฤฑstas olarak almalฤฑdฤฑr. Eฤer halka aรงฤฑk bir ลirket SPK Kurumsal Yรถnetim ilkelerinde yer alan kural ve uygulamalarฤฑ etkili bir ลekilde uyguluyorsa, bu ลirket yatฤฑrฤฑmcฤฑ aรงฤฑsฤฑndan daha az riskli olarak deฤerlendirilebilir. รรผnkรผ bu kural ve uygulamalar, eฤer etkili uygulanฤฑrlarsa, uzun vadede ลirketin piyasa deฤerini olumlu etkileyecek niteliktedir. Ayrฤฑca SPK ฤฐlkelerine uyacaฤฤฑnฤฑ taahhรผt eden ลirketler, kรผรงรผk yatฤฑrฤฑmcฤฑlar da dรขhil ลirket ortaklarฤฑna, sahip olduklarฤฑ ortaklฤฑk haklarฤฑnฤฑ en az maliyetle ve kolayca kullandฤฑrmakta, olasฤฑ hak kaybฤฑnda daha kolay tazmin imkรขnฤฑ sunmaktadฤฑrlar.
Bu nedenlerle, yatฤฑrฤฑm yapฤฑlacak ลirketlerin internet sitelerine girilerek, SPK Kurumsal Yรถnetim ฤฐlkelerine ne รถlรงรผde uyulduฤunun รถฤrenilmesi gereklidir. Her ลirket yฤฑlda bir defa SPK ฤฐlkelerinde yer alan kural ve uygulamalara uyup uymadฤฑฤฤฑnฤฑ ve uymuyorsa uymama gerekรงesini aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ โUyum Raporuโ yayฤฑnlamak zorundadฤฑr. Ayrฤฑca zorunlu olmamasฤฑna raฤmen bazฤฑ ลirketlerin yaptฤฑrdฤฑฤฤฑ โSPK Kurumsal Yรถnetim ฤฐlkelerine Uyum Derecelendirme Raporuโ internet sitesinde kamuya aรงฤฑklanmฤฑลtฤฑr. Bu iki rapor ile ลirketin ฤฐlkelere ne รถlรงรผde uyduฤunu tespit etmek mรผmkรผn. Uyum seviyesi yรผksek olan ลirketlerin hisselerine yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmฤฑn uzun vadede daha az riskli olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyoruz.
